تحول نهاد قانون‌گذاری ایران: از مجلس شورای ملی تا مجلس شورای اسلامی

ریشه‌های تاریخی نهاد قانون‌گذاری

نخستین نهاد قانون‌گذاری ایران با عنوان «مجلس شورای ملی» در سال ۱۲۸۵ خورشیدی، پس از صدور فرمان مشروطیت توسط مظفرالدین شاه، تأسیس شد. این نام تا پایان دوران سلطنت محمدرضا پهلوی بر این نهاد باقی ماند و نقش مهمی در تاریخ سیاسی ایران ایفا کرد.

تحول از «ملی» به «اسلامی»

تغییر واژه «ملی» به «اسلامی» در عنوان مجلس، تأکیدی بر اولویت دین اسلام و شریعت در فرآیند قانون‌گذاری و حکمرانی بود. این دگرگونی، بازتاب‌دهنده ایدئولوژی انقلاب اسلامی و تلاش برای انطباق قوانین با موازین شرعی بود.

نقش قانون اساسی و شورای نگهبان

این تحول بنیادین در پی تدوین قانون اساسی جدید جمهوری اسلامی در سال ۱۳۵۸ و تصویب آن در همه‌پرسی عمومی صورت گرفت. قانون اساسی جدید، ضمن تعیین ساختار سه‌گانه قدرت (مقننه، مجریه، قضائیه)، جایگاه مجلس را به عنوان نهاد قانون‌گذار حفظ کرد، اما آن را مقید به رعایت احکام اسلام و نظارت شورای نگهبان نمود.

بر اساس اصول متعدد قانون اساسی، از جمله اصول ۷۱ تا ۹۳، مجلس شورای اسلامی موظف است در چارچوب شرع اسلام و تحت نظارت فقیهان شورای نگهبان عمل کند. این نظارت، تضمین‌کننده انطباق مصوبات مجلس با موازین شرعی و قانون اساسی است.