مهاجرت از GPS به بیدو: چالش‌ها و پیامدهای فنی از نگاه مدیرعامل «نشان»

امکان‌سنجی مهاجرت از GPS به بیدو: تئوری در برابر واقعیت

مدیرعامل «نشان» با تأکید بر عدم اطلاع دقیق از صحت این موضوع، مهاجرت کامل از GPS به بیدو را از نظر تئوری ممکن، اما در عمل غیرقابل اجرا می‌داند. او این اقدام را یک «عقب‌گرد تمام‌عیار در کیفیت تجربه‌ی کاربری» توصیف می‌کند که نیازمند هزینه‌ و انرژی بسیار زیادی است.

مهاجرت از GPS به بایدو یک عقب‌گرد تمام‌عیار است.

به گفته عامل، این مهاجرت تنها در گستره‌های محدود مانند چند کلان‌شهر یا سایت‌های نظامی قابل اجراست، همان‌طور که در حال حاضر نیز در این مناطق شاهد جعل موقعیت هستیم. اما در سطح کل کشور، این امر عملی نیست.

سیستم‌های جهانی رهیابی ماهواره‌ای (GNSS)

در حال حاضر، شش سرویس موقعیت‌یابی جهانی عملیاتی شده‌اند که چهار مورد از آن‌ها پوشش جهانی دارند:

• GPS: ایالات متحده
• Glonass: روسیه
• Galileo: اتحادیه اروپا
• BeiDou: چین

دو سیستم دیگر، QZSS (ژاپن) و IRNSS (هندوستان)، پوشش منطقه‌ای را برای کشورهای خود فراهم می‌کنند. مجموع این سامانه‌ها در ادبیات فنی با عنوان GNSS شناخته می‌شوند و GPS تنها یکی از آن‌هاست. دستگاه‌های هوشمند امروزی برای موقعیت‌یابی از ترکیبی از سیگنال‌های این سیستم‌ها استفاده می‌کنند.

نحوه عملکرد سامانه‌های GNSS و چالش‌های انحصار

سامانه‌های GNSS بر اساس پخش یک‌طرفه سیگنال عمل می‌کنند؛ یعنی ماهواره‌ها به‌طور مستمر سیگنال‌هایی را به زمین مخابره می‌کنند و این دستگاه هوشمند کاربر است که با دریافت و پردازش این سیگنال‌ها، موقعیت مکانی خود را محاسبه می‌کند. ماهواره‌ها موقعیت کاربر را نمی‌دانند.

مهاجرت به بایدو نیازمند هزینه سنگین و ایجاد اختلال در GPS دارد.

برای اجبار کاربران به استفاده انحصاری از بیدو، لازم است سیگنال سایر سیستم‌های ماهواره‌ای در سراسر ایران با اختلال (Jamming) مواجه شود. این اقدام، اگرچه از نظر فنی قابل اجراست، اما با هزینه‌ای بسیار سنگین برای دقت و کیفیت تجربه‌ی کاربری و مصرف انرژی همراه خواهد بود.

دقت و چالش‌های بیدو: انحصار، نه خود سیستم

بیدو یک سیستم موقعیت‌یابی جهانی با دقتی در سطح سایر سامانه‌هاست. مشکل اصلی، خود بیدو نیست، بلکه «انحصار» و «محرومیت» است. قدرت و دقت موقعیت‌یابی در گوشی‌های امروزی به دلیل استفاده ترکیبی از سیگنال‌های چندین سیستم مختلف است.

چالش اصلی مهاجرت به بایدو نیست، ایجاد انحصار برای بایدو است.

وقتی دستگاه تنها به یک سیستم تکیه کند، حتی اگر آن سیستم دقیق باشد، دقت و پایداری موقعیت‌یابی کاربران به شدت کاهش می‌یابد، به‌ویژه در محیط‌های شهری با ساختمان‌های بلند که دسترسی به ماهواره‌ها محدودتر است.

