بحران آب در آذربایجان شرقی؛ تبریز در وضعیت قرمز تنش آبی

کاهش بی‌سابقه بارش‌ها و ذخایر آبی

یوسف غفارزاده، مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای آذربایجان شرقی، در نشست خبری اخیر خود به وضعیت نگران‌کننده منابع آبی استان اشاره کرد. وی اظهار داشت که در سال آبی ۱۴۰۳ (مهر ۱۴۰۳ تا شهریور ۱۴۰۴)، میزان بارش استان به ۲۱۸ میلی‌متر رسیده که نسبت به سال گذشته (۲۸۸ میلی‌متر)، کاهشی معادل ۳۶ درصد را نشان می‌دهد. این کاهش بارش‌ها، به نوبه خود، منجر به افت شدید روان‌آب در رودخانه‌ها شده است؛ به طوری که در برخی رودخانه‌ها، میزان روان‌آب بین ۴۹ تا ۷۲ درصد کاهش یافته و در رودخانه آجی‌چای این کاهش به ۷۲ درصد رسیده است.

غفارزاده افزود: «ظرفیت مخازن سدها نسبت به سال گذشته به طور میانگین ۳۵ درصد کمتر شده است.» وی تأکید کرد که سدهای بوکان (شهید کاظمی) و نهند که بخش عمده آب شرب تبریز را تأمین می‌کنند، در وضعیت بحرانی قرار دارند. سد بوکان با کاهش ۵۸ درصدی آبگیری مواجه شده و ذخیره آن از ۴۳۸ میلیون مترمکعب در سال گذشته به ۱۸۳ میلیون مترمکعب در سال جاری رسیده است. این حجم آب تنها می‌تواند نیاز تبریز را برای دو ماه تأمین کند.

• 💧 کاهش ۳۶ درصدی بارش‌ها در سال آبی ۱۴۰۳.
• 📉 کاهش ۴۹ تا ۷۲ درصدی روان‌آب در رودخانه‌ها.
• ⚠️ کاهش ۳۵ درصدی ظرفیت مخازن سدها.
• 🚨 سد بوکان با کاهش ۵۸ درصدی آبگیری مواجه است.
• ⏳ ذخیره سد بوکان تنها برای ۲ ماه نیاز تبریز کافی است.

راهکارهای مقابله با بحران آب

برای مدیریت این بحران، شرکت آب منطقه‌ای آذربایجان شرقی اقدامات متعددی را در دستور کار قرار داده است:

• عدم تخصیص آب به کشاورزی: هیچ آبی از سد بوکان به کشاورزان میاندوآب و ملکان اختصاص نیافته و تمرکز کامل بر تأمین آب شرب و بهداشت است.
• حفر چاه‌های عمیق: تاکنون ۵۰ حلقه چاه جدید حفر و به منابع آبی استان اضافه شده است.
• اصلاح شبکه توزیع: شرکت آب و فاضلاب اصلاحات عمده‌ای در لوله‌های داخل شهر انجام داده و فرسودگی‌های شبکه را تعمیر می‌کند.
• پروژه‌های آبرسانی:
• پروژه رینگ آبرسانی تبریز به طول ۲۷ کیلومتر به پایان رسیده است.
• رینگ شرقی تبریز به طول ۱۶ کیلومتر آغاز شده و تا پایان اسفند با اعتبار ۱۰۰۰ میلیارد تومان به پایان می‌رسد.
• شناسایی چاه‌های اضطراری: چاه‌های کشاورزی نزدیک خط زرینه‌رود شناسایی شده‌اند تا در شرایط اضطراری وارد مدار آبرسانی شوند.

غفارزاده تأکید کرد که با اجرای این طرح‌ها، حدود ۵۰ درصد از مشکل فعلی تأمین آب قابل حل است، اما ۳۰ درصد دیگر به همکاری مردم و رعایت الگوی مصرف بازمی‌گردد. وی افزود: «اگر شهروندان تنها ۲۰ درصد در مصرف صرفه‌جویی کنند، می‌توان بخش قابل‌توجهی از بحران را کنترل کرد.»

