تکذیب شایعه درگذشت احمد توکلی؛ مروری بر زندگی و فعالیت‌های یک اصولگرای منتقد

فعالیت‌های پیش از انقلاب و دوران اولیه جمهوری اسلامی

احمد توکلی، متولد سال ۱۳۳۰ در بهشهر مازندران، در زمان پیروزی انقلاب اسلامی در آستانه ۳۰ سالگی قرار داشت. او از فعالان دانشجویی پیش از انقلاب بود که به دلیل فعالیت‌هایش از دانشگاه پهلوی (شیراز فعلی) اخراج شد. توکلی دانشجوی مهندسی برق بود و در فعالیت‌هایی نظیر پخش اعلامیه علیه جشن‌های ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی، سازماندهی اعتصابات دانشجویی و برهم زدن سخنرانی مسئولین دانشگاه نقش داشت. او چهار بار توسط ساواک دستگیر و بیش از چهار سال به صورت پراکنده و مستمر پیش از انقلاب زندانی شد. وی در دوران دانشگاه عضو گروه «مجاهدین اسلام» بود که با سازمان مجاهدین خلق ارتباط داشت، اما در دوران زندان از این گروه فاصله گرفت.

پس از انقلاب، توکلی به سرعت وارد عرصه مدیریت شد و مسئولیت‌هایی چون رئیس شهربانی، رئیس کمیته انقلاب اسلامی و دادیار و دادستان انقلاب بهشهر را بر عهده گرفت. او در مجلس اول، نماینده بهشهر و عضو هیئت رئیسه بود. در سال ۱۳۶۰، در دولت میرحسین موسوی، به عنوان وزیر کار و امور اجتماعی و سخنگوی دولت منصوب شد. اما در سال ۱۳۶۲، به دلیل اختلاف نظر با نخست‌وزیر بر سر سیاست‌های دولت، همراه با برخی دیگر از وزرا استعفا داد.

ورود به عرصه مطبوعات و تحصیلات عالی

احمد توکلی از جمله سیاستمدارانی بود که به اهمیت و تأثیرگذاری مطبوعات واقف بود. او در سال ۱۳۶۴، به همراه جمعی از مخالفان میرحسین موسوی، روزنامه «رسالت» را راه‌اندازی کرد که بعدها به یکی از تریبون‌های اصلی جناح اصولگرا تبدیل شد. توکلی سردبیری این روزنامه را بر عهده داشت. در سال ۱۳۶۸، برای ادامه تحصیل در رشته اقتصاد به انگلستان رفت و دکترای خود را از دانشگاه ناتینگهام دریافت کرد. او در اواسط دهه هفتاد به ایران بازگشت و در سال ۱۳۷۷ به عضویت هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی درآمد و تا زمان بازنشستگی‌اش در سال ۱۳۹۲، استاد این دانشگاه بود.

در دهه هفتاد، توکلی روزنامه «فردا» را تأسیس کرد. او در سال ۱۳۹۱ در گفتگویی دلیل تأسیس این روزنامه را اینگونه بیان کرد:

«روزنامه فردا به این دلیل تأسیس شد که زمانی که من در رسالت بودم افتخار همکاری با دوستان باسابقه مثل آقای نبوی و آقای پرورش و عسگراولادی را داشتم ولی آنجا اعتقادم در مورد رسانه مقداری با بعضی دوستان فرق می‌کرد. صراحت و شفافیت و پاسخ خواستن از مسئولین را بنده جدی‌تر دنبال می‌کردم و معتقد بودم که آزادی برای بیان نظرات باید در روزنامه وجود داشته باشد و این را از بقیه دوستان بیشتر لازم می‌دانستم. آن زمان برخی افراد بودند که واقعا در یک زمینه صاحب‌نظر بودند ولی دوستان می‌گفتند که چون مثل ما فکر نمی‌کنند مقالاتشان چاپ نشود و اجازه مصاحبه هم به آن‌ها نمی‌دادند که این برای من گران بود. وقتی که من از تحصیل برگشتم تصمیم گرفتم یک روزنامه مستقل راه بیندازم که زمستان ۷۵ جواز آن را تقاضا کردم.»

روزنامه فردا در سال ۱۳۷۷ به دلیل مشکلات مالی تعطیل شد، اما این پایان فعالیت‌های مطبوعاتی توکلی نبود. او در سال ۱۳۸۵ سایت خبری «الف» را تأسیس کرد که همچنان فعال است. توکلی در تمام این سال‌ها به عنوان چهره‌ای عدالت‌خواه از جناح راست و منتقد جناح چپ (اصلاح‌طلبان بعدی) و جریان هاشمی رفسنجانی شناخته می‌شد.

