مشارکت مردم و دولت وفاق ملی: راهبردی برای آینده ایران

نقش امام خمینی (ره) در شکل‌گیری جمهوری اسلامی

امام خمینی (ره) به عنوان مغز متفکر و معمار انقلاب اسلامی ایران، در این مسیر از ایدئولوژی اسلام به عنوان محور گفتمانی و برنامه جایگزین حکومت شاهنشاهی نهایت بهره را بردند. ایشان توانستند علاوه بر بخشی از علما و روحانیون، برخی از بازاریان و معتمدین محلی و جوانان مخالف رژیم را حول محور مبارزاتی سازماندهی کنند. از همان سال‌های ابتدای مبارزه، بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران تلاش کردند مدل حکمرانی اسلامی را ارائه دهند. در نهایت نیز در آستانه پیروزی انقلاب، در گفتگو با روزنامه فیگارو، از اصطلاح جمهوری اسلامی به عنوان نظام سیاسی جایگزین مورد نظرشان استفاده کردند.

امام امت با حمایت از جمهوری اسلامی ایران، بر این موضوع تصریح کردند که نظام مورد نظر ایشان به لحاظ سیاسی، شکلی مدرن از حکمرانی اسلامی است؛ شکلی که بر دموکراسی، جمهوریت و مشارکت مردم در سرنوشت خود استوار است. ایشان می‌فرمایند: «از حقوق اولیه هر ملتی است که باید سرنوشت و تعیین شکل و نوع حکومت خود را در دست داشته باشند». بنابراین بلافاصله بعد از پیروزی انقلاب، همه‌پرسی تعیین حکومت جدید صورت گرفت و با رأی ملت، جمهوری اسلامی در ایران استقرار یافت.

امام، حکومت را بسته به آرای مردم می‌دانند و می‌فرمایند: «میزان رأی ملت است». ایشان قائل به مشارکت همه‌جانبه مردم در دو بعد شکل‌گیری نظام و اداره آن هستند. بر این اساس در قانون اساسی نظام سیاسی کشور نیز بر انتخابات به عنوان یک ابزار سیاسی برای ایفای نقش مردم و مشارکت مستمر آنان در سرنوشت خود تأکید شده است.

دولت چهاردهم و شنیدن صدای ملت

انتخابات چهاردهم ریاست جمهوری پس از شهادت آیت‌الله سید ابراهیم رئیسی زودهنگام برگزار شد. در همان ابتدای کارزار رقابت، مسعود پزشکیان صادقانه با مردم سخن می‌گفت و تأکید می‌کرد: «از انتقادات و شنیدن صداهای مختلف استقبال می‌کند؛ آمده‌ام که صدای بی‌صدایان باشم.» به همین جهت پس از اولین حضورش در برنامه انتخاباتی گفت‌وگوی ویژه خبری، وقتی انتقادهای بخشی از مردم را شنید، به سرعت واکنش مثبت نشان داد و در صفحه شخصی‌اش در فضای مجازی با بیان اینکه «دیدگاه‌های شما درباره نخستین برنامه تلویزیونی را شنیدم و نگرانی، همدلی و همراهی‌تان را ارج می‌نهم»، نوشت: «ما برای اداره کشور نیاز داریم صدای مردم را بشنویم، ایرادات را بپذیریم و اصلاح کنیم. با هشتگ «برای ایران» گوش شنوای شما در فضای مجازی هستم و خود را پاسخگو می‌دانم. با من حرف بزنید.»

مردم پالس مثبت به صداقت و رو راستی «طبیب سیاستمدار» نشان دادند و پانزدهم تیرماه سال ۱۴۰۳ با رأی خود پزشکیان را از بهارستان راهی پاستور کردند تا ۴ سال سکانداری قوه مجریه را برعهده گیرد. وی نیز با تشکیل دولت وفاق به مردم این پیام را منتقل کرد که «صدایتان را شنیده‌ام و همه با هم «برای ایران» و به دور از جنجال و دعواهای سیاسی، کار و تلاش می‌کنیم.» اعضای کابینه نیز اعتقاد راسخ خود به راهبردهای رئیس‌جمهور را اعلام کرده‌اند و همه یک راه و مسیر را دنبال می‌کنند و آن شنیدن صدای ملت است؛ ملتی که ولی‌نعمتان انقلاب شناخته می‌شوند.

محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور، ۲۱ بهمن سال گذشته در پیامی به مناسبت سالگرد پیروزی انقلاب با بیان اینکه «دولت وفاق ملی به نقد ناقدان و نصیحت ناصحان، گوشی شنوا دارد»، گفت: «برای حفظ جوهره وجودی انقلاب باید گوش شنوا برای شنیدن خواسته‌های مردم داشته باشیم.»

دولت چهاردهم حقیقتاً در روزهایی سخت و دشوار فعالیت خود را آغاز کرد. بعد از برگزاری مراسم تحلیف، اسماعیل هنیه، رئیس دفتر سیاسی حماس، در تهران ترور شد و در خردادماه سال جاری، رژیم صهیونیستی به خاک کشورمان تجاوز کرد. هرچند دشمن به اهدافش دست نیافت اما دفاع مقدس ۱۲ روزه پیام‌های مهمی را برای ما به ارمغان داشت. مهمترین پیام این است که صاحبان انقلاب از کشورشان به نحو مطلوب دفاع کردند و باید قدردان ملت بود به دلیل آنکه ایران را تنها نگذاشته‌اند، پس نباید نظر مخالف را هم‌راستا با دشمن تلقی کرد.

در همین رابطه، رئیس‌جمهور پزشکیان ۲۸ تیرماه در نشستی با رئیس و معاونین بنیاد شهید و امور ایثارگران با تأکید بر اینکه «نباید به صرف ابراز یک نظر مخالف کسی را دشمن تلقی کنیم»، گفت: «این مردم نشان داده‌اند و اثبات کردند که حاضرند جان خود را فدای میهن و کشور کنند؛ باید بپذیریم که اگر کسی نظری مخالف ما داشت، لزوماً دشمن ما نیست و چه‌بسا از دیگران که چاپلوسی هم می‌کنند، نسبت به ما دلسوزتر است.»

این روزها و در دوران پساجنگ فقط رئیس‌جمهور و یا معاون اول نیستند که از جایگاه و نقش مردم سخن به میان می‌آورند. خانم سخنگو ۳۱ تیرماه در نشست خبری‌اش با بیان اینکه «تحلیل همه‌جانبه و ارزیابی دقیق و کارشناسی در مورد نقاط قوت، ضعف، تهدیدها و فرصت‌ها در ایام جنگ تحمیلی ۱۲ روزه رژیم صهیونیستی و آمریکا علیه ایران در حال انجام است»، گفت: «این ایام نشان داد که باید بیشتر با مردم حرف بزنیم و صداهای متکثر در جامعه را بشنویم و به مردم اعتماد کنیم.»

ضرورت اصلاح رویکردها و شنیدن صدای مردم

اکنون که دولتی‌ها و سیاسیون بر لزوم اعتماد و شنیدن صدای مردم به خصوص در دوره «پساجنگ» تأکید دارند، باید پرسید چه باید کرد تا مسیر را در سپهر سیاست ایران با چشم‌اندازی جدید طی کنیم؟ بهترین پاسخ را یک دیپلمات کهنه‌کار و از نیروهای امین و نزدیک به شخص اول کشور می‌دهد.

علی‌اکبر ولایتی که دیرپاترین وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی محسوب می‌شود، با انتشار مطلبی در صفحه شخصی خود در فضای مجازی با بیان اینکه «حفظ انسجام ملی مورد تأکید مقام معظم رهبری می‌تواند شامل تغییر برخی رویکردهای اجتماعی حاکمیت و محور قرار دادن رضایت مردم شود، به گونه‌ای که برای آنها ملموس باشد»، نوشت: «مردم خود را اثبات کردند و اکنون نوبت مسئولان است. شیوه‌های منقضی شده دیگر پاسخگوی جامعه پس از جنگ نخواهد بود.»

او به شیوه‌هایی اشاره کرد که نیاز به اصلاح دارد. اصلاحاتی که سید عزت‌الله ضرغامی، شخصیت شناخته شده فرهنگی کشور نیز در برنامه‌ای به واکاوی آن پرداخت و تأکید کرد: «باید خارج از وابستگی‌های حزبی، گروهی و باندی، چند نفر آدم روشن‌تر بیایند، روح فرمایشات آقا را بگیرند و یک سازوکار دیگر برای اداره کشور تعریف کنند. حالا که مردم یک چنین کارنامه موفقی از خودشان برجا گذاشتند، باید این کار انجام شود.»

