کشف مجدد کوچک‌ترین مار جهان پس از ۲۰ سال در باربادوس

بازگشت گمشده‌ای ۲۰ ساله

مار نخ‌مانند باربادوس، حدود ۲۰ سال از دیدگاه علمی پنهان مانده بود و نامش در فهرست جهانی ۴۸۰۰ گونه گمشده از گیاهان، جانوران و قارچ‌ها که توسط پروژه «جستجوی گونه‌های گمشده» گردآوری شده، قرار داشت. وزارت محیط‌زیست و زیباسازی باربادوس بیش از یک سال در قالب پروژه «حفاظت از خزندگان بومی باربادوس» به دنبال این مار کوچک می‌گشت تا سرانجام این موفقیت حاصل شد.

تشخیص این گونه ریزنقش به دلیل شباهت زیاد آن با گونه مهاجم «مار نابینای برهمنی» که اخیراً به باربادوس وارد شده، بسیار پیچیده بود. تفاوت‌ها آن‌قدر جزئی هستند که دانشمندان برای تشخیص آن‌ها باید از ذره‌بین استفاده کنند و با توجه به اندازه بسیار کوچکشان، این گونه به‌راحتی از دید پنهان می‌ماند.

کانر بلیدز، افسر فنی پروژه در وزارت محیط‌زیست و زیباسازی باربادوس، درباره دشواری یافتن این مار گفت: «یافتن حیوانات کوچک‌تری در ابعاد مار نخ‌مانند باربادوس واقعاً سخت است و می‌توان گم‌شدنشان را به‌حساب پنهان‌کاری‌شان یا بی‌توجهی مردم گذاشت تا انقراض واقعی‌شان.»

چالش‌های مطالعه و حفاظت

بلیدز افزود که مطالعه درباره این گونه از مارها بدون آسیب رساندن به آن‌ها بسیار دشوار است. به همین دلیل، اطلاعات زیادی درباره ترجیح زیستگاه یا جمعیتشان برای کمک به پیمایش‌ها یا برنامه‌ریزی حفاظتی در دسترس نیست. همچنین، اندازه کوچک و شباهت زیاد به مار نابینای برهمنی، جمع‌آوری اطلاعات از طریق شهروندان یا گزارش‌های آنلاین را سخت می‌کند و تشخیص معتبر تنها توسط متخصصان و به‌صورت حضوری امکان‌پذیر است.

جاستین اسپرینگر، افسر برنامه کارائیب این پروژه، به ویژگی‌های جالب این خانواده از مارها اشاره کرد: «یکی از ویژگی‌های جالب خانواده مارهایی که مار نخ‌مانند به آن تعلق دارد این است که از مورچه‌ها و موریانه‌ها تغذیه می‌کنند؛ آن‌ها در لانه‌های موریانه‌ها زندگی می‌کنند و ترشحاتی آزاد می‌کنند که باعث می‌شود موریانه‌ها به آن‌ها حمله نکنند. این واقعاً جذاب است.»

اسپرینگر بر اهمیت حفاظت از این گونه تأکید کرد و گفت: «هنوز چیزهای زیادی برای کشف درباره مار باربادوس باقی‌مانده که همین باعث جذابیت و انگیزه بیشتر برای حفاظت از آن‌ها می‌شود. در باربادوس و بیشتر مناطق کارائیب، ترس عمومی از مارها وجود دارد و متأسفانه، گونه بومی دیگر ما یعنی مار مسابقه‌ای باربادوس مدتی است که منقرض اعلام‌شده. فکر می‌کنم این بازکشف هم برای نشان دادن ارزش باقی‌مانده‌های زیستی‌مان و هم برای نشان دادن اینکه این مارهای بسیار کوچک، لطیف و بی‌خطر هم مهم هستند و باید از آن‌ها محافظت شود، اهمیت زیادی دارد.»

تبار تکاملی کهن

یکی دیگر از دلایل مهم برای حفاظت از این گونه، تبار تکاملی بسیار کهن آن‌هاست. این گونه به یکی از شاخه‌های ابتدایی مارها به نام Scolecophidia تعلق دارد. فسیل‌هایی از آن‌ها در دوران کرتاسه یافت شده، اما به‌احتمال‌زیاد منشأشان به دوران ژوراسیک بازمی‌گردد.

پراکندگی جهانی این گروه نشان می‌دهد که آن‌ها زمانی ساکن ابرقاره گندوانا بوده‌اند. با شکافتن این قاره، این مارهای کوچک نیز پراکنده شدند و به گفته بلیدز، احتمالاً مار نخ‌مانند به‌صورت طبیعی از جای دیگری در قاره آمریکا به باربادوس رسیده است.