حضور در انتخابات ریاست‌جمهوری

احمد توکلی در سه دوره نامزد انتخابات ریاست‌جمهوری شد:

• سال ۱۳۷۲: در رقابت با هاشمی رفسنجانی، در جایگاه دوم قرار گرفت.
• سال ۱۳۸۰: در رقابت با سیدمحمد خاتمی، مجدداً دوم شد.
• سال ۱۳۸۴: به نفع محمدباقر قالیباف از رقابت کنار رفت، اما در نهایت به محمود احمدی‌نژاد رأی داد. با این حال، به مرور زمان به یکی از منتقدان جدی احمدی‌نژاد تبدیل شد.

مبارزه با فساد و شفافیت در مجلس

توکلی در سال ۱۳۸۰ به مجلس بازگشت و سه دوره متوالی (مجالس هفتم، هشتم و نهم) نماینده تهران و رئیس مرکز پژوهش‌های مجلس بود. او به عنوان یک اصولگرای منتقد شناخته می‌شد که علاوه بر نقد جریان رقیب، همواره منتقد اصولگرایان نیز بود. توکلی به صراحت لهجه در نقد و حق‌طلبی شهرت داشت. پس از مرگ ستار بهشتی در بازداشت پلیس، او به عنوان نماینده مجلس خواستار تحقیقات و ارائه توضیحات شد، در حالی که در آن زمان انتقادهای صریح از سوی نمایندگان کمرنگ شده بود. او همچنین نقش کلیدی در افشای مدرک جعلی علی کردان، وزیر کشور احمدی‌نژاد، و استیضاح او توسط مجلس داشت. توکلی همچنین نسبت به حضور نظامیان در حوزه‌های اقتصادی انتقاداتی مطرح می‌کرد.

مصاحبه‌ها، سخنرانی‌ها و موضع‌گیری‌های توکلی نشان می‌دهد که شفافیت در حکمرانی و مبارزه با فساد همواره سرلوحه فعالیت‌های او بوده است. او در مصاحبه سال ۱۳۹۱ با خبرگزاری فارس، شیوه نقد و حمایت خود از سیاستمداران را اینگونه تشریح کرد:

«در زمان آقای خاتمی هم آنجایی که وی اقدامات مثبتی انجام می‌داد من دفاع می‌کردم. ولی چون خاتمی هم‌‌ همان حرف‌های اقتصاد سیاسی هاشمی را تئوریزه می‌کرد و لیبرال سرمایه‌داری را با لیبرال دموکراسی مخلوط می‌کرد که اسلام را از صحنه خارج می‌کرد من مخالفت می‌کردم. آقای احمدی‌نژاد هم چون از ارزش‌ها دفاع کرد من هم از او دفاع کردم ولی وقتی معلوم شد که ارزش‌ها ملاک عملش نیست و فقط ظاهرا نردبانی بود که از آن بالا برود مخالفتم را شروع کردم و الان هم مخالف بیشتر کارهای احمدی‌نژاد هستم. البته در زمان آقای احمدی‌نژاد هم وظیفه خود می‌دانم از هر اقدام مثبت دولت دفاع کنم و خیلی جا‌ها در مجلس از حقوق منطقی دولت که مورد غفلت قرار گرفت، دفاع کردم که به عنوان مثال می‌توان به قضیه حضور رئیس‌جمهور در ساختار بانک مرکزی اشاره کرد. مورد دیگر تلاش نمایندگان در جریان تدوین برنامه پنجم و بودجه‌های سالانه برای تحمیل کارهایی بر دولت است که تکلیف ما لا یطاق می‌شد به شهادت نمایندگان دولت و به استناد مشروح مذاکرات جلسات علنی مجلس یک تنه در مقابل این قبیل تحمیل‌ها بر دولت ایستادم و در آینده هم خواهم ایستاد و با همه توان از دولت حمایت می‌کنم. من با دولت‌ها مخالف نیستم بلکه با کارهای بد دولت‌ها مخالفم و برای این رفتارم ملاک دارم. و الحمدلله تاکنون در عالم سیاست معلق نزدم و خدا کند که تا آخر عمرم خراب نکنم.»

توکلی در سال‌های اخیر با بیماری دست و پنجه نرم کرده و از سال ۱۳۹۶ که به عنوان عضو حقیقی مجمع تشخیص مصلحت نظام منصوب شد، فعالیت سیاسی دیگری ندارد. او در سال ۱۳۹۴ سازمان غیردولتی «دیده‌بان عدالت و شفافیت» را تأسیس کرد و همچنان مدیریت آن را بر عهده دارد. در سال ۱۳۹۸، توکلی در نامه‌ای به سیدابراهیم رئیسی، رئیس وقت قوه قضائیه، از زمین‌خواری دو مأمور امنیتی در قزوین خبر داد. او همچنین پس از حواشی مربوط به پرونده زمین ازگل و کاظم صدیقی، خواستار ورود مدعی‌العموم به این پرونده شد.