خبر کامل
بررسی چالش‌های تامین سرمایه و مدیریت هزینه در سینمای ایران
همایش «هزینه‌ها و شیوه‌های تامین سرمایه فیلمسازی در ایران» با حضور جمعی از سینماگران و کارشناسان این حوزه برگزار شد. در این نشست، ابعاد مختلف فیلمسازی تجاری، چالش‌های تامین سرمایه، مدیریت هزینه‌ها و نقش دولت در حمایت از صنعت سینما مورد بحث و بررسی قرار گرفت.
مفهوم و جایگاه فیلمسازی تجاری
حسین یزدان‌شناس، دبیر همایش، در ابتدای پنل فیلمسازی تجاری، به تعریف این نوع فیلمسازی پرداخت و اظهار داشت: «فیلمسازی تجاری با هدف کسب سود و پاسخ به نیاز مخاطب به سرگرمی (Escapism) شکل می‌گیرد و جریان اصلی سینما در جهان محسوب می‌شود. این نوع فیلمسازی با جذب مخاطب انبوه به سالن‌ها، صنعت سینما را پویا نگه می‌دارد.»
وی افزود: «برخلاف فیلم‌های مستقل که هویت خود را از نگاه مؤلف می‌گیرند، فیلم‌های تجاری هویتشان را از توجه به نیاز مخاطب کسب می‌کنند و گاهی در این مسیر به ورطه تکرار و کلیشه می‌افتند و ارزش‌های هنری را فدای فروش می‌کنند. مخاطب این فیلم‌ها گسترده است و سازندگانشان معمولاً به موفقیت در جشنواره‌ها توجهی ندارند.»
مدیریت مالی در فیلمسازی ایران
مجید شیخ‌انصاری در این پنل، با اشاره به انواع فیلمسازی، بیان کرد: «فیلمسازی تجاری در ایران بیشتر به مدل اقتصادی نزدیک است. تفاوت اصلی در مدل‌های فیلمسازی، در نحوه تامین و مصرف هزینه‌هاست. رفتار اقتصادی فیلمسازی حرفه‌ای با فیلمسازی هنری متفاوت است و نمی‌توان درآمد را تنها معیار سنجش موفقیت فیلم‌ها قرار داد.»
وی بر تفکیک میان نقدینگی و هزینه تاکید کرد و گفت: «تولید فیلمی با هزینه صد میلیارد تومان، لزوماً به صد میلیارد تومان نقدینگی نیاز ندارد. یک تهیه‌کننده موفق باید مدیریت نقدینگی داشته باشد، نه فقط مدیریت هزینه.»
چالش‌های بودجه و تامین سرمایه
مسعود اطیابی، کارگردان سینما، به اهمیت بودجه و بازاریابی در موفقیت فیلم اشاره کرد و گفت: «اگر کسی می‌خواهد وارد فیلمسازی شود، باید قدرت مدیریت سرمایه را داشته باشد. فیلم‌های من با حدود صد میلیارد تومان هزینه ساخته می‌شوند.»
«اگر با گدایی فیلم بسازید، باید برای دیدنش هم گدایی کنید.»
اطیابی مراحل هزینه‌کرد در تولید فیلم را اینگونه تشریح کرد:
- پیش‌تولید: ۱۵ درصد هزینه کل، شامل برنامه‌ریزی تولید و انتخاب بازیگر.
- تولید: ۵۰ درصد هزینه کل، شامل دستمزد عوامل، بازیگران و فیلمبرداری (با امکان تغییر تا ۵ درصد بسته به حضور بازیگران).
- پس‌تولید: ۱۰ درصد هزینه کل.
- تبلیغات: ۲۵ درصد هزینه کل، که در موفقیت فیلم بسیار حیاتی است.
وی درباره روش‌های تامین سرمایه گفت: «تامین سرمایه زیرکانه‌ترین کار تهیه‌کننده است. دو نوع سرمایه‌گذار وجود دارد: سرمایه‌گذاری که فقط سود می‌خواهد و دخالت نمی‌کند، و سرمایه‌گذاری که در تولید دخالت کرده و افراد خود را معرفی می‌کند. نوع دوم برای تهیه‌کننده بهتر است، زیرا سرمایه‌گذار در ریسک سهیم می‌شود.»
اطیابی بر لزوم حمایت دولت از سینمای جریان اصلی تاکید کرد و خواستار ایجاد زیرساخت‌هایی مانند سالن سینما و استودیوهای مجهز، مشارکت در آموزش سینماگران، اعطای وام‌های کم‌بهره، جبران کسری قیمت بلیت سینما (که باید ۵۰۰ هزار تومان باشد اما ۱۰۰ هزار تومان است) و کمک به پروژه‌های بزرگ شد. وی همچنین به پایین بودن دستمزدها در سینمای ایران اشاره کرد و گفت: «سینما باید آنقدر قوی باشد که یک کارگردان با یک سال کار، سه سال نیاز به ساخت فیلم نداشته باشد.»
رقابت با پلتفرم‌ها و لزوم به‌روزرسانی
سعید خانی، تهیه‌کننده و پخش‌کننده سینما، به چالش‌های کنونی صنعت سینما پرداخت و اظهار داشت: «ما باید پیش‌تولیدها را طولانی‌تر کنیم تا تعداد جلسات فیلمبرداری کاهش یابد، زیرا هر روز فیلمبرداری حدود ۳۰۰ میلیون تومان هزینه دارد.»
