تعطیلی بی‌سابقه تهران در پی بحران شدید آب و برق

بحران آب در پایتخت: هشدارهای جدی رئیس‌جمهور

مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، روز سه‌شنبه با هشدار درباره وضعیت منابع آبی تهران، اعلام کرد: «منابع آبی تهران رو به پایان است و اگر این شرایط ادامه پیدا کند، قادر به تامین آب شهر نخواهیم بود.» این اظهارات در پی موج گرمایی بی‌سابقه و افزایش دما به بالاترین سطوح خود در کشور مطرح شد که فشار مضاعفی بر منابع آبی وارد کرده است.

تعطیلی روز چهارشنبه با هدف صرفه‌جویی در مصرف آب و برق و کاهش حضور مردم در محل کار صورت گرفت. این تعطیلی علاوه بر تهران، حداقل ۱۰ منطقه دیگر در کشور را نیز شامل شد. مقامات از ساکنان تهران خواسته‌اند مصرف آب خود را حداقل ۲۰ درصد کاهش دهند و هشدار داده‌اند که در غیر این صورت، قطعی‌های برنامه‌ریزی شده آب ادامه خواهد داشت.

پزشکیان پیشتر نیز هشدار داده بود که بدون اقدامات قاطع برای مهار مصرف بیش از حد آب و کاهش صنایع پرمصرف، پایتخت ممکن است غیرقابل سکونت شود.

ریشه‌های بحران: خشکسالی، سوءمدیریت و تحریم‌ها

عوامل متعددی در شکل‌گیری این بحران نقش داشته‌اند:

• خشکسالی بلندمدت و تغییرات آب‌وهوایی: ایران سال‌هاست با پدیده خشکسالی دست و پنجه نرم می‌کند که تشدید آن به دلیل تغییرات اقلیمی، وضعیت را وخیم‌تر کرده است.
• دهه‌ها سوءمدیریت: کارشناسان معتقدند سوءمدیریت منابع آبی و عدم برنامه‌ریزی صحیح در دهه‌های گذشته، از علل اصلی این بحران است.
• مصرف بیش از حد آب در بخش کشاورزی: بخش کشاورزی، به دلیل کمبود سرمایه‌گذاری و کندی مدرن‌سازی سیستم‌های آبیاری، فشار زیادی بر منابع آبی شکننده کشور وارد کرده است.

سطح سدهای اطراف تهران به طور هشداردهنده‌ای پایین است. بر اساس گزارش شرکت آب و فاضلاب استان تهران، ذخایر سدها نسبت به سال قبل کاهش چشمگیری داشته‌اند:

این سازمان همچنین اعلام کرده است که بارندگی امسال به پایین‌ترین سطح خود در شش دهه گذشته رسیده است.

دولت قصد دارد تا سال ۲۰۳۲ مصرف آب را در بخش کشاورزی و صنعت تا ۴۵ میلیارد مترمکعب در سال کاهش دهد. با این حال، کارشناسان معتقدند این هدف نیازمند سرمایه‌گذاری عظیمی است که با توجه به تحریم‌های آمریکا و انزوای ایران از بازارهای مالی جهانی و سرمایه خارجی، دشوار به نظر می‌رسد.

اضطراب عمومی و بی‌اعتمادی

زمان‌بندی این تعطیلی بر اضطراب عمومی افزوده است. تهران هنوز در شوک جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل قرار دارد که طی آن پایتخت با حملات هوایی مواجه شد؛ حملاتی که ساکنان را به وحشت انداخت و نگرانی‌ها از شرایط اقتصادی را تشدید کرد.

ایران، با وجود برخورداری از دومین منابع گازی جهان و ثروت عظیم نفتی، از عدم تعادل مزمن انرژی رنج می‌برد. منابع برق و گاز در طول سال ناپایدار هستند و اغلب تعطیلی‌های صنعتی برای اولویت دادن به مصرف خانگی وجود دارد. اکنون، آب نیز به یکی دیگر از نقاط فشار تبدیل شده است.

هشدارهای کمبود آب در تابستان از چند ماه قبل و به دنبال یک زمستان خشک صادر شده بود. با این حال، مقامات در اتخاذ اقدامات پیشگیرانه یا تغییر معنادار الگوی مصرف کوتاهی کرده‌اند و این مسئله اعتماد عمومی به توانایی دولت برای پاسخ به این بحران را بیش از پیش تضعیف کرده است.