تغییرات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری

برای بیشتر گوشی‌های تولید شده در سال‌های اخیر، نیازی به تغییر سخت‌افزاری برای استفاده از بیدو نیست. چیپست‌های موقعیت‌یابی GNSS به‌صورت پیش‌فرض قابلیت دریافت و پردازش سیگنال از تمام سیستم‌های اصلی از جمله بیدو را دارند. این موضوع نرم‌افزاری هم نیست؛ گوشی به‌صورت خودکار به دنبال تمام سیگنال‌های در دسترس می‌گردد. اگر سیگنال سایر سیستم‌ها مختل شود، دستگاه به‌صورت خودکار از تنها سیستم در دسترس استفاده خواهد کرد. با این حال، گوشی‌های هوشمند و ابزارهای نقشه‌برداری قدیمی‌تر که از سیستم‌های اصلی GNSS پشتیبانی نمی‌کنند، امکان موقعیت‌یابی را از دست خواهند داد.

پیامدهای امنیتی و دسترسی به اطلاعات

تفاوت اصلی مهاجرت اجباری به بیدو، افت کیفیت و دقت موقعیت‌یابی برای عموم مردم است. این اقدام به معنای عقب‌گرد از یک فناوری ترکیبی و قدرتمند به یک فناوری منفرد است.

قاعدتا اگر کاربران و شهروندان به سیگنال‌های بایدو دسترسی دارند، دیگران هم می‌توانند داشته باشند.

در خصوص دلایل امنیتی و امکان اتصال پهپادها به بستر جدید، عامل با تأکید بر عدم تخصص نظامی خود، معتقد است که بیدو یک سیستم جهانی و عمومی است و سیگنال‌های آن در دسترس همه قرار دارد. بنابراین، اگر کاربران به سیگنال‌های بیدو دسترسی دارند، منطقی است که دیگران نیز بتوانند از آن استفاده کنند، مگر اینکه بحث بر سر لایه‌های رمزنگاری‌شده و نظامی این سیستم‌ها باشد که در دسترس گوشی‌های هوشمند عادی نیست.

نگرانی از دسترسی چین به اطلاعات کاربران

سیستم‌های موقعیت‌یابی ماهواره‌ای مانند GPS یا بیدو، یک‌طرفه هستند و هیچ داده‌ای از گوشی کاربر به سمت ماهواره‌ها ارسال نمی‌شود. این گوشی هوشمند است که با دریافت سیگنال‌ها، موقعیت خود را محاسبه می‌کند. بنابراین، هیچ امکانی برای دسترسی به اطلاعات کاربران از طریق این سیستم‌ها وجود ندارد، برخلاف شبکه‌های مخابراتی که ارتباطات دوطرفه هستند.

هیچ داده‌ای از گوشی کاربر به سمت ماهواره‌ها ارسال نمی‌شود.

تأثیر بر زیرساخت «نشان» و راهکارهای آتی

مدیرعامل «نشان» اعلام کرد که در صورت مختل شدن سایر سامانه‌ها، موقعیت کاربر روی نقشه کندتر پیدا خواهد شد، اما در کل، سمت سرویس‌های «نشان» تقریباً نیازی به تغییر ندارد. با این حال، از دید این شرکت، این تغییر قابلیت عملیاتی شدن ندارد.

شرایط در دوران جنگ و روزهای پس از آن، نسبت به قبل متفاوت و حجم و تنوع جعل موقعیت بسیار زیاد بود.

با توجه به شرایط فعلی جعل موقعیت در همه سیستم‌ها، «نشان» پیش از این بهبودهایی برای تشخیص جعل موقعیت و بهبود تجربه کاربری ایجاد کرده بود. اما با افزایش حجم و تنوع جعل موقعیت، به‌ویژه در کلان‌شهرها، تیم فنی «نشان» بر طراحی الگوریتم‌های توانمندتر برای تشخیص جعل موقعیت و سیستم‌های متنوع‌تر برای کمک به کاربران تمرکز کرده است. در حال حاضر، نسخه نهایی «نشان» برای یاری کاربران در شرایط اختلال موقعیت‌یابی در حال تست است.