وی به تغییر نسبت دستمزدها اشاره کرد: «قبلاً ۷۰ درصد دستمزدها به عوامل و ۳۰ درصد به بازیگران تعلق داشت، اما امروز این نسبت برعکس شده است. هزینه ساخت فیلم پس از فروش به طور کامل باز نمی‌گردد؛ مثلاً برای فیلم «رها» حدود ۲۸ درصد و برای «زن بچه» حدود ۲۵ درصد هزینه ساخت از فروش بازگشت.»
خانی تاکید کرد: «متاسفانه شیوه‌های تولید فیلم در ایران متعلق به دهه‌های ۶۰ و ۷۰ است و به‌روزرسانی نشده است. در بخش دولتی، ساخت فیلم خوب مهم نیست و برخی فیلمسازان زمان فیلمبرداری را طولانی می‌کنند که این اشتباه است؛ پیش‌تولید باید کامل باشد.»
وی پلتفرم‌ها را رقیب جدی سینما دانست و گفت: «سینما به هیچ وجه نمی‌تواند با شبکه نمایش خانگی رقابت کند. شرایط فعلی سینما خوب نیست و بخش خصوصی در مخاطره است، زیرا هزینه بازیگران بسیار بالا رفته است.»
خانی پیشنهاد داد: «برای کاهش هزینه‌ها، پیش‌تولید را جدی بگیریم و برای بازگشت اصل پول تلاش کنیم. همچنین، قبل از ساخت فیلم از پخش‌کنندگان مشورت بگیریم و یک پخش‌کننده در شورای پروانه ساخت حضور داشته باشد.»
وی درباره موضوعات فیلم‌ها گفت: «باید بر اساس فضای فعلی جامعه فیلم بسازیم و تلاش کنیم سرمایه در سینما باقی بماند. من از سال گذشته پخش ۵۰ فیلم ضعیف را نپذیرفتم. فیلم باید برای پرده سینما ساخته شود، نه حتی اکران آنلاین.»
خانی نقش دولت در پشتیبانی حقوقی از سینما را حیاتی خواند و به نبود قانون کپی‌رایت در ایران اشاره کرد که باعث پخش غیرقانونی فیلم‌ها و سریال‌ها توسط شبکه‌های ماهواره‌ای و پلتفرم‌های داخلی می‌شود. وی هزینه فیلم «رها» را حدود ۱۵ میلیارد تومان اعلام کرد که بخشی از آن با مشارکت بازیگران در فروش تامین شده است.
تجربیات تهیه‌کنندگان
سیدمصطفی احمدی، تهیه‌کننده سینما، به هزینه‌های برخی از فیلم‌های خود اشاره کرد:
- «صبحانه با زرافه‌ها»: ۲۵ تا ۳۰ میلیارد تومان.
- «بی بدن»: ۲۸ میلیارد تومان (۱۴ میلیارد توسط وی و ۱۴ میلیارد توسط موسسه تصویر شهر تامین شد). این فیلم موفق به بازگشت سرمایه شد.
- «ساعت پنج عصر» (مهران مدیری): سرمایه بازگشت.
- «درخت گردو»: با هزینه شخصی ساخته شد و اگرچه سود اقتصادی نداشت، اما تجربیات ارزشمندی به همراه داشت.
احمدی تاکید کرد که بسیاری باور نمی‌کردند «درخت گردو» تماماً در بخش خصوصی تهیه شده است.
نیاز سینما به «طبیب فرهنگی»
علی دهکردی، مدیرعامل خانه سینما، از برگزاری این همایش ابراز خرسندی کرد و به مشکلات معیشتی و بیکاری ۷۷۰۰ عضو خانه سینما و دیگر فعالان این حوزه اشاره کرد.
وی دلایل اصلی مشکلات معیشتی را عدم تولید آثار سینمایی و خلاءهای قانونی در حوزه‌های حمایتی مانند بیمه بیکاری، بیماری، از کار افتادگی و حوادث دانست. دهکردی همچنین به انحصارگری در برخی امکانات دولتی اشاره کرد و گفت: «سونامی بیکاری می‌تواند سایه سختی بر زندگی سینماگران ایجاد کند.»
مدیرعامل خانه سینما جذب سرمایه را عامل مهمی در رونق فیلمسازی و کاهش نرخ بیکاری دانست و از کارشناسان سینما خواست تا برای «بیماری» سینما، «درمانی» پیدا کنند. وی عدم تمایل سرمایه‌گذاری و موانع آن را از دستاوردهای مهم این همایش برشمرد.
دهکردی به خلاء قراردادهای مشخص اشاره کرد و گفت: «یکی از مهم‌ترین مسائل، عدم امنیت سرمایه‌گذار است، زیرا بیمه سرمایه وجود ندارد و هر تهیه‌کننده‌ای قرارداد خود را می‌نویسد که گاهی دردسرساز می‌شود. جزئیات جدی فیلمسازی میدانی به سرمایه‌گذار منتقل نمی‌شود.»
وی هشدار داد که تهیه‌کنندگان و کارگردانان نباید فضایی ایجاد کنند که به «سرمایه‌گذارسالاری» منجر شود، یعنی سرمایه‌گذار در انتخاب عوامل، داستان و پخش فیلم دخالت کند. به نظر وی، آسیب این رفتار از منفعت حضور سرمایه‌گذار بیشتر است.
دهکردی در پایان بر لزوم توجه به شیوه‌های مدرن مدیریت هزینه در سینما تاکید کرد و گفت: «بسیاری از آثار سینمایی ما همچنان با روش سنتی تولید می‌شوند، در حالی که نیاز به نگاه مدرن به بحث اقتصادی و هزینه فیلم‌ها داریم.»
این همایش با حضور چهره‌هایی چون امیر اثباتی، لادن طاهری، محمدحسین فرج، احمد امینی، فریبا کوثری و دیگر فعالان سینما برگزار شد.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
