مذاکرات صلح روسیه و اوکراین: توافق بر سر تبادل زندانیان، بن‌بست در آتش‌بس

خروجی محدود مذاکرات استانبول

در این دور از مذاکرات، هیئت‌های اعزامی مسکو و کی‌یف در استانبول، پایتخت ترکیه، گرد هم آمدند. یک مقام ارشد هیئت مذاکره‌کننده روسیه اعلام کرد که دو کشور بر سر تبادل ۱۲۰۰ زندانی توافق کرده‌اند. این توافق شامل اسرای نظامی و همچنین غیرنظامیان زندانی در طرف مقابل می‌شود.

با این حال، تلاش‌های ترکیه به عنوان میانجی برای تعمیق گفت‌وگوها به منظور دستیابی به آتش‌بس پایدار و توافق جامع صلح، با مخالفت هیئت کرملین مواجه شد.

رستم عمروف، وزیر دفاع و مذاکره‌کننده ارشد اوکراین، پس از پایان نشست، اولویت اصلی کی‌یف را برگزاری دیداری میان رؤسای جمهور روسیه و اوکراین عنوان کرد. او پیشنهاد داد که این دیدار در اواخر ماه آگوست با حضور دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، و رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، برگزار شود.

در مقابل، ولادیمیر مدینسکی، رئیس هیئت مذاکره‌کننده روسیه، از «فاصله زیاد میان مواضع طرفین» سخن گفت و پیشنهاد برقراری آتش‌بس کوتاه ۲۴ تا ۴۸ ساعته را برای بازگرداندن زخمی‌ها و اجساد سربازان مطرح کرد.

این مذاکرات در حالی به نتیجه‌ای محدود رسید که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، پیشتر به روسیه ضرب‌الاجلی ۵۰ روزه برای پایان دادن به جنگ داده و تهدید به اعمال تعرفه ۱۰۰ درصدی علیه این کشور در صورت عدم توافق کرده بود. با این حال، به نظر می‌رسد مسکو تمایلی به پذیرش این خواسته واشنگتن ندارد.

چرا مذاکرات پیشرفت نمی‌کند؟

ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، در ۲۷ ژوئن اظهار داشت که مواضع مسکو و کی‌یف در نقطه مقابل یکدیگر قرار دارند. بررسی روند گفت‌وگوها نشان می‌دهد که این تفاوت‌ها ریشه‌ای عمیق دارند:

• تردید در مشروعیت دولت اوکراین: در اولین دور مذاکرات، روسیه حاکمیت اوکراین و اختیارات رئیس‌جمهور این کشور را زیر سؤال برد. رودیون میروشنیک، عضو هیئت مذاکره‌کننده روسیه، با اشاره به عدم برگزاری انتخابات اوکراین در موعد قانونی (مه ۲۰۲۴)، مدعی شد که اختیارات زلنسکی منقضی شده است. اوکراین این ادعا را بر اساس قانون اساسی خود که به رئیس‌جمهور اجازه می‌دهد تا پایان وضعیت اضطراری در جایگاه خود باقی بماند، رد می‌کند.
• اختلاف بر سر آتش‌بس و دیدار سران: در نشست استانبول، اوکراین پیشنهاد آتش‌بس و سپس ملاقات میان زلنسکی و پوتین را مطرح کرد، اما روسیه هر دو درخواست را رد کرد و در عوض پیشنهاد تبادل ۱۰۰۰ اسیر جنگی و ارائه کتبی پیشنهادهای آتش‌بس را داد که مورد موافقت اوکراین قرار گرفت.
• خواسته‌های حداکثری روسیه: در دور دوم مذاکرات استانبول، روسیه سه متن پیشنهادی ارائه کرد:
  • متن اول: شامل خواسته‌هایی نظیر بی‌طرف ماندن اوکراین، نپیوستن به ناتو و اتحادیه اروپا، و «نازی‌زدایی».
  • متن دوم: درخواست تخلیه چهار استان دونتسک، لوهانسک، خرسون و زاپروژیا و تحویل آن‌ها به روسیه، و به رسمیت شناختن الحاق شبه‌جزیره کریمه به روسیه.
  • متن سوم: شامل اقدامات لازم برای پایان دادن به جنگ از جمله آتش‌بس و جابجایی نیروها.

با وجود اینکه اوکراین به طور غیررسمی آمادگی خود را برای پذیرش برخی شروط مهم روسیه مانند کنار گذاشتن تلاش برای پیوستن به ناتو اعلام کرده بود، اما خواسته‌هایی نظیر تخلیه چهار استان و شناسایی رسمی الحاق کریمه، خطوط قرمز اساسی دولت اوکراین محسوب می‌شوند و پذیرش آن‌ها می‌تواند با مخالفت گسترده مردمی مواجه شود. موضع رسمی اوکراین، رد هرگونه صحبت درباره مناطق مورد مناقشه تا زمان برقراری آتش‌بس کامل است.

دور سوم گفت‌وگوها نیز که به گفته منابع اوکراینی کمتر از یک ساعت به طول انجامید، نتوانست گرهی از این اختلافات عمیق باز کند.

تحولات در میدان جنگ

مذاکرات در شرایطی برگزار می‌شود که روسیه در میدان جنگ دست برتر را دارد و در ماه‌های اخیر به بمباران گسترده شهرهای اوکراین و پیشروی در خاک این کشور ادامه داده است.

• تصرف واراچین: وزارت دفاع روسیه روز چهارشنبه اعلام کرد که روستای واراچین در استان سومی اوکراین را تصرف کرده است. این استان در شمال شرق اوکراین واقع شده و روس‌ها در هفته‌های گذشته بر روی پیشروی در آن متمرکز بوده‌اند.
• نزدیک شدن به شهر سومی: برخی منابع روس از نزدیک‌تر شدن نیروهای روسیه به شهر سومی، مرکز استان سومی، خبر داده‌اند که خبری نگران‌کننده برای نیروهای اوکراینی است.
• حملات پهپادی: روسیه در هفته گذشته ده‌ها پهپاد به سوی شهرهای اوکراین شلیک کرده است. در یک مورد، حمله پهپادی روسیه به قطع برق بیش از ۲۲۰ هزار نفر از ساکنان استان سومی منجر شد.

به نظر می‌رسد روسیه، با وجود تحریم‌های همه‌جانبه و بی‌اهمیت دانستن تهدید تعرفه‌های آمریکا، تمایلی به پایان دادن به جنگی که خود را پیروز نهایی آن می‌داند، ندارد و ترجیح می‌دهد تا زمان دستیابی به اهداف حداکثری خود، چه از طریق نظامی و چه از طریق مذاکره، به جنگ ادامه دهد.