مناقشه جدید باکو و مسکو بر سر سقوط هواپیمای آذربایجان

پرواز ناتمام به مقصد گروزنی

در تاریخ چهارشنبه ۲۵ دسامبر ۲۰۲۴ (۵ دی ۱۴۰۳)، پرواز J2-8243 خطوط هوایی آذربایجان با هواپیمای «امبرائر ۱۹۰» از «فرودگاه بین‌المللی حیدر علی‌اف» باکو به مقصد «فرودگاه گروزنی» روسیه به پرواز درآمد. این پرواز حامل ۶۷ مسافر بود که بیشتر آن‌ها شهروندان آذربایجانی بودند، اما مسافرانی از روسیه، قزاقستان و قرقیزستان نیز در میان آن‌ها حضور داشتند.

لحظات وحشت و انفجار

مسافران نجات‌یافته از این حادثه، از مه غلیظ در نزدیکی فرودگاه گروزنی و دو تلاش ناموفق خلبان برای فرود خبر دادند. در سومین تلاش، آن‌ها صدای انفجار را شنیدند. یکی از بازماندگان به شبکه تلویزیونی روسیه گفت: «دفعه سوم چیزی منفجر شد و تکه‌ای از بدنه هواپیما جدا شد.»

«تمامی بازماندگان بدون استثنا اعلام کردند که صدای سه انفجار را در زمانی که هواپیما بالای گروزنی قرار داشت، شنیده‌اند.»

رشاد نبی‌اف، وزیر حمل و نقل آذربایجان، در همان زمان اعلام کرد که هواپیما در حین تلاش برای فرود، مورد «مداخله خارجی» قرار گرفته و از داخل و بیرون آسیب دیده است.

سقوط و تلفات در قزاقستان

پس از این حادثه، هواپیما که کنترل آن از دست خلبان خارج شده بود، در نزدیکی «فرودگاه بین‌المللی آقتائو» در قزاقستان سقوط کرد. این حادثه منجر به جان باختن ۳۸ نفر از جمله خلبان، کمک خلبان و یک مهماندار شد و ۲۹ نفر نیز مجروح شدند.

اتهامات جدی علیه روسیه

از همان ابتدا گمانه‌زنی‌هایی مبنی بر ساقط شدن هواپیما بر اثر شلیک موشک‌های پدافند هوایی روسیه مطرح بود. در تاریخ اول ژوئیه ۲۰۲۵ (۱۰ تیر ۱۴۰۴)، رسانه‌های خبری اعلام کردند که یک خبرگزاری آذربایجانی شواهدی منتشر کرده که نشان می‌دهد ارتش روسیه فرمان حمله موشکی به پرواز ۸۲۴۳ را صادر کرده است.

پایگاه خبری «Minval» آذربایجان مدعی شد نامه‌ای ناشناس شامل شهادت‌نامه، کلیپ صوتی و جزئیات فنی به دست آورده است. این نامه «ظاهراً توسط کاپیتان دیمیتری سرگئیویچ پالادیچوک، افسر پدافند هوایی روسیه که تحت دستور مستقیم وزارت دفاع روسیه عمل می‌کرده، امضا شده است.» بر اساس این نامه، یک هدف احتمالی در ساعت ۰۸:۱۱ صبح شناسایی و رهگیری شد و با دستور پالادیچوک، دو موشک برای انهدام هدف شلیک شد، حتی با وجود مه شدید که مانع تأیید بصری بود.

پاسخ روسیه و درخواست آذربایجان

ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، سه روز پس از حادثه (۲۸ دسامبر)، در گفت‌وگو با الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور آذربایجان، بابت وقوع حادثه در حریم هوایی روسیه عذرخواهی کرد و مدعی شد در زمان حادثه، پهپادهای اوکراینی در حال هدف قرار دادن گروزنی بودند و پدافند روسیه در حال دفع حملات بود.

اما در تازه‌ترین تحولات، الهام علی‌اف با انتقاد شدید از عدم مسئولیت‌پذیری روسیه گفت:

«هفت ماه پس از سقوط هواپیما، ما هیچ پاسخی از مقامات روسی دریافت نکرده‌ایم. با این حال همه چیز روشن است، ما می‌دانیم چه اتفاقی افتاده است و آن‌ها نیز می‌دانند. تنها چیزی که ما می‌خواهیم ساده است؛ مسئولیت را بپذیرید، افراد دخیل را مجازات کنید و به قربانیان و شرکت هواپیمایی آزال غرامت بپردازید. تیم ما هواپیما را پر از ترکش یافت. ادعاها مبنی بر اینکه یک پهپاد اوکراینی مسئول بوده، پوچ است. هواپیما ۲ بار مورد اصابت قرار گرفت و حریم هوایی روسیه تا دقایقی پس از آن بسته نشد.»