توسعه کتابخانه‌های همدان: از هوشمندسازی تا افزایش سرانه فضای مطالعه

پروژه‌های عمرانی و توسعه کتابخانه‌ها

در حال حاضر، ۳۵ طرح احداثی، توسعه، نوسازی و بهسازی در سطح کتابخانه‌های عمومی استان همدان در دست اقدام است. مهمترین این طرح‌ها شامل احداث سه باب کتابخانه استاندارد در شهرستان‌های اسدآباد، درگزین و کبودرآهنگ است که در صورت تامین بودجه به بهره‌برداری خواهند رسید.

از ابتدای دولت چهاردهم، هشت طرح کتابخانه‌ای در استان همدان به بهره‌برداری رسیده است. این طرح‌ها شامل پنج باب کتابخانه در شهرستان‌های همدان، نهاوند، فامنین، دو سالن اجتماعات در رزن و بهار و یک کتابخانه سیار در بهار می‌شود. چهار مورد از این پروژه‌ها با مشارکت خیران حقوقی احداث شده‌اند که نشان‌دهنده نقش پررنگ خیرین در توسعه فضاهای فرهنگی استان است.

در حال حاضر، ۱۰ پروژه کتابخانه‌ای دیگر نیز در استان همدان در حال اجراست که برای تکمیل آنها حدود ۱۱۰ میلیارد ریال اعتبار نیاز است. سه مورد از این پروژه‌ها در شمار طرح‌های اولویت‌دار کشوری قرار دارند و با بهره‌برداری از آنها، بیش از ۶ هزار مترمربع به سرانه فضای کتابخانه‌ای استان افزوده خواهد شد.

کتابخانه‌های دیجیتال و سیار

راه‌اندازی کتابخانه دیجیتال در همدان با الگوگیری از کتابخانه دیجیتال قدس رضوی در دستور کار قرار گرفته و به زودی اولین مورد آن در استان راه‌اندازی می‌شود. این اقدام با هدف ایجاد زیرساخت کتابخوانی در فضای مجازی و دسترس‌پذیر کردن کتاب برای مناطق محروم استان همدان ضروری است.

همچنین، راه‌اندازی سه کتابخانه سیار دیگر نیز امسال در دستور کار قرار دارد. کتابخانه‌های سیار به عنوان بخشی جدایی‌ناپذیر از نهادهای کتابخانه‌های عمومی کشور، می‌توانند بسیاری از نواقص موجود در دسترسی مخاطبان به کتاب را به دلیل عدم دسترسی به کتابخانه‌های ثابت برطرف کنند.

برنامه‌های فرهنگی و آموزشی

در راستای گسترش فعالیت‌های فرهنگی، ۱۵۰ برنامه شاخص فرهنگی برای سال جاری پیش‌بینی شده است. این برنامه‌ها شامل برگزاری نمایشگاه‌ها و جلسات فرهنگی در محوطه کتابخانه‌ها، کلاس‌های آموزشی برای کتابداران در حوزه کسب‌وکارهای کوچک و کارآفرینی، فعالیت‌های مجازی، برپایی نمایشگاه‌های کتاب، برنامه‌های نقد و بررسی کتاب و افزایش ساعت خدمات کتابخانه‌ای می‌شود.

همچنین، ۴۰ برنامه فرهنگی با هدف معرفی آثار هنری و فرهنگی هنرمندان استان در کتابخانه‌ها در حال اجراست و تفاهم‌نامه‌هایی با دستگاه‌های فرهنگی استان در حال تدوین و پیگیری است. تخصیص بودجه از محل ماده ۶ قانون پرداخت شهرداری‌ها به کتابخانه‌ها نیز در حال پیگیری و اجراست.

استفاده از ظرفیت کتابخانه‌ها برای آموزش‌های مهارتی، توسعه کسب‌وکارهای کوچک و خانگی نیز در اولویت قرار دارد و تاکنون دوره‌ها و کارگاه‌های آموزشی متعددی در این زمینه برگزار شده است. مرکز مشاوره و روانشناسی با عنوان «راه زندگی» راه‌اندازی شده و نمایشگاه‌های مجازی کتاب نیز در استان برگزار شده است. کتابخانه‌های استان تاکنون ۱۳ رتبه ملی و سه رتبه بین‌المللی کسب کرده‌اند.

پنجمین مدرسه منطقه‌ای «طراحی خدمت» با شرکت ۴۰ نفر از کتابداران استان‌های همدان، کردستان، کرمانشاه، ایلام و مرکزی در روزهای ۲۸ و ۲۹ تیرماه به میزبانی اداره کل کتابخانه‌های عمومی استان همدان برگزار شد.

برنامه‌های اوقات فراغت تابستانی

در تابستان امسال، هزار برنامه ویژه اوقات فراغت در هر ماه با ۳۰ عنوان در ۱۲۴ کتابخانه عمومی استان و در ۱۰ شهرستان در حال برگزاری است. ۵۰ هزار نفر از اعضای کتابخانه‌های استان را کودکان و نوجوانان تشکیل می‌دهند و برنامه‌های ویژه‌ای در پنج محور برای بخش کودکان تدارک دیده شده است:

• هنری و مهارت‌افزایی: آموزش‌هایی مانند خیاطی و قلم‌زنی.
• دینی و مذهبی: آموزش قرآن، روخوانی و روان‌خوانی، آموزش نماز و قصه‌های قرآنی.
• آموزشی: آموزش کامپیوتر، زبان انگلیسی، نویسندگی و عکاسی.
• ادبیات: شاهنامه‌خوانی، جمع‌خوانی، نشست‌های کتاب‌خوان، قصه‌گویی، مثنوی‌خوانی و نقد و بررسی کتاب.
• خانواده: آموزش مهارت‌های زندگی، فرزندپروری و جوانی جمعیت.

ترویج فرهنگ مطالعه در فصل تابستان، تاثیر مهمی در غنی‌سازی اوقات فراغت و توسعه فرهنگ کتابخوانی در بین نوجوانان و جوانان دارد.

آمار و اطلاعات کتابخانه‌های همدان

استان همدان دارای ۱۲۳ باب کتابخانه عمومی است که شامل ۷۰ باب کتابخانه شهری، ۵۲ باب کتابخانه روستایی و یک باب کتابخانه سیار شهری می‌شود. این کتابخانه‌ها در مجموع یک میلیون و ۵۵۲ هزار نسخه کتاب دارند و به بیش از ۸۲ هزار عضو فعال خدمات ارائه می‌دهند. حدود ۱۸۰ کتابدار نیز در این کتابخانه‌ها مشغول فعالیت هستند.