پاکسازی تالاب نیلوفر آبی بابل از گیاه مهاجم سنبل آبی

مدیر عامل سازمان فضای سبز شهرداری بابل از آغاز عملیات پاکسازی تالاب نیلوفر آبی این شهر از گیاه مهاجم سنبل آبی خبر داد. این اقدام در پی نگرانی‌های فزاینده از گسترش سریع این گیاه که تهدیدی جدی برای اکوسیستم‌های آبی و امنیت غذایی منطقه محسوب می‌شود، صورت گرفته است.

تهدید سنبل آبی برای تالاب‌ها و آب‌بندان‌ها

مجتبی ابراهیم‌زاده، مدیر عامل سازمان فضای سبز شهرداری بابل، اظهار داشت که تالاب نیلوفر آبی، یکی از تالاب‌های درون‌شهری بابل و میزبان سالانه پرندگان مهاجر، به دلیل وجود گیاه سنبل آبی (معروف به شیطان آبی) با چالش جدی مواجه شده بود. وی افزود: «نیروهای فضای سبز با دقت و حساسیت بالا موفق به پاکسازی این تالاب شدند.»

ابراهیم‌زاده با اشاره به قدرت تکثیر بالای این گیاه تهاجمی، تأکید کرد که تمامی آب‌بندان‌های محدوده شهر بابل به صورت مستمر مورد بازرسی قرار می‌گیرند. او هشدار داد که جمع‌آوری سنبل آبی در ابتدای نفوذ آسان است، اما در صورت سهل‌انگاری، این گیاه می‌تواند به سرعت کل تالاب را تسخیر کند، همانند آنچه در آب‌بندان آغوزبن بابل رخ داده است.

«تقاضای ما از همه شهروندان این است که در صورت مسافرت به استان‌ها یا تالاب‌های دیگر، گیاه سنبل آبی را به مکان دیگری منتقل نکنند، زیرا این کار برای محیط زیست مازندران بسیار آسیب‌زا و پرهزینه است.»

نگرانی‌های زیست‌محیطی و اقتصادی

دوستداران محیط زیست بابل اخیراً فیلمی را در شبکه‌های اجتماعی منتشر کردند که نشان‌دهنده حضور سنبل آبی در آب‌بندان حیدرکلا بابل بود. تالاب ۳۴ هکتاری نیلوفر آبی بابل که هر ساله میزبان پرندگان مهاجر متنوعی است، با تهدید جدی این گیاه مواجه است، زیرا سنبل آبی به سرعت سطح آب را می‌پوشاند و جایی برای فرود پرندگان باقی نمی‌گذارد.

نفوذ سنبل آبی در برخی رودخانه‌ها و آب‌خوان‌های نزدیک آب‌بندان ۴۰ هکتاری بابل، نگرانی کارشناسان محیط زیست را برانگیخته است. در صورت گسترش این گیاه، ریشه‌کن کردن آن حتی با هزینه‌های نجومی نیز دشوار خواهد بود. آب‌بندان‌ها منبع مهم تأمین آب برای اراضی شالیزاری هستند و نفوذ سنبل آبی می‌تواند امنیت غذایی کشور را به خطر اندازد.

چالش‌های پاکسازی و آگاهی‌بخشی

در هفته‌های اخیر، گسترش سنبل آبی به خبر اصلی شهرستان بابل تبدیل شده بود. همزمان با اردیبهشت ماه سال جاری، گل‌دهی زیبای این گیاه در آب‌بندان روستای آغوزبن بابل، جمعیت زیادی را به این منطقه جذب کرد. کارشناسان نسبت به حضور گسترده شهروندان و انتقال احتمالی این گیاه به مناطق دیگر مازندران ابراز نگرانی کرده بودند.

ترافیک سنگین و حضور انبوه شهروندان در روستای آغوزبن، مزاحمت‌هایی را برای اهالی منطقه ایجاد کرد. کشاورزان، دهیار و اعضای شورای اسلامی آغوزبن طی دو سال اخیر برای لایروبی این آب‌بندان تلاش کرده‌اند، اما به دلیل هزینه بالای لایروبی یک آب‌بندان ۴۰ هکتاری، این تلاش‌ها بی‌نتیجه مانده و آب‌بندان اکنون مملو از سنبل آبی است.

دغدغه‌های کارشناسان محیط زیست زمانی به اوج خود رسید که هیچ اطلاع‌رسانی در خصوص خطرات این گیاه تهاجمی در محدوده آب‌بندان ۴۰ هکتاری روستای آغوزبن بابل نصب نشده بود. این بی‌اطلاعی می‌تواند تهدیدی جدی برای آب‌بندان‌های مازندران باشد.

ویژگی‌های گیاه سنبل آبی

سنبل آبی (Eichhornia crassipes)، که به دلیل قدرت رشد و تکثیر بالا و گل‌های بنفش زیبایش مورد توجه قرار می‌گیرد، یک گیاه آبزی بومی آمریکای جنوبی و آمازون است. این گیاه به سرعت در مناطق آبی گسترش می‌یابد و به دلیل قدرت جذب بالای آب در ریشه‌ها و ساقه‌های درهم‌تنیده خود، توانایی بالایی در نابودی اکوسیستم‌های آبی و تالابی دارد.

• رشد سریع: هر گیاه هزاران دانه در سال تولید می‌کند و جمعیت آن در برخی مناطق طی دو هفته تقریباً دو برابر می‌شود.
• دوام بذر: دوام برخی دانه‌ها تا ۲۸ سال می‌رسد.
• ظاهر: برگ‌های ۱۰ تا ۲۰ سانتی‌متری روی سطح آب شناورند و هر ریشه ۸ تا ۱۵ گل صورتی تا بنفش با شش گلبرگ می‌دهد.
• حساسیت به دما: به دمای پایین حساس است و در زمستان دوام نمی‌آورد، اما در تابستان گل‌های زیبایی می‌دهد که عمر هر گل بین یک تا دو روز است.

متأسفانه تاکنون روش مبارزه خاصی که فاقد آثار جانبی زیان‌بار برای اکوسیستم‌ها باشد، برای سنبل آبی معرفی نشده است. تنها راه مؤثر توصیه شده، مبارزه فیزیکی (جمع‌آوری) است. با این حال، به دلیل گستردگی مناطق آلوده و دشواری این روش، پاکسازی کامل نیازمند عزم جدی مسئولان و مردم است.