یادداشت‌های علم: جزئیات بودجه دربار و چالش انتخاب پیشکار ولیعهد

یادداشت‌های روزنوشت اسدالله علم، یکی از مهم‌ترین چهره‌های سیاسی دوران محمدرضا شاه پهلوی، جزئیات جالبی از پشت پرده تصمیم‌گیری‌ها و روابط دربار را فاش می‌کند. این یادداشت‌ها که به صورت روزانه توسط علم نگاشته شده‌اند، پنجره‌ای به سوی رویدادهای مهم و گفتگوهای خصوصی دربار در دهه پنجاه شمسی می‌گشایند.

رویدادهای ۹ مهر ۱۳۵۱ از نگاه علم

در یادداشت‌های روز یکشنبه، ۹ مهر ۱۳۵۱، اسدالله علم به چندین موضوع مهم اشاره کرده است که نشان‌دهنده پیچیدگی‌های اداری و سیاسی آن دوران است.

رسیدگی به امور جاری و بدهی‌ها

• علم صبح روز ۹ مهر ۱۳۵۱ را با رسیدگی به کارهای جاری آغاز کرد.
• یکی از این موارد، رسیدگی به بدهی‌های آقامیر ارسنجانی، برادر حسن ارسنجانی (وزیر کشاورزی سابق علم) به بانک‌ها بود که به دستور شاه انجام شد.
• آقامیر ارسنجانی که قبلاً وکیل بود، توسط دولت از کار برکنار شده بود و درخواست کار جدید او نیز رد شده بود.

دیدار با شاه و مسائل دربار

پس از انجام امور جاری، علم به حضور شاه شرفیاب شد و گزارش کارهای روزمره را ارائه داد.

«زین العابدین رهنما، واسطه فلسفی واعظ شده بود. فرمودند: گه خورده. جواب بدهید، این مردکه را مگر چند بار باید امتحان کرد؟»

این نقل قول نشان‌دهنده واکنش تند شاه به وساطت برای فردی به نام فلسفی واعظ است.

بودجه دربار و مسئله ولیعهد

علم همچنین به نهایی کردن بودجه دربار اشاره کرد که با احتساب بیوتات، به ۹۷ میلیون تومان می‌رسید.

یکی از مهم‌ترین بخش‌های این یادداشت، بحث درباره تعیین پیشکار برای ولیعهد است:

• علم پیشنهاد پیش‌بینی دفتری برای ولیعهد و اختصاص بودجه به آن را مطرح کرد.
• شاه در پاسخ به این پیشنهاد، به تزلزل شهبانو و عدم تصمیم‌گیری خود به دلیل رعایت نظرهای مادرش (ملکه پهلوی) اشاره کرد.
• شاه و شهبانو بر سر رضا قطبی، پسر دایی شهبانو و رئیس وقت تلویزیون، به عنوان گزینه پیشکاری ولیعهد توافق داشتند.
• اما ملکه پهلوی به دلیل عدم نظر خوش نسبت به خانواده شهبانو، به خصوص مادر ایشان، با این انتخاب مخالفت می‌کردند.
• شاه به همین دلیل، رعایت می‌کرد که پیشکار ولیعهد فعلاً از خانواده مادر شهبانو انتخاب نشود.
• پیش از این نیز، شاه دو سرلشگر را برای این سمت در نظر گرفته بود که شهبانو به دلیل عدم مد بودن و صحیح نبودن تربیت نظامی برای کودک در آن سن، با آن مخالفت کرده بود، در حالی که علم به تربیت نظامی اعتقاد داشت.

بازگشت شهبانو و بی‌اعتنایی شاه

در پایان روز، علیا حضرت شهبانو از سفر چین بازگشتند. علم در یادداشت خود به بی‌اعتنایی اعلیحضرت همایونی نسبت به نخست‌وزیر اشاره کرده که برای او تعجب‌آور بوده است.