خبر کامل
افشای جزئیات توافق هسته‌ای ناتمام ایران و آمریکا پیش از بمباران
مذاکرات هسته‌ای میان ایران و ایالات متحده، که امیدها را برای دستیابی به یک توافق جامع زنده کرده بود، با آغاز ناگهانی بمباران ایران متوقف شد. این توقف در حالی رخ داد که هر دو طرف پنج دور گفت‌وگوهای «سازنده» را پشت سر گذاشته و برای ورود به دور ششم آماده می‌شدند. اکنون این پرسش مطرح است که ایران و آمریکا تا چه اندازه به توافق نزدیک شده بودند و ساختار احتمالی آن چه می‌توانست باشد؟
روایت عباس عراقچی از شکست توافق
نشانه‌ها و اظهارنظرهای متعدد حاکی از آن است که دو طرف به نقطه‌ای حساس و نزدیک به توافق رسیده بودند؛ مسیری دیپلماتیک که می‌توانست برنامه هسته‌ای صلح‌آمیز ایران را تضمین کند. با این حال، این مسیر امیدبخش با تصمیم دونالد ترامپ برای حمله نظامی مختل شد؛ اقدامی که اعتماد شکننده میان تهران و واشنگتن را در هم شکست و دستیابی به توافقی تاریخی را دشوارتر کرد.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران و رهبر تیم مذاکره‌کننده، در یادداشتی در فایننشال تایمز تأکید کرد که ایران و آمریکا «در آستانه یک دستاورد تاریخی» قرار گرفته بودند. او نوشت: «در پنج دیدار طی نه هفته، من و استیو ویتکاف، نماینده ویژه آمریکا، بیش از آنچه در چهار سال مذاکره با دولت شکست‌خورده بایدن حاصل شد، پیشرفت کردیم.»
عراقچی افزود که دو طرف «گفت‌وگوهایی مفصل و صریح» درباره «چندین پیشنهاد برای راه‌حل برد-برد» داشتند که از سوی ایران، آمریکا و با میانجی‌گری عمان مطرح شده بود. به گفته او، «همه چیز رو به بهبود می‌رفت و سیلی از پیام‌ها میان طرفین رد و بدل می‌شد.» اما تنها ۴۸ ساعت پیش از دور ششم، اسرائیل بدون دلیل دست به حمله‌ای گسترده علیه ایران زد.
جزئیات توافق ناتمام؛ پنج تعهد کلیدی
سید حسین موسویان، سفیر پیشین و مذاکره‌کننده سابق هسته‌ای ایران، نیز تأکید می‌کند که مذاکرات آن‌قدر پیش رفته بود که «عناصر کلیدی توافق میان ویتکاف و عراقچی عملاً مورد توافق قرار گرفته بود.»
به گفته موسویان، توافق مورد بحث پنج محور کلیدی داشت:
- شفافیت هسته‌ای: تهران با شفافیت حداکثری هسته‌ای و بازرسی‌های گسترده موافقت می‌کرد.
- ذخایر اورانیوم: ایران متعهد می‌شد ذخایر اورانیوم ۶۰ درصدی خود را یا تبدیل کند یا صادر نماید (روسیه آماده دریافت مازاد اورانیوم غنی‌شده ایران و تبدیل آن به سوخت راکتور بود).
- توقف غنی‌سازی بالا: ایران غنی‌سازی در سطوح بالا را متوقف می‌کرد و سقف غنی‌سازی آینده را بر ۳.۶۷ درصد، مطابق نیاز یک برنامه هسته‌ای غیرنظامی، محدود می‌ساخت.
- همکاری با آژانس: ایران برای رفع همه ابهامات فنی باقیمانده، همکاری کامل با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را می‌پذیرفت.
- حفظ حق هسته‌ای و لغو تحریم‌ها: ایران حق برخورداری از برنامه هسته‌ای غیرنظامی را حفظ می‌کرد و آمریکا نیز تمامی تحریم‌های مرتبط هسته‌ای را لغو می‌نمود.
