ایران در رده دهم پرکارترین کشورهای جهان با ۴۶.۳ ساعت کار هفتگی

روند تغییرات ساعت کار در ایران

طی دو دهه اخیر، شاغلان ایرانی به طور میانگین بیش از ۴۵ ساعت در هفته کار کرده‌اند. این روند با نوساناتی همراه بوده است:

• اوج‌گیری اولیه: در سال‌های ۱۳۸۵ و ۱۳۸۶، متوسط ساعت کار به ۴۷ ساعت در هفته رسید.
• کاهش تدریجی: از سال ۱۳۸۷ تا ۱۳۹۸، این رقم به حدود ۴۴ ساعت کاهش یافت.
• تأثیر کرونا: با شیوع بیماری کرونا در سال‌های ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۱، محدودیت‌ها و تعطیلی‌ها باعث کاهش ساعت کاری به حدود ۴۲ ساعت در هفته شد.
• افزایش مجدد: از سال ۱۴۰۲، ساعت کار دوباره روند افزایشی به خود گرفت و در سال‌های ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ به بیش از ۴۵ ساعت در هفته رسید.
• بهار ۱۴۰۴: در بهار سال جاری، با رشد ۱.۶ درصدی، این عدد به ۴۶.۳ ساعت در هفته افزایش یافت.

تفاوت‌های جنسیتی و ساعات کار بالا

بررسی‌ها نشان می‌دهد که تفاوت‌هایی در ساعت کاری میان زنان و مردان وجود دارد:

• زنان: متوسط ساعت کاری زنان از ۳۲.۶ ساعت در هفته در سال ۱۳۸۴ به ۳۵.۸ ساعت در سال ۱۴۰۳ افزایش یافته است.
• مردان: برای مردان، این رقم از بیش از ۴۹ ساعت در سال ۱۳۸۴ به ۴۷.۵ ساعت در سال ۱۴۰۳ کاهش یافته است.

نکته قابل توجه این است که در بهار ۱۴۰۴، بیش از ۴۰ درصد از شاغلان ایرانی بیش از ۴۹ ساعت در هفته یا بیش از ۸ ساعت در روز کار کرده‌اند که این میزان یکی از نماگرهای «کار شایسته» محسوب می‌شود.

مقایسه جهانی: ایران در میان پرکارترین‌ها

بر اساس برآورد سازمان جهانی جمعیت، میانگین ساعت کار هفتگی در ۱۷۰ کشور جهان در سال ۲۰۲۴ حدود ۳۸.۷ ساعت است. ایران با ۴۶.۳ ساعت در هفته، در رتبه دهم پرکارترین کشورهای جهان قرار دارد. در صدر این فهرست، کشورهایی با ساعت کاری بسیار بالا به چشم می‌خورند:

در مقابل، کشورهای توسعه‌یافته اروپایی کمترین ساعت کاری را دارند:

از میان قدرت‌های جهانی نیز، وضعیت به شرح زیر است:

• چین: ۴۴.۸ ساعت (رتبه ۲۲)
• آمریکا: ۳۸.۲ ساعت (رتبه ۹۵)
• روسیه: ۳۶.۱ ساعت (رتبه ۱۱۷)
• ژاپن: ۳۱ ساعت (رتبه ۱۵۱)
• ترکیه: ۴۳.۸ ساعت (رتبه ۳۰)

چالش بهره‌وری و ناترازی بازار کار

با وجود ساعت کاری بالای ایرانیان، بهره‌وری اقتصادی در کشور پایین است. این موضوع به عوامل متعددی بازمی‌گردد، از جمله:

• ساختار اقتصادی وابسته به نفت
• ضعف تکنولوژی
• پایین بودن سرمایه‌گذاری مولد
• گسترش مشاغل غیررسمی
• فشار تورمی

از مجموع ۲۵ میلیون شاغل ایرانی، حدود ۱۰ درصد (معادل ۲.۵ میلیون نفر) کارکنان دولت هستند که بخشی از آن‌ها تحت تأثیر استخدام‌های غیرشایسته‌سالارانه و روابطی عمل می‌کنند. با این حال، نمی‌توان کم‌کاری را به کل شاغلان تعمیم داد؛ به ویژه برای مشاغل سخت و کارگران غیررسمی که ساعت کاری آن‌ها گاهی به بیش از ۵۰ ساعت در هفته می‌رسد.

این تفاوت فاحش با کشورهای توسعه‌یافته که ساعت کاری در آن‌ها بین ۲۶.۷ تا ۳۵ ساعت است، نشان‌دهنده ناترازی ساختاری در بازار کار ایران است. فشار تورمی و کاهش مستمر قدرت خرید، نیروی کار را به کار طولانی‌تر وادار می‌کند، بدون اینکه لزوماً بازده اقتصادی و راندمان بیشتری به همراه داشته باشد.