جعفر شعار؛ قرآن‌پژوه، ادیب و مصحح برجسته ایرانی

زندگی و تحصیلات

جعفر شعار در تاریخ ۱۲ اردیبهشت ۱۳۰۴ در شهر تبریز دیده به جهان گشود. او تحصیلات ابتدایی، متوسطه و دانشگاهی خود را تا مقطع کارشناسی ادبیات فارسی و کارشناسی زبان فرانسه در دانشگاه تبریز به اتمام رساند. در سال ۱۳۳۵ به تهران مهاجرت کرد و تحصیلات خود را در رشته ادبیات فارسی ادامه داد. وی در سال ۱۳۴۲ موفق به اخذ درجه دکتری در زبان فارسی شد.

پس از درگذشت پدرش در سال ۱۳۵۱، جعفر شعار مسئولیت برگزاری و ادامه جلسات قرآن را که توسط پدرش بنیان‌گذاری شده بود، بر عهده گرفت. او به مدت شش سال با سازمان لغتنامه دهخدا همکاری کرد و همزمان در دانشگاه تربیت معلم به تدریس مشغول بود. پس از انقلاب، به ریاست دانشگاه تربیت معلم منصوب شد و بعد از بازنشستگی در سال ۱۳۶۰، همچنان به تدریس و تألیف آثار علمی و ادبی ادامه داد.

دیدگاه‌ها درباره اصلاح املای فارسی

جعفر شعار در مقاله‌ای با عنوان «اصلاح املای فارسی را از کجا شروع کنیم» که به مناسبت تشکیل فرهنگستان زبان و ادب فارسی نگاشته شده است، بر اهمیت ساماندهی رسم‌الخط فارسی تأکید کرده است. او معتقد بود:

«اگر بپذیریم که الفاظ وسیله تفهیم و تفاهم هستند و هر قدر تلفظ و کتابت آن‌ها آسان‌تر باشد ما را زودتر به درک مقصود و مفهوم می‌رساند ناگزیر از مطالعه دقیق در باب رسم‌ خط فارسی خواهیم بود و به هرج و مرج و نابسامانی موجود در این خط پی خواهیم برد و چاره‌اندیشی خواهیم کرد.»

وی همچنین به خطرات ناشی از عدم توجه به رسم‌الخط و نبود ضوابط معقول اشاره کرده و بیان داشته که این امر نه تنها کار را بر نویسنده و خواننده دشوار می‌کند، بلکه گاهی به جعل لغاتی در زبان می‌انجامد که برای یک زبان بسیار خطرناک است. شعار برای مثال به کلمه «دمان» اشاره می‌کند که در فرهنگ‌های معروف فارسی مانند آنندراج و برهان قاطع به معنای «وقت و زمان» آمده است. او توضیح می‌دهد که این کلمه در اصل «هر دم آن» بوده که کاتب نسخه آن را به هم پیوسته و «هردمان» نوشته و فرهنگ‌نویسی بی‌اطلاع آن را لغتی مستقل پنداشته است.

آثار و تألیفات

جعفر شعار در طول زندگی خود بیش از ۵۰ اثر ارزشمند در زمینه‌های تألیف، ترجمه و تصحیح از خود بر جای گذاشت. برخی از مهم‌ترین آثار او عبارتند از:

• قرآن‌پژوهی و اخلاق: «فرهنگ‌واژه اخلاق در قرآن» (اخلاق از نظر قرآن)، «نگرشی بر آیات قرآن» (با همکاری مصطفی و محمدحسین شعار)، ترجمه جلد چهارم «الهدی من القرآن»، ترجمه «البهجه المرضیه».
• تاریخ و ادبیات: «معالم القربه»، «سنی ملوک الارض والانبیاء»، «صوره الارض»، «ترجمه تاریخ یمینی»، «تاریخ بناکتی»، «جوامع الحکایات»، «قصه حمزه»، «غم‌نامه رستم و سهراب و رزم‌نامه رستم و اسفندیار» (با همکاری حسن انوری)، «اشعار کسایی مروزی»، «سیاست‌نامه جهانگشای جوینی»، «صائب تبریزی» (با همکاری زین‌العابدین مؤتمن و حسن انوری)، «سفرنامه ناصر خسرو».
• زبان‌شناسی و دستور زبان: «گفتارهای دستوری»، «پژوهشی در دستور زبان فارسی»، «فرهنگ املایی»، «شیوه خط معیار».
• گزیده‌ها و تصحیحات: «گزیده تاریخ بیهقی» (با همکاری نرگس روانپور)، «گزیده اشعار رودکی» (با همکاری حسن انوری)، «گزیده اشعار منوچهری» (با همکاری احمدعلی امامی افشار)، «گزیده تاریخ بلعمی» (با همکاری محمود طباطبایی اردکانی)، «گزیده غزلیات مولوی» (با همکاری سیروس شمیسا)، «گزیده اشعار صائب زین‌العابدین مؤتمن» (با همکاری حسن انوری).