چنین توافقی می‌توانست ضمن تثبیت خواسته ایران برای حفظ حق غنی‌سازی غیرنظامی، نگرانی آمریکا را نسبت به جلوگیری از دسترسی ایران به برنامه تسلیحاتی برطرف سازد و همزمان با فراهم کردن نظارت بین‌المللی مؤثر، تضمین کند که تهران به تعهدات خود پایبند خواهد ماند.
غنی‌سازی مشترک؛ راه‌حلی قربانی حملات هوایی
سید حسین موسویان همچنین تأکید کرده است که ایران نسبت به ایده تشکیل یک کنسرسیوم هسته‌ای بین‌المللی نیز نگاه مثبتی داشت. بر اساس این طرح، فرآیند غنی‌سازی اورانیوم میان چند کشور عضو تقسیم می‌شد تا هیچ کشوری به تنهایی کنترل کامل یا خارج از نظارت بر برنامه را در اختیار نداشته باشد.
در یکی از سناریوها، حتی عربستان سعودی و امارات متحده عربی نیز به این کنسرسیوم می‌پیوستند؛ ابتکاری که به ایران اجازه می‌داد به حق غنی‌سازی دست یابد، اما این امکان را از تهران می‌گرفت که به تنهایی اورانیوم را تا سطوح بالا غنی‌سازی کند؛ موضوعی که دغدغه اصلی آمریکا بود.
بر اساس این طرح، کارشناسان هسته‌ای کشورهای مختلف می‌توانستند به صورت متقابل از تأسیسات یکدیگر بازدید کنند و تمامی فعالیت‌ها زیر نظر آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و با هدف تضمین صلح‌آمیز بودن برنامه ادامه می‌یافت.
مجید تخت روانچی، معاون وقت وزیر امور خارجه ایران، نیز تأیید کرده بود که «ایده کنسرسیوم هسته‌ای» روی میز قرار داشته و «در صورت وجود اراده جدی و دیپلماسی سازنده، قابل پیگیری است.»
تریتا پارسی، از بنیان‌گذاران مؤسسه کوئینسی، نیز تأکید کرد که این ایده به‌راستی به طور جدی مورد بررسی قرار داشت. طبق این ابتکار، ایران می‌توانست عملیات غنی‌سازی را در خاک خود ادامه دهد، اما کنترل کامل بر فرآیند را در اختیار نداشت.
تریتا پارسی: «به گفته مقام‌های ایرانی، در آخرین دور مذاکرات که در رم برگزار شد، عمانی‌ها بسته پیشنهادی قابل توجهی ارائه کردند؛ این بسته شامل تشکیل یک کنسرسیوم در خاک ایران با مشارکت چند کشور نزدیک به غرب بود. چنین طرحی به ایران اجازه می‌داد همچنان بر خط قرمز خود در موضوع غنی‌سازی پافشاری کند، در حالی که ترامپ نیز می‌توانست مدعی شود ایران دیگر به طور یکجانبه غنی‌سازی نمی‌کند.»
وی معتقد است: «ایرانی‌ها حتی در نظر داشتند نسخه‌ای اصلاح‌شده و جذاب‌تر از این پیشنهاد را در دور بعدی مذاکرات، که هرگز برگزار نشد، ارائه دهند.» اما به جای ادامه مذاکرات، بمباران آغاز شد.
شواهد موجود نشان می‌دهد ایران در آستانه دستیابی به توافقی مهم با ایالات متحده قرار داشت، اما این روند با آغاز حملات هوایی ناگهانی متوقف شد. در واقع، دو مسیر جدی و قابل تحقق پیش روی طرفین قرار داشت: نخست، توافقی درباره سقف غنی‌سازی با تضمین نظارت کامل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی؛ دوم، ابتکار تشکیل کنسرسیوم بین‌المللی هسته‌ای. اما متأسفانه و به شکلی پرمخاطره، یک جنگ غیرضروری، هر دو توافق بالقوه را از دسترس خارج کرد.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
