پایونیر ۱۰ و ۱۱: پیشگامان گمنام سفر به اعماق فضا

آغاز یک سفر بی‌سابقه

پایونیر ۱۰ و ۱۱، مشهورترین فضاپیماهای برنامه پایونیر ناسا، در سال‌های ۱۹۷۲ و ۱۹۷۳ پرتاب شدند. این کاوشگرها نخستین اجرام انسان‌ساخت بودند که به سرعت کافی برای خروج از منظومه شمسی دست یافتند. پایونیر ۱۰ اولین کاوشگر به مقصد مشتری بود و پایونیر ۱۱ نیز پس از بازدید از مشتری، به زحل رسید و اولین فضاپیمایی شد که از این سیاره بازدید می‌کرد.

پلاک پایونیر: پیامی از زمین

با توجه به توانایی پایونیرها در خروج از منظومه شمسی، ایده ارسال پیامی از طرف مردم زمین مطرح شد. اریک برگس، روزنامه‌نگار انگلیسی، این ایده را با کارل سیگن در میان گذاشت و با همکاری فرانک دریک و لیندا سالزمن سیگن، «پلاک پایونیر» طراحی شد. این پلاک، که پیش از صفحه طلایی وویجرها ساخته شد، شامل اطلاعاتی درباره موقعیت منظومه شمسی، مکان زمین و تصویری از یک مرد و زن برهنه بود و پایونیر ۱۰ و ۱۱ را به نخستین مأموریت‌های فضایی حامل پیام برای موجودات فرازمینی تبدیل کرد.

سرنوشت پایونیرها و «ناهنجاری پایونیر»

با وجود اینکه پایونیرها پیش از وویجرها پرتاب شدند، سرعت کمتری دارند. در حال حاضر، وویجر ۱ و ۲ دورترین فضاپیماها از زمین هستند و پایونیر ۱۰ و ۱۱ در رتبه‌های سوم و چهارم قرار دارند. تیم‌های ناسا تا سال‌ها پس از عبور این فضاپیماها از کنار سیارات بیرونی، سیگنال‌های آن‌ها را دریافت می‌کردند. آخرین سیگنال پایونیر ۱۰ در ژانویه ۲۰۰۳ از فاصله ۱۲.۲۳ میلیارد کیلومتری و پایونیر ۱۱ در نوامبر ۱۹۹۵ از فاصله ۶.۴ میلیارد کیلومتری دریافت شد.

رهگیری طولانی‌مدت این فضاپیماها منجر به کشف پدیده‌ای عجیب به نام «ناهنجاری پایونیر» شد: هر دو فضاپیما به شکلی غیرقابل توضیح در حال کاهش سرعت بودند. در ابتدا گمان می‌رفت که این پدیده ممکن است درک ما از گرانش را زیر سوال ببرد، اما بعدها مشخص شد که این تأثیر ناشی از گرمای تولیدشده توسط مولدهای رادیوایزوتوپی و دیگر سامانه‌های داخلی فضاپیما بود که نیرویی جزئی در خلاف جهت حرکت ایجاد می‌کرد.

میراث پایونیرها

پایونیرها، همان‌طور که از نامشان پیداست، پیشگام بودند. آن‌ها الهام‌بخش فضاپیماهای وویجر و حتی نیوهورایزنز شدند که پنجمین فضاپیمایی خواهد بود که منظومه شمسی را ترک می‌کند. مأموریت‌های پایونیر در مطالعه مستقیم سیارات گازی غول‌پیکر و فضای بیرونی منظومه شمسی نقشی تعیین‌کننده داشتند و راه را برای اکتشافات آینده هموار کردند.

درواقع پایونیرها پرواز کردند تا وویجرها بتوانند اوج بگیرند.