آیکون خبر

خبر کامل

پیشنهاد مرکز پژوهش‌های مجلس برای تحول در نظام مالیاتی خودرو

کارشناسان و مرکز پژوهش‌های مجلس بر این باورند که نظام مالیاتی فعلی خودرو در ایران، که صرفاً بر پایه قیمت خودرو استوار است، نه تنها با استانداردهای جهانی فاصله دارد بلکه در کاهش آلودگی هوا و مدیریت تقاضا برای خودروهای پرمصرف نیز ناکارآمد است. این نهادها پیشنهاد می‌کنند که دولت به جای تمرکز بر ارزش خودرو، از ابزارهای جامع‌تری مانند مالیات هنگام خرید، مالیات بر مالکیت سالانه و مالیات بر سوخت بهره گیرد تا هم درآمدی پایدارتر کسب کند و هم به اهداف زیست‌محیطی و عدالت مالیاتی دست یابد.

ضرورت بازنگری در نظام مالیاتی خودرو

تکیه صرف بر «قیمت خودرو» به عنوان پایه مالیاتی، با الگوهای بین‌المللی فاصله دارد و بهره‌وری محدودی در درآمدزایی برای دولت به همراه دارد. مرکز پژوهش‌های مجلس پیشنهاد داده است که دولت به جای اخذ مالیات صرفاً بر مبنای قیمت، از ابزارهای جامع‌تر و کارآمدتری مانند «مالیات هنگام خرید»، «مالیات بر مالکیت سالانه» و «مالیات بر سوخت» بهره بگیرد. این مکانیزم‌ها که در اغلب کشورهای توسعه‌یافته پیاده‌سازی شده‌اند، با در نظر گرفتن فاکتورهایی چون مصرف سوخت و آلایندگی، هم در مسیر عدالت مالیاتی حرکت می‌کنند و هم منجر به مدیریت تقاضا برای خودروهای پرمصرف و لوکس می‌شوند.

بخش عمده‌ای از آلودگی هوای کلانشهرها ناشی از تردد خودروهاست. در حالی که نظام مالیات‌ستانی می‌تواند ابزار موثری برای کاهش این آلودگی باشد، اما در شکل فعلی نه تنها بازدارنده نیست، بلکه در کنترل این بحران نیز عملاً کارایی ندارد. اگر سیاستگذاران به جای تمرکز بر ارزش خودرو، از پارامترهایی همچون حجم موتور، میزان مصرف سوخت و استاندارد آلایندگی بهره بگیرند، نه تنها درآمدی پایدارتر برای دولت حاصل خواهد شد بلکه اثرات مثبت زیست‌محیطی و توزیع عادلانه‌تر بار مالیاتی را نیز در پی خواهد داشت.

تغییر مسیر مالیاتی خودرو در ایران

مطالعات و تجارب بین‌المللی نشان می‌دهد که مالیات‌ستانی نقش کلیدی در مدیریت و کاهش اثرات زیست‌محیطی و آلودگی هوا ناشی از فعالیت در حوزه حمل‌ونقل، به‌ویژه خودروها، ایفا می‌کند. بازوی پژوهشی مجلس در تازه‌ترین گزارش خود، با نگاهی به رویکرد نوآورانه ۴۶ کشور، سه الگوی جهانی «مالیات هنگام خرید»، «مالیات بر مالکیت» و «مالیات بر سوخت» را معرفی کرده و توصیه می‌کند که اقداماتی از قبیل ارتقای کیفیت سوخت، نصب فیلترهای دوده روی خودروها و همچنین اجرای استانداردهای اجباری با پشتوانه ابزارهای مالیاتی و تشویقی به‌طور جدی در ایران اجرا شود.

آلودگی هوا در تهران و کلان‌شهرها در فصول مختلف سال تحت تاثیر عوامل مختلفی قرار می‌گیرد. خودروها با سهم ۷۰ تا ۸۰ درصدی، متهم ردیف اول آلودگی هوا هستند. اما آنچه در سال‌های گذشته در ایران اتفاق افتاده، این بوده که مالیات خودرو به‌طور مستقیم بر اساس فرسودگی، خرید خودرو و یا مصرف سوخت بالا تعیین نشده، بلکه مالیات بیشتر برای خودروهای جدید، بر اساس قیمت و مدل و هنگام فروش یا انتقال مالکیت، مالکان را به تور می‌اندازد. در حقیقت، چکیده مالیات‌ستانی در بخش خودرو نشان می‌دهد، این لوکس‌سوارها هستند که سازمان امور مالیاتی برای آنها دانه می‌پاشد نه مالکان خودروهای فرسوده و یا خودروهایی که مصرف سوخت بالایی دارند.

بر اساس قانون بودجه ۱۴۰۴، مالیات در سال جاری از خودروهای لوکسی گرفته می‌شود که قیمت روز آنها بیشتر از پنج میلیارد تومان باشد. در این صورت، مشمول مالیات یک درصد از ارزش مازاد بر این مبلغ خواهند شد. به عنوان مثال، اگر خودرویی ۱۰ میلیارد تومان ارزش داشته باشد، مالیات آن یک درصد از پنج میلیارد تومان محاسبه می‌شود که رقم آن به ۵۰ میلیون تومان می‌رسد. این قانون برای فراریان مالیاتی هم جریمه در نظر گرفته و اعلام کرده که اگر این مالیات پرداخت نشود، مشمول احکام ماده (۱۹۰) قانون مالیات‌های مستقیم خواهند شد که یعنی باید جریمه دیرکرد بپردازند. این مالیات در سال گذشته به خودروهای لوکسی بسته می‌شد که ارزش آنها بیشتر از ۳.۵ میلیارد تومان بود. نکته قابل توجه این است که سال ساخت، مدل و استهلاک خودرو در مبلغ مالیات تاثیرگذار است و برای خودروهای قدیمی‌تر به صورت پلکانی کاهش پیدا می‌کند.

