چالش گرمازدگی کارگران و پروتکل‌های فراموش‌شده ایمنی در محیط کار

استانداردهای سنجش گرما در محیط کار

محمدرضا لریجانی، کارشناس و بازرس پیشکسوت حوزه بهداشت حرفه‌ای، در گفت‌وگو با خبرنگار ما توضیح می‌دهد که بازرسان بهداشت حرفه‌ای، محیط کار را در بدترین شرایط ممکن ارزیابی می‌کنند. این ارزیابی شامل اندازه‌گیری دما در اوج تابستان و گرم‌ترین ساعات روز است. او تاکید می‌کند که نسبت نوع کار (سنگین، نیمه‌سنگین یا سبک) به دمای هوا، عامل تعیین‌کننده‌ای است. برای مثال، دمای استاندارد برای کار سنگین با کار سبک متفاوت است و هر دمایی بالاتر از حد استاندارد، عامل زیان‌آور محسوب شده و نیازمند مدیریت شرایط است.

راهکارهای مقابله با گرمای زیان‌آور

لریجانی به فرآیندهای مختلفی برای مقابله با شرایط کار غیراستاندارد و گرمای زیان‌آور اشاره می‌کند که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:

• مصرف مداوم مایعات: نوشیدن آب یخ به تنهایی کافی نیست. مصرف آب و شربت‌های حاوی نمک ضروری است، زیرا تعریق زیاد باعث از دست رفتن مقادیر قابل توجهی نمک و املاح ضروری بدن می‌شود. برخی نیز آبلیمو یا محلول‌های حاوی نمک و شیرین‌کننده را برای حفظ سدیم و گلوکز بدن توصیه می‌کنند.
• تغییر پوشش‌ها: استفاده از پوشش‌های خاص و مناسب برای محیط‌های گرم.
• تغییر مسیرهای برودتی و جریان هوا: اطمینان از تهویه مناسب و گردش هوای کافی در محیط کار.
• استفاده از وسایل سرمایشی: فراهم آوردن تجهیزات خنک‌کننده.

اهمیت تهویه و پوشش مناسب

وی بر اهمیت جریان هوا در کارگاه تاکید می‌کند و می‌گوید که هوا باید در هر دقیقه ده بار عوض شود. عدم تهویه مناسب در هوای گرم، فشار گرما بر بدن کارگر را به شدت افزایش می‌دهد. همچنین، استفاده از کلاه‌های حصیری خیس برای کارگران در محیط‌های بسیار گرم یا زیر نور آفتاب، مانند کلاه‌هایی که کشاورزان قدیمی در شمال کشور استفاده می‌کردند، بسیار موثر است. این کلاه‌ها با ایجاد سایه، از تابش مستقیم اشعه‌های مضر خورشید به سر و گردن جلوگیری کرده و با خیس شدن، دمای سر را کاهش می‌دهند تا از گیجی و حواس‌پرتی ناشی از گرمازدگی و حوادث احتمالی پیشگیری شود. برخی کارگران نیز علاوه بر کلاه، از پارچه یا چفیه خیس زیر آن استفاده می‌کنند، به‌ویژه در مناطق جنوبی کشور.

نقش بازرسان و کارفرمایان در سلامت کارگران

لریجانی خاطرنشان می‌کند که بازرسان بهداشت حرفه‌ای باید وضعیت متابولیک کارگران، شدت و نوع کار، میزان گردش هوا و دسترسی به وسایل خنک‌کننده را در چک‌لیست خود لحاظ کنند. او همچنین تاکید می‌کند که کارگران نیز باید هوشیار بوده و حقوق خود را در این زمینه از کارفرما مطالبه کنند.

این کارشناس با ذکر مثالی از تجربه‌اش در یک کارخانه، توضیح می‌دهد که چگونه با نصب هواکش‌های صنعتی بزرگ و ایجاد پنجره در دیواره‌های سوله، مشکل عدم خروج هوای گرم و نیاز کارگران به دوش گرفتن مکرر برطرف شد و فرآیند کار بهبود یافت.

وی توصیه می‌کند که کارفرمایان و مدیران، ساعات مشخصی را برای استراحت کارگران در سایه در نظر بگیرند. در صنایعی که امکان توقف کامل کار وجود ندارد (مانند واحدهای دارای کوره)، می‌توان از ساعات دیگر شبانه‌روز برای کار در فصل تابستان، به‌ویژه در مناطق گرمسیری، استفاده کرد. همچنین، استراحت در محیط‌های بسیار خنک و بازگشت ناگهانی به محیط گرم، به دلیل تغییرات شدید دما، می‌تواند آسیب‌زا باشد و باید مدیریت شود.

چالش‌های قانونی و عدم رعایت استانداردها

لریجانی با انتقاد از عدم رعایت اصول استانداردسازی برودت و تهویه در بسیاری از کارگاه‌ها و واحدهای تولیدی کشور، اظهار تاسف می‌کند که مسئولان این موضوع را جدی نگرفته‌اند. او به ماده ۱۰۶ قانون کار مصوب سال ۱۳۶۹ اشاره می‌کند که وزارت بهداشت و وزارت کار را موظف به تصویب آیین‌نامه ایمنی و بهداشت حرفه‌ای ظرف شش ماه کرده بود. با گذشت ۳۵ سال، این قانون هنوز اجرا نشده است. این عدم اجرا، مانع از اقدامات قاطع در زمینه مدیریت گرما در محیط کار و خارج کردن واحدهای زیان‌آور از این وضعیت می‌شود.

به گفته این کارشناس بهداشت کار، تدوین آیین‌نامه‌های مربوط به اصلاح کارگاه‌های زیان‌آور و آیین‌نامه موکد در ماده ۱۰۶ قانون کار، اولین گام در بهبود وضعیت کارگاه‌ها از نظر گرمازدگی کارگران و سایر اصلاحات مربوط به بهداشت حرفه‌ای است، گامی که دهه‌هاست برداشته نشده است.