نقش دانشگاه‌ها در مدیریت بحران‌های اجتماعی و اقتصادی پس از جنگ

چالش‌های پساجنگ و انتظارات جامعه

دکتر فولادین با اشاره به تفاوت شرایط جنگ و پساجنگ، بیان کرد که در دوران جنگ، وحدتی در جامعه شکل گرفت که انتظار می‌رفت پس از آن نیز حفظ شود. اما این وحدت به دلیل وابستگی به اتفاقات دیگر، دچار تغییراتی شده و جامعه از ثبات لازم برخوردار نیست. وی افزود که جنگ وضعیت دوگانه‌ای را در دوران پساجنگ ایجاد کرده است:

• انتظارات فزاینده: به دلیل وحدت ایجاد شده در زمان جنگ، انتظارات زیادی در جامعه شکل گرفت.
• عملکرد حاکمیت: بخشی از حاکمیت به این انتظارات توجه کرد، اما هسته سختی در درون حاکمیت به روال سابق عمل نمود.
• بحران اقتصادی: وضعیت بحرانی اقتصاد پس از جنگ، با افزایش قیمت‌ها و عدم افزایش دستمزدها، نمایان شد.

نقش دانشگاه در اطلاع‌رسانی و کنشگری

فولادین تأکید کرد که دانشگاه وظیفه دارد اظهارنظرهای مختلف را همراه با داده‌های دقیق منتشر کرده و به مسئولان اطلاع دهد. وی پیشنهاد داد که نهاد دانشگاه با ایجاد فرصت برای نظرسنجی و افکارسنجی، می‌تواند نظرات خود را به گوش مسئولان برساند. او همچنین به فضای محافظه‌کارانه کنونی دانشگاه اشاره کرد و لزوم کاهش هزینه مشارکت اساتید را مطرح نمود.

برخورد اساتید در دوران جنگ ۱۲ روزه

این استاد دانشگاه به سه شیوه متفاوت برخورد اساتید در دوران پساجنگ ۱۲ روزه اشاره کرد:

• اساتید پای کار: گروهی که با وجود انتقاد از شرایط کشور، به حفظ انسجام کمک کردند.
• اساتید سکوت‌کننده: بخشی که در دوران جنگ سکوت اختیار کرده بودند.
• اساتید غیرمشارکت‌کننده: طیف دیگری که اصلاً حاضر به مشارکت نشدند.

وی افزود که وزارت علوم باید راهکارهایی برای کاهش هزینه مشارکت اساتید اتخاذ کند.

نگرانی دانشجویان و تشکل‌ها

دکتر فولادین اظهار داشت که دانشجویان و تشکل‌های دانشجویی پس از جنگ ۱۲ روزه، بیشتر نگران وضعیت تحصیل و زندگی خود بودند و کمتر بیانیه جدی از سوی تشکل‌ها درباره وضعیت موجود مشاهده شده است. او به کنشگری بیشتر دانشجویان و اظهارنظر کمتر جریان‌های دانشجویی در این شرایط اشاره کرد.

تلاش برای بازتر شدن فضای دانشگاه

فولادین به اقدامات معاونت فرهنگی وزارت علوم برای فراهم آوردن فضایی جهت بلندتر شدن صدای دانشگاهیان اشاره کرد. به عنوان مثال، در دانشگاه فردوسی پروژه‌ای برای بیان جملاتی درباره ایران توسط اساتید و پروژه «هم سرزمین» با مصاحبه با ۸ استاد برجسته انجام گرفت. این اقدامات با پشتیبانی وزارت علوم در دانشگاه‌های دیگر نیز صورت گرفته است.

آینده علوم انسانی و اجتماعی

در پاسخ به پرسشی درباره افول رشته‌های علوم انسانی و اجتماعی، فولادین پیش‌بینی کرد که این اتفاق در کوتاه‌مدت ممکن است رخ دهد، اما در افق میان‌مدت و تا چند سال آینده چنین چیزی رخ نخواهد داد. او تأکید کرد که اساتید علوم اجتماعی با ارائه داده‌های درست و پیش‌بینی‌های صحیح، کارآمدی خود را ثابت کرده‌اند.

جامعه‌شناسی و جامعه‌شناسان دقیق‌ترین داده‌ها را ارائه می‌کنند. طبق پیمایشی که توسط صدا و سیما انجام گرفت، بیش از ۵۰ درصد از مردم در آن مشارکت نکردند. این افراد بخش خاموش جامعه هستند که باید بیشتر به آنها توجه شود. وظیفه ماست که این مسائل را به حاکمیت گوشزد کنیم. ما باید برای حفظ نظام و کمک به آن راستگو باشیم تا جلوی بحران‌هایی که در جامعه می‌تواند اتفاق بیفتد را بگیریم.

راهکارهای اقتصادی و هشدارهای پیشین

فولادین با اشاره به وضعیت اقتصادی کشور، بیان کرد که هر شخصی که وضعیت اقتصادی را بسیار درخشان عنوان می‌کند، به دنبال فریب حاکمیت است. او بر لزوم شنیدن صداهای متفاوت و پیشنهاد مسیرهای جدید برای انتخاب راه بهتر تأکید کرد.

وی همچنین تصریح کرد که نظام دانشگاهی پیش‌تر درباره بروز جنگ ایران و اسرائیل و راهبردهای امنیتی و نظامی آن هشدار داده بود و علوم جامعه‌شناسی نیز با داده‌های جدی، راهکار و تذکر ارائه کرده بود، اما به این هشدارها توجه نشد.

روند آینده نهاد دانشگاه و جامعه

فولادین درباره روند رو به آینده نهاد دانشگاه، نهاد دانش و قشر دانشجو اظهار داشت که در کوتاه‌مدت ممکن است رکودی در دانشگاه رخ دهد، اما در فضای جامعه انتظاری شکل گرفته که جامعه از حاکمیت متوقع شده است. او پیش‌بینی کرد که جامعه ایران آبستن شکل‌گیری بحران است.

استاد دانشگاه فردوسی مشهد افزود که نمی‌توان تحلیل متمایزی بین فضای دانشگاه و جامعه ارائه داد، زیرا این دو همسو با هم حرکت می‌کنند. او بر لزوم آزاد گذاشتن فضای دانشگاه برای پیش‌بینی سریع‌تر وقایع جامعه تأکید کرد.

وی در پایان به تحول روزافزون جوامع به واسطه تکنولوژی‌های ارتباطی اشاره کرد و گفت که سیاست باید از حوزه عمومی خارج شود. او حکومتی را موفق دانست که انعطاف‌پذیر باشد و بتواند در شرایط بحرانی مانند جنگ ۱۲ روزه، مردم را با خود همراه کند. فولادین تأکید کرد که همه دلسوز نظام هستند و تمایل دارند در چارچوب همین نظام، تحولاتی رخ دهد تا وضعیت اقتصاد، سیاست، فرهنگ و اجتماع بهبود یابد.