چالش‌های فرش دستباف چشمه گل تربت‌جام؛ هنری در آستانه فراموشی

اهمیت و جایگاه فرش چشمه گل

محسن مه‌آبادی، فرماندار تربت‌جام، در بازدید از کارگاه‌های فرش دستباف روستای چشمه گل، بر نقش حیاتی قالی، قالیچه و پشتی‌های تولیدی این منطقه در حفظ هویت فرهنگی و هنری تأکید کرد. وی افزود: «قالی‌ها و قالیچه‌های این منطقه با نقوش سنتی خراسانی و رنگ‌های گیاهی، نمایانگر فرهنگ غنی مردم روستای چشمه گل هستند.»

روستای چشمه گل، واقع در دهستان جامرود از توابع بخش مرکزی شهرستان تربت‌جام در استان خراسان رضوی، با جمعیتی بالغ بر ۱۲۸۴ نفر در قالب ۳۰۳ خانوار (بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵)، یکی از قدیمی‌ترین و معتبرترین مناطق قالیبافی در تربت‌جام به شمار می‌رود.

چالش‌های پیش روی بافندگان

فرماندار تربت‌جام به چندین چالش اساسی که بافندگان این منطقه با آن مواجه هستند، اشاره کرد:

• فعالیت دلالان: دلالان فرش‌های دستباف را با قیمت‌های بسیار پایین از بافندگان خریداری کرده و با قیمت‌های بالاتر به فروش می‌رسانند. این امر باعث شده که عمده سود به جیب دلالان رفته و بافندگان از تلاش‌های خود ناامید شوند.
• کاهش تعداد بافندگان: تعداد بافندگان سنتی به تدریج در حال کاهش است.
• بالا بودن هزینه‌های تولید: افزایش قیمت مواد اولیه، به ویژه نخ قالی، توانایی بافندگان برای تأمین نیازهای خود را کاهش داده و منجر به کاهش تولید و انگیزه در این حرفه شده است.
• ناشناخته بودن طرح چشمه گل: عدم شناخت کافی از طرح‌های منحصر به فرد چشمه گل نیز به مشکلات موجود دامن زده است.

راهکارهای پیشنهادی و حمایت‌های لازم

مه‌آبادی بر لزوم حمایت از این هنر دستی تأکید کرد و اظهار داشت: «بافندگان باید از حمایت‌های لازم برخوردار شوند تا بتوانند به فعالیت خود ادامه دهند.» وی پیشنهاد داد که با تدوین سازوکاری در مجلس، این هنر ارزشمند به عنوان صنایع دستی تحت نظارت وزارت میراث فرهنگی قرار گیرد. این اقدام می‌تواند به حفظ و توسعه این هنر کمک کرده و شرایط بهتری را برای بافندگان فراهم آورد.

«اگر اقدامات مؤثری در راستای حمایت از بافندگان انجام شود، می‌توان این هنر دستی ارزشمند را به جایگاه واقعی خود بازگرداند و به رونق اقتصادی منطقه کمک کرد.»

به تازگی، تیمی از کارشناسان ادارات میراث فرهنگی، فنی و حرفه‌ای و صنعت، معدن و تجارت از کارگاه‌های قالیبافی این روستا بازدید کرده و گزارشی جامع از وضعیت آن‌ها ارائه داده‌اند که امید می‌رود مبنای اقدامات حمایتی قرار گیرد.

تنوع تولیدات فرش در تربت‌جام

فرماندار تربت‌جام به تولیدات متنوع فرش در این شهرستان نیز اشاره کرد:

• قالیچه، گلیم و گلیم فرش‌های عشایری: با سایزها و رنگ‌های مختلف.
• فرش‌های عمودی (فرش مشهد): با نقشه‌های افشونگر و لچک ترنج در روستای بزد و میانجام.
• فرش‌های افقی یا زمینی: با نقشه‌های قشقایی و ذهنی.

این تنوع نشان‌دهنده پتانسیل بالای منطقه در تولید فرش دستباف است که با حمایت‌های لازم می‌تواند به شکوفایی برسد.