پرتوهای فرابنفش: خطرات و راهکارهای محافظت از پوست و چشم

افزایش شاخص فرابنفش در تهران

بر اساس اظهارات عباس شاهسونی، معاون مرکز تحقیقات کیفیت هوا دانشگاه علوم‌پزشکی شهید بهشتی، شاخص اشعه فرابنفش در تهران در ۲۱.۶ درصد از روزهای سال به حدود ۱۱ می‌رسد که عددی خطرناک محسوب می‌شود. او همچنین اشاره کرد که حداکثر این اشعه در فصل گرم سال، به‌ویژه از خرداد تا شهریور، بین ساعت‌های ۱۱ تا ۱۶ است و در ماه مرداد به اوج خود، یعنی ۱۲، می‌رسد.

پرتوهای فرابنفش چیستند؟

نور خورشید از سه جزء اصلی نور مرئی، گرما و پرتو فرابنفش تشکیل شده است. پرتو فرابنفش خود به سه دسته اصلی تقسیم می‌شود:

• پرتو A: با طول موج ۳۱۵ تا ۴۰۰ نانومتر.
• پرتو B: با طول موج ۲۸۰ تا ۳۱۵ نانومتر.
• پرتو C: با طول موج ۱۰۰ تا ۲۸۰ نانومتر.

جو زمین تقریباً تمام امواج نوع C را جذب می‌کند و پرتوهای فرابنفشی که به سطح زمین می‌رسند، عمدتاً از نوع A و مقدار کمی از نوع B هستند.

مضرات پرتوهای فرابنفش بر سلامت

پرتوهای فرابنفش می‌توانند آسیب‌های جدی به پوست و چشم وارد کنند. کودکان و افرادی که مشاغلی مانند کشاورزی و رانندگی دارند و ساعت‌های طولانی زیر نور آفتاب کار می‌کنند، بیشتر در معرض خطر هستند.

آسیب‌های پوستی

• آفتاب‌سوختگی: شایع‌ترین و فوری‌ترین عارضه.
• پیری زودرس پوست: شامل چین و چروک و لکه‌های پوستی.
• سرطان پوست: جدی‌ترین و خطرناک‌ترین عارضه در بلندمدت.

عوارض چشمی

پرتوهای فرابنفش می‌توانند منجر به بیماری‌های چشمی متعددی شوند:

• التهاب قرنیه (Photokeratitis) و ملتحمه (Photoconjunctivitis): التهاب دردناک سطح چشم.
• ناخنک (Pterygium): رشد بافت روی قرنیه.
• سرطان چشم: نوعی نادر اما جدی از سرطان.
• برف‌کوری: نوع شدید التهاب قرنیه ناشی از انعکاس پرتوها از برف.
• آب مروارید (کاتاراکت): شایع‌ترین علت نابینایی در جهان. سازمان بهداشت جهانی تخمین می‌زند ۲۰ درصد موارد آب مروارید در دنیا ناشی از پرتو فرابنفش B است.

روش‌های پیشگیری و محافظت

تمام عوارض ناشی از پرتوهای فرابنفش قابل پیشگیری هستند. رعایت نکات زیر می‌تواند به محافظت از پوست و چشم کمک کند:

محافظت از پوست

• پوشش مناسب: استفاده از لباس‌های آستین بلند و کلاه لبه‌دار.
• کرم‌های ضد آفتاب: استفاده از کرم‌های وسیع‌الطیف (محافظت در برابر UVA و UVB) با حداقل SPF 30.

محافظت از چشم

انتخاب عینک آفتابی مناسب بسیار مهم است:

• عینک باید کناره‌های چشم را نیز محافظت کند.
• محافظت ۱۰۰ درصدی در برابر پرتوهای فرابنفش داشته باشد.
• دارای استاندارد UV 400 باشد.

برای اطمینان از استاندارد بودن عینک، به مراکز معتبر مراجعه کرده یا عینک‌هایی با شناسنامه معتبر و نشان‌های استاندارد اتحادیه اروپا (CE) یا آمریکا (ANSI) خریداری کنید. تیرگی رنگ عینک لزوماً به معنای محافظت بیشتر نیست.

قانون سایه: زمان‌های پرخطر

برای کاهش مواجهه با پرتوهای فرابنفش، به «قانون سایه» توجه کنید:

• سایه بلندتر از قد شما: (اوایل صبح یا اواخر بعدازظهر) نشان‌دهنده کمتر بودن پرتوهای فرابنفش است.
• سایه کوتاه‌تر از قد شما: (حوالی ظهر) نشان‌دهنده اوج پرتوهای فرابنفش است.

در تهران، بیشترین میزان پرتوهای فرابنفش بین ساعت‌های ۹ صبح تا ۳ بعدازظهر است.