تلاش برای افزایش منابع آبی و احیای دریاچه ارومیه

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای آذربایجان شرقی به تلاش‌ها برای افزایش منابع آبی از طریق باروری ابرها نیز اشاره کرد. وی گفت: «امسال در دو نوبت باروری ابرها در استان انجام شده و بارش‌هایی نیز در پی آن به ثبت رسیده است.» به گفته وی، در حالت خوشبینانه، باروری ابرها می‌تواند بین ۱۰ تا ۱۵ درصد در افزایش بارش‌ها مؤثر باشد. همچنین، یک هواپیمای اختصاصی برای استان با همکاری اتاق بازرگانی تهیه شده و کمیته‌ای متشکل از متخصصان باروری ابرها و یک اتاق فکر فعال نیز برای پیگیری علمی این موضوع تشکیل شده است.

در خصوص احیای دریاچه ارومیه، غفارزاده تصریح کرد که شرکت آب منطقه‌ای وظایفی چون لایروبی مسیر رودخانه‌ها و انتقال پساب‌ها به دریاچه را بر عهده دارد. وی افزود: «تاکنون ۲۷۰ کیلومتر از رودخانه‌های منتهی به دریاچه ارومیه لایروبی شده و بیش از ۱۱ هزار حلقه چاه غیرمجاز مسدود شده است.» با این حال، وی هشدار داد که تا زمانی که مهندسی معکوس در الگوی مصرف کشاورزی در اطراف دریاچه اتفاق نیفتد، نمی‌توان به احیای پایدار آن امیدوار بود، چرا که سطح زیر کشت منطقه از ۲۵۰ هزار هکتار به ۶۰۰ هزار هکتار افزایش یافته است.

تبریز در وضعیت قرمز تنش آبی

ابراهیم سلیمانی، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب آذربایجان شرقی، نیز در این نشست خبری به وضعیت بحرانی تبریز اشاره کرد. وی گفت: «مصرف آب شرب در سطح استان به ۱۲ هزار لیتر در ثانیه رسیده و در پیک مصرف از ۱۳ هزار لیتر نیز عبور کرده است.» از مجموع ۳۸۰ میلیون مترمکعب مصرف سالانه آب در استان، ۲۹۰ میلیون مترمکعب مربوط به حوزه شهری و ۹۰ میلیون مترمکعب مربوط به حوزه روستایی است.

سلیمانی افزود: «در حال حاضر ۱۶۳ پروژه آبرسانی با مجموع اعتباری معادل ۲۲ همت در دست اجرا است.» وی تأکید کرد که پنج شهر در وضعیت قرمز آبی و ۹ شهر در وضعیت سر به سر قرار دارند و تبریز نیز از جمله شهرهایی است که با تنش آبی جدی مواجه و در رده شهرهای قرمز قرار دارد.

وی با اشاره به همکاری‌های مشترک با شرکت آب منطقه‌ای، بیان کرد که با وجود کمبود متوسط ۶۰۰ لیتر در ثانیه، تاکنون مشکل حادی در تأمین آب تبریز رخ نداده است، اما مصرف بی‌رویه اخیر فشار زیادی بر شبکه وارد کرده است. سلیمانی نیز بر اهمیت صرفه‌جویی ۱۵ تا ۲۰ درصدی مردم در مصرف آب تأکید کرد.

مدیرعامل آبفای آذربایجان شرقی از اجرای مناقصه‌ای به ارزش ۳۰ میلیارد تومان برای تعمیر و اصلاح شبکه فرسوده در شش منطقه شهری استان خبر داد. همچنین، دو پروژه مهم ملی شامل مجتمع آبرسانی ستارخان (آبرسانی به ۶۳ روستا در فاز اول و ۸۸ روستا در فاز دوم) و پروژه آبرسانی به قشلاقات کلیبر در هفته دولت به بهره‌برداری می‌رسند. وی از نقش خیرین، به ویژه بنیاد ابراهیمی، در تأمین ۳۰۰ کیلومتر لوله برای روستاهای فاقد توان مالی قدردانی کرد.