بازوی پژوهشی مجلس از قانون دائمی مالیات بر ارزش افزوده مصوب ۱۴۰۰ نام می‌برد که گامی مهم در جهت هم‌سویی با تجارب جهانی و کنترل انتشار آلاینده‌ها از طریق خودروها برداشته شده است. جزئیات آن نشان می‌دهد که مالیات‌ها و عوارض شماره‌گذاری خودرو، بر اساس متغیرهایی نظیر رتبه انرژی خودرو و عمر آن محاسبه می‌شود. رویکردی که نه تنها منجر به واقعی‌سازی درآمدهای مالیاتی می‌شود بلکه افراد را به استفاده از خودروهای استاندارد با میزان انتشار آلایندگی کمتر و همچنین استفاده از حمل‌ونقل عمومی سوق می‌دهد.

با این حال، به غیر از این اقدام موثر در قانون‌گذاری، در ایران مالیات خودرو به‌طور مستقیم بر اساس فرسودگی و یا میزان مصرف سوخت و مالکیت تعیین نمی‌شود، بلکه خودروهای جدید با وجود آلایندگی کمتر نسبت به خودروهای فرسوده به دلیل قیمت بالاتر آنها مشمول مالیات می‌شوند. در ضمن عوارض خودرو بر اساس قیمت و مدل آن تعیین می‌شود و نه سن خودرو.

در سیستم مالیاتی کشور، سیاست مشخص و مستقیمی برای اینکه خودروهای فرسوده در تله مالیاتی گرفتار شوند و نتیجه آن استفاده کمتر از این خودروها باشد، تعریف نشده است. خودروهای فرسوده نیز مانند سایر خودروها مشمول مالیات عمومی مانند مالیات نقل و انتقال (در صورت فروش) و عوارض سالانه می‌شوند. به همین دلیل برخی کارشناسان پیشنهاد‌هایی برای اعمال سیاست‌های تنبیهی از طریق مالیات بر خودروهای فرسوده و پرمصرف مطرح می‌کنند تا مالکان به تعویض خودروهای خود تشویق شوند. برای نمونه، پیشنهاد می‌شود که قانونی وضع شود تا بر اساس آن خودروهای با سن بالاتر از ۲۰ سال یا خودروهایی که میزان آلایندگی آنها از حد مشخصی بیشتر است، مشمول مالیات سالانه شوند که این امر می‌تواند منجر به تشویق مالکان به تعویض خودروهای فرسوده و کاهش آلودگی هوا شود.

الگوهای مالیاتی در ۴۶ کشور جهان

بازوی پژوهشی مجلس در گزارش خود، الگوهای مالیاتی در ۴۶ کشور جهان را مورد بررسی قرار داده است. امروزه بسیاری از کشورهای جهان، میزان انتشار دی اکسید کربن و سایر آلاینده‌های مضر را به عنوان کلیدی در محاسبه مالیات هنگام خرید (مالیات ارزش افزوده یا گمرکی) و همچنین مالیات سالانه مالکیت خودرو در نظر می‌گیرند. این گزارش با بررسی نظام‌های مالیاتی خودرو در ۴۶ کشور جهان، با تمرکز ویژه بر «مالیات‌های سبز»، سه الگوی اصلی وضع مالیات بر خودرو را شناسایی کرده است:

  • مالیات هنگام خرید: شامل مالیات ارزش افزوده، گمرکی و یا مالیات ثبت اولیه خودرو می‌شود.
  • مالیات بر مالکیت: به صورت سالانه یا دوره‌ای، بر اساس ویژگی‌های خودرو دریافت می‌شود.
  • مالیات بر سوخت: مالیات بر واحد مصرف سوخت (لیتر یا کیلوگرم) اعمال می‌شود.

نتایج این بررسی حکایت از این دارد که حداقل ۹ عامل کلیدی، علاوه بر مالیات‌های ثابت، به عنوان مبنای محاسبه مالیات بر ثبت و مالکیت خودرو در نظر گرفته می‌شوند که این عوامل شامل میزان انتشار دی‌اکسید کربن، ظرفیت موتور، نوع سوخت، مصرف سوخت، قدرت موتور، وزن، سن خودرو، قیمت و همچنین استانداردهای آلایندگی (مانند استانداردهای یورو) می‌شود.

یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که یک همبستگی قوی میان وضع مالیات بر خودرو و کاهش چشمگیر انتشار دی اکسید کربن در خودروهای نو دیده می‌شود. در ضمن، سیستم «پاداش-جریمه» هم که ترکیبی از تخفیف برای خودروهای پاک و جریمه برای خودروهای آلاینده است، به عنوان ابزاری بسیار کارآمد در حوزه حمل‌ونقل معرفی شده است.

شناسنامه خبر:

درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:

تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.

دسترسی رایگان به هوشنگ ↗