یادداشت‌های علم: سوء ظن به دستگاه امنیتی و پیام فوری شاه به نیکسون

سوء ظن علم به دستگاه‌های امنیتی

در تاریخ ۱۰ مهر ۱۳۵۱، اسدالله علم در شرفیابی صبحگاهی خود به شاه، نگرانی‌هایش را درباره دستگاه‌های امنیتی و برخی افراد خاص در آن ابراز کرد. او با صراحت به شاه گفت که به دلیل شناخت عمیق از روابط این افراد، به آن‌ها سوء ظن دارد. علم اشاره کرد که بیان چنین مطلبی به شاهنشاه دشوار است، اما به دلیل دوستی قلبی و واقعی‌اش با شاه، مورد ایراد قرار نمی‌گیرد. او حتی نام برخی اشخاص را نیز بر زبان آورد که یکی از آن‌ها به دلیل خدمتی ظاهری، سال گذشته آجودان کشوری شاهنشاه شده بود.

تصویر دربار و سفر شهبانو

علم در ادامه به سفر شهبانو و مذاکره ایشان با سفیر چین اشاره کرد و گفت که سفیر چین واقعاً تحت تأثیر سادگی، حوصله و برخورد شهبانو با مردم قرار گرفته است. شاه در پاسخ فرمودند که تصویری که از دربار ترسیم می‌شود این است که آن‌ها خود را بالاتر از مردم می‌دانند و با توده مردم تماس ندارند. ایشان افزودند که حتی ممکن است سفیر چین نیز که قاعدتاً باید به اوضاع دنیا وارد باشد، از این موضوع بی‌اطلاع بوده و تحت تأثیر اعمال شهبانو قرار گرفته است.

چالش‌های سفر مسکو و ندیمه‌های شهبانو

در مورد همراهان سفر مسکو نیز بحث شد و شاه همراهان را تعیین کردند. شاه فرمودند که شهبانو مایلند همسر علم را نیز همراه ببرند. علم در پاسخ گفت: «چه بهتر.» اما پس از بازگشت به منزل و گفت‌وگو با همسرش، خانم علم خود را به ناخوشی زد و اظهار داشت که اگر به این سفر برود، ناخوش خواهد شد. علم در ادامه به وضعیت ندیمه‌های شهبانو اشاره کرد و گفت که شهبانو بیش از سه ندیمه ندارند: خانم علم، خانم قطبی (زن دایی) و خانم اسفندیار دیبا (زن عمو). او افزود که آن دو نفر به دلیل قوم و خویشی هرچه می‌خواهند می‌کنند؛ به عنوان مثال، خانم دیبا امسال به دلیل نبود جا در قصر ویندزور به لندن نرفت و خانم قطبی نیز به دلیل نبردنش به چین قهر کرده است. همسر علم نیز که خود را به ناخوشی زده است.

پیام فوری به نیکسون و سفیر انگلیس

در ادامه، پیامی فوری برای نیکسون، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، فرستاده شد. از آنجا که سفیر آمریکا حضور نداشت، دستور داده شد که پیام از طریق مخصوص و فوری رسانده شود. متن پیام به شرح زیر بود:

«پیام نگران‌کننده‌ای از ملک حسین داریم که از وضع سوریه اظهار نگرانی زیادی کرده است. به قراری که اطلاع داریم روس‌ها تانک‌های T-62 به سوری‌ها داده‌اند. مارشال باباجانیان روسی در عراق است. اگر از همین تانک‌ها و هواپیماهای میگ ۲۳ به عراق بدهند، توازن قدرت در خاورمیانه به هم خواهد خورد. اردن از ما کمک خواسته است که موتورهای تانک خودش را عوض و نو بکند. ما که آن قدر نداریم که بدهیم. شما اگر فوری به اردن کمک نکنید وضع چه خواهد شد؟»

شاه همچنین دستور دادند که سفیر انگلیس نیز احضار شده و مطلب به او گفته شود. علم پس از ظهر همان روز پیام را به نیکسون رساند و قرار شد سفیر انگلیس را فردای آن روز ملاقات کند.

گفت‌وگو درباره سن و جوانی

در بخشی دیگر از گفت‌وگو، صحبت از سن و جوانی به میان آمد. شاه فرمودند: «تا چشم به هم بزنیم شصت ساله شده‌ایم.» علم در پاسخ گفت: «چه عیبی دارد؟» شاه فرمودند: «چاره هم ندارد.» علم نیز اظهار داشت که از به سر رسیدن عمر ناراضی نیست و به نقل از شاعری گفت:

مرا به روز قیامت غمی که هست این است
که روی مردم دنیا دوباره خواهم دید

شاه با شنیدن این شعر قدری خندیدند.

بازدید از دانشگاه جنگ و تأکید بر انضباط

بعد از ظهر همان روز، شاه به دانشگاه جنگ تشریف بردند. علم وضعیت تشریفات و انضباطی را خوب توصیف نکرد. شاه نطق بسیار مختصری ایراد فرمودند و تأکید کردند که به انضباط علاقه دارند، به خصوص اگر قلبی و از روی ایمان باشد. اما افزودند که انضباط ظاهری نیز یکی از ارکان ارتش است و به همین دلیل فرمان می‌دهند که کاملاً رعایت شود و مسئولین، به خصوص از رده‌های بالا، برای عدم رعایت انضباط شدیداً تنبیه خواهند شد. علم اشاره کرد که همگی از این سخنان دستپاچه شدند. تمام نطق شاهنشاه همین بود و پس از آن دیپلم‌ها را اعطا کرده و خارج شدند. این برنامه که برای ۱.۵ ساعت تدارک دیده شده بود، تنها بیست دقیقه به طول انجامید.

فعالیت‌های شخصی علم

علم در پایان یادداشت خود اشاره کرد که آن شب سر شام نرفته و تمام شب را در منزل به کار مشغول بوده است. او تنها نیم ساعتی را برای شرکت در عروسی دختر آشپز شاهنشاه، علی کبیری، اختصاص داده بود.