از دیگر سیاستمداران باتجربه که در روزهای اخیر بر اهمیت نقش مردم در مقاطع سخت و بزنگاه‌های سیاسی کشور صحه گذاشته و بر ضرورت توجه ویژه به این ظرفیت و مؤلفه مهم قدرت تأکید کرد، علی لاریجانی، مشاور عالی مقام معظم رهبری است که سال‌ها در مسئولیت‌های مهم سیاسی و فرهنگی از جمله ریاست سازمان صدا و سیما با حکم رهبر معظم انقلاب و نمایندگی و ریاست مجلس شورای اسلامی با رأی مردم در سپهر سیاسی و فرهنگی - اجتماعی کشور ایفای نقش کرده است.

لاریجانی پس از توقف جنگ ۱۲ روزه رژیم جنایتکار صهیونیستی و آمریکا علیه ایران، در گفت‌وگویی با اشاره به نقش مهم و تأثیرگذار انسجام ملی و سرمایه اجتماعی مردم در پیروزی علیه دشمن متجاوز، با بیان اینکه «حیف است فضای فعلی ایجاد شده در کشور از دست برود»، تأکید کرد: «یادمان نرود که از فردا با مردم نامهربان برخورد نکنیم.»

مشاور عالی رهبر معظم انقلاب و عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام، افزود: «حضور مردم در صحنه در دوران جنگ اخیر باید به عنوان یک درس بزرگ برای آینده مورد توجه قرار گیرد.»

لاریجانی در این گفت‌وگو همچنین بر لزوم برخورد مهربان با مردم تأکید کرد و گفت: «یادمان نرود که از فردا با مردم نامهربان برخورد نکنیم.»

چهره‌هایی که خواستار پوست‌اندازی در رویکردهای اجتماعی حاکمیت و اعمال اصلاحات بر مبنای اظهارات و فرمایشات داهیانه رهبر انقلاب شده‌اند، مویی در سیاست سفید کرده‌اند و شتاب‌زده و یا از سر هیجان چنین مواضعی را اتخاذ نکرده‌اند، از این رو واجب است برای تقویت سرمایه‌های اجتماعی آستین را بالا زد و اقدامات لازم را انجام داد.

این مطلب را یک فعال سیاسی و تشکیلاتی به نام رسول منتجب‌نیا مطرح و با بیان اینکه «سرمایه اجتماعی یعنی رضایت همه مردم ایران»، تصریح کرد: «جنگ ۱۲ روزه نشان داد عموم مردم با یکدیگر، با منافع ملی و با اصل نظام مشکلی ندارند. مشکل مردم نوع مدیریت‌ها و برخی تصمیم‌گیری‌ها است. مردم حق دارند نارضایتی‌هایی داشته باشند. هر زمان این‌ها را درک کنیم، به حرف امام (ره) می‌رسیم که می‌گفتند: «هیچ قدرتی (نه شرق و نه غرب) نمی‌تواند حریف قدرت اراده مردم شود.»

نتیجه‌گیری: دولت وفاق ملی و اعتماد به مردم

اکنون که یک بار دیگر شاهد و ناظر سرمایه عظیم اجتماعی مردم در حفاظت و پاسداری از جمهوری اسلامی ایران بوده‌ایم و با توجه به کدهای صادر شده از سوی سیاستمداران صاحب‌نام و پرنفوذ، باید حرف و دیدگاه‌های مردم را دریافت کرد. با وجود همه انتقادات، این مردم بودند که برنامه‌های دشمن را خنثی کردند، فلذا امروز باید تحولی در کشور صورت گیرد، به دلیل آنکه بسیاری از سازوکارهای دهه ۶۰ که الزامی بود، شاید امروز ضرورتی ندارد و حتی باید عکس آن عمل شود. حال باید دید این موضوع که خواست معاون اول رئیس‌جمهور هم است و در جلسه‌ای با کمیسیون اقتصادی مجمع وزیران ادوار به آن اشاره کرده بود، به کجا خواهد انجامید؟

آنچه مشخص است، دولت وفاق ملی پای کار ایران و اعتماد به مردم است و گوش شنوا برای شنیدن صداهای مردم با بینش‌ها و گرایش‌های مختلف سیاسی دارد، ضمن آنکه سرمایه اجتماعی را جدی می‌پندارد و تمام هم و غم خود را برای حفظ و تقویت آن به کار می‌گیرد.