گفتگوی صریح با مدیرکل هنرهای تجسمی: چالش‌ها و برنامه‌های دیپلماسی هنری ایران

چالش‌های پیش‌روی مدیریت جدید

مهدی‌زاده در ابتدای ورود به اداره‌کل هنرهای تجسمی، با چالش‌های پیش‌بینی‌نشده‌ای مواجه شد. او با اشاره به سابقه بیش از ۱۰ سال مدیریت در حوزه‌های فرهنگی، این تجربه را معنادار دانست و بر اهمیت بازخورد مخاطبان و بازنگری داخلی تأکید کرد.

در حوزه بین‌الملل، یکی از اهداف مهم ما «دیپلماسی هنر» است؛ همه تأکید دارند که هنرهای تجسمی ایران در سطح جهانی آن‌طور که باید دیده نشده و جایگاهش تثبیت نشده است.

وی افزود که با وجود تلاش‌های گذشته، هنرهای تجسمی ایران در سطح جهانی آن‌طور که باید دیده نشده و جایگاهش تثبیت نشده است، برخلاف سینما که تا حدی در این عرصه معرفی شده است. به همین دلیل، فعال‌سازی مجدد ساختار بین‌الملل و حفظ مأموریت حکمرانی و راهبری این حوزه در اداره‌کل، از اولویت‌های اصلی است.

مدیرکل جدید همچنین به فعالیت چشمگیر انجمن‌های هنری اشاره کرد و گفت که این انجمن‌ها با نظم و جدیت کار می‌کنند. اداره‌کل به جای دخالت مستقیم، رویکرد هدایت و حمایت را در پیش گرفته تا هم به استقلال هنری آسیب نرسد و هم اداره‌کل به وظیفه ساختارسازی و سیاست‌گذاری خود عمل کند. او ابراز امیدواری کرد که تا پایان سال، نتایج ملموس این اقدامات در قالب گزارش منتشر شود.

تعامل اداره‌کل با مؤسسه توسعه هنرهای تجسمی معاصر

یکی از ابهامات همیشگی، نحوه تعامل اداره‌کل با مؤسسه توسعه هنرهای تجسمی معاصر است. مهدی‌زاده توضیح داد که این مؤسسه بر اساس اصل ۴۴ قانون اساسی و سیاست‌های کلی واگذاری، خصوصی‌سازی و برون‌سپاری، به عنوان بازوی اجرایی تعریف شده است.

• مؤسسه نقش اجرایی دارد، نه تصمیم‌گیری.
• هرچه انجام می‌دهد، بر اساس پروتکل‌ها، آئین‌نامه‌ها، یا تفاهم‌نامه‌های ابلاغی از سوی اداره‌کل یا نهادهای بالادستی است.
• برخلاف انجمن‌ها که وجه مشورتی و سیاست‌گذاری دارند، مؤسسات صرفاً در حوزه اجراییات تصمیم‌گیر هستند.

وی تأکید کرد که ناهماهنگی‌هایی در ساختار وجود دارد که در حال بررسی و اصلاح هستند. به عنوان مثال، انجمن خوشنویسان ایران در شورای سیاست‌گذاری دوسالانه‌ها نقش دارد، زیرا ساختار صنفی دارد، اما مؤسسه توسعه هنرهای تجسمی معاصر فقط در حوزه اجرا تصمیم‌گیری می‌کند. تصمیم‌گیرنده نهایی برای راهبردها و سیاست‌های کلی حوزه هنرهای تجسمی، اداره‌کل است.

نه مؤسسه توسعه هنرهای تجسمی معاصر مقصر همه اتفاقات است و نه اداره‌کل بی‌نقص عمل کرده است. بخشی از مسیر به بازنگری در نحوه تعامل و تفویض اختیار به مؤسسات اجرایی بازمی‌گردد.

مهدی‌زاده افزود که تلاش می‌شود ساختارها برای جامعه هنری و رسانه‌ها شفاف‌تر و قابل فهم‌تر تعریف شود. او معتقد است که نمی‌توان همه ناکامی‌ها را به گردن مؤسسه انداخت و اصلاحات آغاز شده است. اداره‌کل با سیاست‌گذاری متمرکز، نقش راهبردی خود را حفظ کرده و حمایت‌گر انجمن‌ها خواهد بود.

