کدپوشش سیاستمداران ایرانی: از کاپشن تا یقه دیپلماتیک

کدپوشش سیاسی در ایران: پنج دهه تحول

لباس سیاستمداران در مجامع بین‌المللی، بخشی از زبان دیپلماتیک هر کشور است. کدپوشش سیاسی در هیچ کجای جهان به صورت قانون مکتوب نیست، بلکه از پروتکل‌های پذیرفته شده و الزام‌آور نشأت می‌گیرد که تنها با مشاهده قابل درک است. در طول نزدیک به پنج دهه، پوشش مقامات ایرانی، از ریاست‌جمهوری تا وزرای امور خارجه، معرف تعریف ایران از لباس به عنوان زبان سیاسی بوده است.

کاپشن: از احمدی‌نژاد تا پزشکیان

رئیس‌جمهور کنونی ایران، مسعود پزشکیان، دومین تحول تاریخی در پروتکل‌های رسمی پوششی را رقم زده است. پوشش غیرمتعارف کاپشن، که با تجربه هشت‌ساله محمود احمدی‌نژاد و کاپشن معروفش برای جهان قابل فهم‌تر شده بود، اکنون دیگر نه برای مردم و نه برای نگاه جهانی، دور از عرف تلقی نمی‌شود. کاپشن، چه از نوع بهاری احمدی‌نژادی و چه از نوع زمستانی پزشکیانی، به بخشی از عرف پذیرفته شده لباس سیاسی ایران تبدیل شده است.

پروتکل‌های دست و پاگیر رئیس‌جمهور

با این حال، پزشکیان برخلاف سلف خود، در برخی دیدارهای رسمی و بین‌المللی، کت و شلوار می‌پوشد. او که پیش‌تر از پروتکل‌های دست و پاگیر ریاست‌جمهوری ابراز نارضایتی کرده بود، گاهی مجبور به رعایت آن‌ها می‌شود. پیش از ریاست‌جمهوری، او و دیگر نمایندگان مجلس الزامی به پوشیدن کت و شلوار نداشتند و می‌توانستند با پیراهن و شلوار، لباس روحانیت یا حتی گرمکن ورزشی در صحن مجلس حاضر شوند.

رجایی: استثنایی در پوشش دیپلماتیک

نمایندگان ایران در مجامع بین‌المللی همواره پوششی متفاوت و متناسب با عرصه سیاست جهانی داشته‌اند و از اصول دیپلماتیک پیروی کرده‌اند. اما در این میان، محمدعلی رجایی، در دوران سرپرستی وزارت امور خارجه و ریاست‌جمهوری، از پوشیدن کت و شلوار پرهیز کرد. او با انتخاب ساده‌زیستی، تصویری از مردم رنج‌دیده ایران را به نمایش گذاشت و پیام ساده‌زیستی اسلام و حکومت اسلامی را به جهان صادر کرد.

یقه سه سانتی: نماد پوشش دیپلماتیک ایران

به جز مورد رجایی، تمام وزرای امور خارجه جمهوری اسلامی از کدپوششی رسمی پیروی کرده‌اند. تنها تفاوت در پوشش رسمی دیپلمات‌های ایرانی، پیراهن با یقه‌های سه سانتی است که ابتدا به «پیراهن آخوندی» و سپس به «پیراهن دیپلمات» مشهور شد. این یقه به علی‌اکبر ولایتی، وزیر امور خارجه ۱۶ ساله ایران، نیز منسوب است.

ولایتی و پایان «شلختگی دیپلماتیک»

«اسم این یقه‌ها، یقه آخوندی نیست. این معروف به یقه ولایتی است. اوایل دهه ۶۰، بنده با کنار گذاشتن پیراهن یقه‌دار، این پیراهن را با این مدل استفاده کردم. می‌خواستیم در وزارت خارجه، لباسی داشته باشیم که هویت ایرانی داشته باشد. بارها با خیاط‌ها درخصوص شکل این یقه صحبت کردیم تا بالاخره نمونه حاصل شد، البته این یقه با یقه‌های صاف دیگر تفاوت دارد. منحنی جلوی آن، مدل ولایتی است.»

محمدجواد ظریف نیز بر این روایت صحه می‌گذارد و نقل می‌کند که همسرش در نیویورک، یقه‌های عادی بلوزها را به شکل یقه دیپلماتیک ایران درمی‌آورد. او به یاد می‌آورد که روزی پس از پوشیدن لباسی با این یقه به سازمان ملل، دختر وزیر خارجه هند به او گفت: «بالاخره شما از شلختگی درآمدید و یک لباس فرم پوشیدید!»

کت و شلوار: پوشش جهانی پذیرفته شده

با ابتکار ولایتی، پیراهن یقه آخوندی، ولایتی یا دیپلماتیک، سال‌هاست به عنوان پوشش پذیرفته شده سیاستمداران و دیپلمات‌های ایرانی در جهان شناخته شده است. استفاده از کت و شلوار، به ویژه برای حضور در مجامع جهانی، در ایران نیز پذیرفته شده است. هرچند صرف پوشیدن کت و شلوار موضوع بحث نیست، اما نوع انتخاب‌ها همچنان می‌تواند مورد توجه قرار گیرد.

یقه دیپلماتیک و انگشتر عقیق: نشانه‌های شناخته شده

سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه کنونی، نیز از پیراهن یقه ولایتی استفاده می‌کند و گاهی با پیراهن‌های یقه مردانه آشنای کت و شلوار در مجامع جهانی دیده می‌شود. او کت و شلوارهای تیره‌رنگ با قد آستین مناسب، از مشکی تا نوک‌مدادی و سورمه‌ای تیره، انتخاب می‌کند. کفش‌های واکس‌زده و انگشترهای عقیق مرسوم میان سیاستمداران ایرانی نیز از نشانه‌های پوشش اوست.

شلختگی در پوشش دیپلماتیک

نکته قابل توجه در مورد پوشش عراقچی، دکمه‌های کت اوست که تقریباً در هیچ عکس و فیلمی سر جایشان نیستند. این «شلختگی» ناشی از بی‌توجهی خیاطان در دوخت کت متناسب با فرم بدن اوست. این مسئله، اگرچه در نمونه‌های غیرایرانی نیز وجود داشته و مورد انتقاد رسانه‌های جهانی قرار گرفته، اما در ایران تاکنون به تذکر یا اصلاحی منجر نشده است. مهم‌ترین نکته برای کت یک شخصیت دیپلماتیک، به ویژه در مقابل دوربین‌ها، سایز، فرم و قواره آن است که باید بر اساس اندام او طراحی و دوخته شود.

با این حال، دیپلمات‌های ایرانی، به جز موارد اندک، همواره بر اساس قوانین پوشش مرسوم جهان رفتار کرده‌اند. این پایداری به اصول، شاید از اقتضائات حضور در محیط‌های جهانی است؛ اصولی که در داخل مرزها و برای سایر سیاستمداران ایرانی، از بالاترین تا پایین‌ترین رتبه، گاه و بی‌گاه نادیده گرفته شده است؛ گاه به بهانه صدور اندیشه جهان‌شمول، گاه بابت سلیقه شخصی و گاه از بی‌حوصلگی نسبت به پروتکل‌های دست و پاگیر.