قطر: از میدان جنگ تا پایتخت دیپلماسی جهانی

نقش قطر در «جنگ دوازده روزه»

صبح جمعه، سیزدهم ژوئن، پس از حمله موشکی اسرائیل به تهران، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، بلافاصله با امیر قطر تماس گرفت. هدف ترامپ ترغیب مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، به پذیرش راه‌حل مذاکره‌ای بود. با این حال، پزشکیان این پیشنهاد را رد کرد و اعلام داشت که ایران آماده گفتگو است، اما نه در شرایطی که تحت حمله قرار دارد.

در طول «جنگ دوازده روزه»، مقامات قطری به طور مداوم با رهبران آمریکا و ایران در تماس بودند. یک دیپلمات ارشد قطری این دوره را «بسیار شلوغ» توصیف کرد، زیرا خطرات برای منطقه و به ویژه برای قطر، حیاتی و مرگبار بود. قطر، با اتکا به میدان گازی مشترک با ایران و میزبانی از پایگاه نظامی آمریکا، در صورت گسترش جنگ، به هدفی مستقیم تبدیل می‌شد.

حمله به العدید و واکنش قطر

در بیست و دوم ژوئن، آمریکا تأسیسات هسته‌ای ایران را هدف قرار داد که این اقدام، تنش‌ها را به اوج خود رساند. اما تنها ۴۸ ساعت بعد، این مناقشه به پایان رسید و قطر نقش محوری در این فرآیند ایفا کرد.

در بیست و سوم ژوئن، ایران موشک‌هایی به سمت قطر شلیک کرد که پایگاه هوایی العدید، محل استقرار ده هزار نیروی آمریکایی، را هدف قرار داد. این نخستین بار بود که قطر مدرن مورد حمله نظامی قرار می‌گرفت. از چهارده موشک شلیک شده، سیزده موشک توسط پدافند هوایی قطر رهگیری شد و تنها یک موشک به العدید اصابت کرد که تلفاتی در پی نداشت. قطر این حمله را محکوم کرد اما از تلافی خودداری کرد. به گفته کریستیان کوتس اولریچسن، کارشناس خاورمیانه، قطر «برای تیم قربانی شد تا مسیر کاهش تنش هموار شود».

پس از این حمله، ترامپ مجدداً از قطر درخواست کمک کرد. در تماس تلفنی با امیر قطر، ترامپ اعلام کرد که اسرائیل با پیشنهاد آتش‌بس آمریکا موافقت کرده و از قطر خواست تا ایران را به پذیرش این توافق ترغیب کند. در بیست و چهارم ژوئن، شیخ محمد بن عبدالرحمان بن جاسم آل‌ثانی، نخست‌وزیر قطر، موفق شد موافقت ایران را برای پایان خصومت‌ها جلب کند.

قطر: پایتخت دیپلماسی جهان

تجربه «جنگ دوازده روزه» برای قطر «آزرده‌کننده» بود و هزینه‌هایی نیز در پی داشت، از جمله اختلال در فضای هوایی و ایجاد ترس در میان مردم. با این حال، قطر به جای تلافی، به طور علنی خواستار دیپلماسی شد.

قطر، با وجود ثروت عظیم خود که عمدتاً از منابع گازی مشترک با ایران تأمین می‌شود، کشوری کوچک با جمعیتی حدود سه میلیون نفر است که تنها ۱۳ درصد آن را شهروندان قطری تشکیل می‌دهند. این کشور در منطقه‌ای پرتنش، میان قدرت‌هایی چون عربستان سعودی، امارات و ایران قرار گرفته است. این موقعیت شکننده، قطر را به سمت تمرکز بر دیپلماسی سوق داده تا جایگاه خود را به عنوان یک واسطه جهانی تقویت کند.

طی سال‌های اخیر، دوحه میزبان مذاکرات متعددی بوده است، از جمله:

• خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان
• بازگرداندن کودکان اوکراینی از روسیه
• بازگشت گروگان‌های آمریکایی از ایران
• آزادی گروگان‌های اسرائیلی از حماس
• آتش‌بس کوتاه‌مدت در غزه

تا ژوئیه ۲۰۲۵، قطر مدیریت ۱۰ میانجی‌گری فعال را بر عهده دارد. در بیست و هشتم ژوئن، مقامات قطری در واشنگتن دی‌سی پیمان صلح میان جمهوری دموکراتیک کنگو و رواندا را امضا کردند که نتیجه مذاکرات آغاز شده توسط قطر در اوایل سال جاری بود.

دکتر محمد الخلیفی، وزیر دولت و رئیس میانجیگری قطر، با برنامه‌ای فشرده، پس از واشنگتن به ونزوئلا سفر کرد تا در مذاکرات میان آمریکا و ونزوئلا درباره تبادل زندانیان و اختلافات مربوط به اخراج مهاجران نقش ایفا کند. او همچنین آماده استقبال از هیئت اسرائیلی در دوحه برای دور جدید مذاکرات با حماس بود. الخلیفی تأکید کرد: «هرگاه درگیری یا بحرانی پیش آید، ما حضور خواهیم داشت و مردم را به «میز مذاکره» دعوت می‌کنیم.»

قدرت دیپلماسی قطر

قدرت دیپلماتیکی که قطر به دست آورده، بسیاری از ناظران را شگفت‌زده کرده است. این پادشاهی محافظه‌کار مسلمان، به نمونه‌ای جدید از مراکز دیپلماسی جهانی تبدیل شده است، همانند ژنو و اسلو. از هفتم اکتبر، سرمایه‌گذاری قطر در نقش واسطه‌گری جهانی به ثمر نشسته است.

قطر، با روابط نزدیک خود با آمریکا و حماس، به مرکزی برای مذاکرات آتش‌بس، کمک‌های بشردوستانه و خروج مجروحان تبدیل شده است. با گسترش بحران در خاورمیانه و درگیر شدن آمریکا، میانجیگری قطر از یک استراتژی برای ارتقای امنیت خود، به نقشی تبدیل شد که زیربنای امنیت جهانی را شکل می‌دهد.