حضور ایران در بینال هنر ونیز: بازنگری و رویکردهای جدید

پاویون ایران در بینال هنر ونیز، به عنوان یکی از مهم‌ترین سکوهای جهانی عرضه هنر معاصر، در دوره جدید با چالش‌ها و رویکردهای تازه‌ای همراه شده است. مهدی‌زاده به نقدهای وارد بر عملکرد گذشته، از جمله محل نامناسب پاویون در شصتمین بینال ونیز با موضوع «کودکان غزه»، اذعان کرد.

یکی از اشکالات در حضور ایران در شصتمین بینال هنر ونیز بود که فرآیند انتخاب هنرمند یا کیوریتور گاهی شفاف نبوده و این باعث ایجاد حاشیه‌های غیرضروری شده‌است. ما قصد داریم در دوره‌های آتی، این انتخاب‌ها را از طریق فراخوان رسمی و با حضور شورای سیاستگذاری متخصص انجام دهیم تا هم شفافیت ایجاد شود و هم سرمایه اجتماعی این رویداد حفظ شود.

وی تأکید کرد که بینال ونیز تنها یک نمایشگاه نیست، بلکه بستری استراتژیک برای دیپلماسی فرهنگی است و نیاز به برنامه‌ریزی دقیق و اجراهای حرفه‌ای دارد. اداره‌کل در حال تدوین ساختار جدید برای مدیریت پاویون است و قصد دارد نقش ناظر، تسهیل‌گر و سیاست‌گذار را ایفا کرده و اجرای پاویون را به بخش حرفه‌ای و خصوصی بسپارد. این رویکرد به معنای عبور از تصدی‌گری و حرکت به سمت حکمرانی فرهنگی است.

فرآیند انتخاب تیم برگزارکننده نیز شفاف خواهد بود. شورای سیاست‌گذاری پاویون با حضور نمایندگان واقعی هنر معاصر ایران از انجمن‌ها، دانشگاه‌ها، کیوریتورها و هنرمندان مستقل تشکیل خواهد شد و انتخاب کیوریتور یا هنرمند منتخب از طریق فراخوان عمومی و با شاخص‌های مشخص انجام می‌شود.

مهدی‌زاده به نقدهای تند درباره نحوه معرفی هنرمندان ایرانی در ونیز اشاره کرد و گفت که این نقدها نادیده گرفته نشده‌اند. او باور دارد که هنرمند ایرانی ظرفیت جهانی دارد، اما اگر زیرساخت عرضه فراهم نباشد، اثر دیده نمی‌شود. این نگاه سبب بازتعریف اساسی در نحوه برگزاری پاویون شده است.

در پاسخ به این نقد که پاویون ایران بیش از حد دولتی اداره می‌شود، مدیرکل هنرهای تجسمی تأیید کرد که این رویداد نباید صرفاً با سازوکار دولتی پیش برود و ساختار اجرایی پاویون به نهادی مستقل و پاسخ‌گو سپرده خواهد شد. این تغییر، کیفیت، مسئولیت‌پذیری و شفافیت را افزایش می‌دهد.

در پایان، مهدی‌زاده تأکید کرد که حضور در بینال ونیز تنها هدف اداره‌کل در حوزه بین‌الملل نیست. هدف، بازتعریف حضور جهانی هنرهای تجسمی ایران در قالب «پلتفرم دیپلماسی هنری» است. این شامل حضور در رویدادهای هنری دیگر کشورها، دوسالانه‌های استانبول و شارجه، و همکاری‌های دوجانبه با کشورهای دیگر می‌شود. این گام‌ها نیازمند ساختار حمایتی مستمر، شبکه‌سازی بین‌المللی و مشارکت هنرمندان است.

او ابراز امیدواری کرد که با ادامه این روند شفاف و حرفه‌ای، هنر معاصر ایران نه تنها در ونیز، بلکه در عرصه جهانی جایگاه درخورتری خواهد یافت.