آلودگی هوا: چالش جهانی و نابرابری در تنفس هوای سالم

آسیا، کانون جهانی شهرهای آلوده

داده‌های اخیر نشان می‌دهد که قاره آسیا به کانون اصلی شهرهای آلوده در جهان تبدیل شده است. در این میان، هند با ۱۳ شهر از ۲۰ شهر آلوده جهان در سال ۲۰۲۴، در صدر جدول قرار دارد. این کشور که رشد اقتصادی پررونق آن عمدتاً از طریق زغال‌سنگ تأمین می‌شود، میزبان صدها میلیون نفر در کلان‌شهرهای پرترافیک و شلوغ است.

• خاورمیانه: ریاض (عربستان) و ابوظبی (امارات) به دلیل توفان‌های شن، تبدیل آلودگی‌های صنعتی به ازون و افزایش جمعیت و فعالیت‌های صنعتی، با افزایش ذرات معلق مواجه هستند. کیفیت هوا در ابوظبی به یک‌ششم استاندارد سازمان جهانی بهداشت (WHO) رسیده است.
• چین: پکن به دلیل صنعت زغال‌سنگ، خودروها و شهرنشینی سریع، آلودگی شدیدی را تجربه می‌کند. با این حال، چین در مسیر بهبود قرار دارد و برای کاهش آلودگی هوا در شهرهای خود تلاش می‌کند.
• هند: دهلی‌نو، پایتخت هند، تا ۸۰ درصد آلودگی هوای خود را مدیون فعالیت کارخانه‌های زغال‌سنگی و افزایش تعداد خودروهاست. شاخص کیفیت هوا (AQI) در دهلی به ۱۷۵۰ رسیده، در حالی که سطح خطرناک بالای ۳۰۰ است.
• ویتنام: آلودگی هوا حدود ۴ درصد از تولید ناخالص داخلی این کشور را از بین می‌برد و باعث اختلال در سفرهای هوایی شده است.
• مغولستان: اولان‌باتور، یکی از سردترین و آلوده‌ترین پایتخت‌های جهان، با مشکل ذرات معلق ناشی از فعالیت‌های صنعتی و شرایط جوی دست و پنجه نرم می‌کند.
• غنا: آکرا، پایتخت غنا، با افزایش جمعیت و ذرات معلق، رکورددار آلودگی هوا در میان پایتخت‌های آفریقایی است.
• نپال: کاتماندو به دلیل مهاجرت داخلی و افزایش سه‌برابری وسایل نقلیه، از شهری با هوای پاک به شهری با آلودگی بالا تبدیل شده است.
• اروپا: لندن، پایتخت انگلیس، با وجود پیشرفت‌ها پس از قانون هوای پاک ۱۹۵۶، همچنان به دلیل ذرات معلق و دی‌اکسید نیتروژن یکی از آلوده‌ترین شهرهای اروپا محسوب می‌شود و سالانه هزاران نفر به دلیل آلودگی هوا دچار مرگ زودهنگام می‌شوند.
• آمریکای شمالی: مکزیکوسیتی، پایتخت مکزیک، نیز با چالش‌های مرتبط با ذرات معلق روبه‌روست.

پیامدهای آلودگی هوا بر سلامت و اقتصاد

آلاینده‌ها پس از ورود به ریه و جریان خون، ارتباط مستقیمی با سکته، سرطان، بیماری کلیوی، اضطراب و کاهش امید به زندگی دارند. گزارش‌های کلینیک‌های تخصصی دهلی نشان می‌دهد که آلودگی موجب افزایش چشمگیر موارد آسم، بیماری ریوی و حتی مرگ‌های زودهنگام شده است.

نابرابری در دسترسی به هوای سالم

کیفیت هوا در کشورهای کم‌درآمد و متوسط بدتر است، در حالی که در کشورهای با درآمد بالا بهبود می‌یابد. این تفاوت به عوامل متعددی از جمله صنعتی شدن، شهرنشینی و پذیرش فناوری‌های پاک‌تر نسبت داده می‌شود.

«آلودگی هوا همچنان یک تهدید حیاتی برای سلامت انسان و ثبات محیط‌زیست است، با این حال جمعیت‌های وسیعی از میزان مواجهه خود با این آلودگی بی‌اطلاع هستند.»
فرانک هامز، مدیر یک شرکت سوئیسی ردیاب کیفیت هوای جهانی

در کشورهای ثروتمند، اقلیت‌های نژادی و قومی و جمعیت‌های کم‌درآمد بیشترین میزان مواجهه با آلودگی هوای محیطی را دارند. اما در کشورهای با درآمد متوسط و پایین، مطالعه‌ای همبستگی مثبتی میان ثروت و سطح آلودگی محیط نشان می‌دهد؛ به این معنا که مناطق با میانگین ثروت بالاتر، سطح متوسط بالاتری از آلودگی ذرات محیطی را تجربه می‌کنند. این نتیجه غیرمنتظره نشان می‌دهد که شهرها نقش مهمی ایفا می‌کنند، زیرا هم آلودگی و هم ثروت در مناطق شهری بیشتر است.

این نابرابری در کیفیت هوا می‌تواند نابرابری‌های اقتصادی جهانی موجود را تشدید کند، زیرا آلودگی به طور نامتناسبی بر افرادی که منابع کمتری دارند و دسترسی محدودی به مراقبت‌های بهداشتی دارند، تأثیر می‌گذارد.

پایتخت‌های موفق در مدیریت کیفیت هوا

برخی پایتخت‌ها با سیاست‌های هوشمندانه به هوای پاک دست یافته‌اند. در رأس آنها توکیو در ژاپن و تایپه در تایوان قرار دارند. ویژگی مشترک این پایتخت‌ها، سرمایه‌گذاری در انرژی‌های پاک، گسترش حمل‌ونقل عمومی، تدوین قوانین سختگیرانه و اجرای مناطق کم‌انتشار است.

در حالی که برخی پایتخت‌ها با سیاست‌های هوشمندانه به هوای پاک دست یافته‌اند، بسیاری دیگر به دلیل کمبود زیرساخت، فقر، فساد یا بی‌توجهی، در وضعیت بحرانی زیست‌محیطی قرار دارند.