پساب فاضلاب بیرجند: راهکاری پایدار برای مقابله با بحران آب در خراسان جنوبی

ضرورت بهره‌برداری بهینه از پساب

معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار خراسان جنوبی، محمد فرهادی، بر اهمیت برنامه‌ریزی جامع برای استفاده بهینه از پساب تصفیه‌شده تأکید کرد. وی اظهار داشت که مدول اول تصفیه‌خانه فاضلاب بیرجند که در دهه ۷۰ طراحی شده بود، کارایی لازم را نداشت، اما با اجرای مدول دوم، وضعیت به طور چشمگیری بهبود یافته است.

مدول دوم تصفیه‌خانه فاضلاب با حمایت تسهیلاتی از بانک اکو و اعتباری معادل ۲۳ میلیون یورو به بهره‌برداری رسیده و ظرفیت تصفیه پساب خروجی را به حدود ۳۰۰ تا ۳۵۰ لیتر بر ثانیه افزایش داده است.

فرهادی افزود که بخشی از پساب تصفیه‌شده به سفره‌های آب زیرزمینی تزریق می‌شود و نگرانی‌ها در مورد کشت سبزیجات با این آب، پس از پیگیری‌های دانشگاه علوم پزشکی، سازمان آب و فاضلاب و جهاد کشاورزی، به حداقل رسیده است. وی با اشاره به افت سطح آب‌های زیرزمینی و نشست دشت‌ها، جایگزینی آب‌های غیرمتعارف نظیر پساب تصفیه‌شده با منابع آبی متعارف را ضروری دانست.

وظایف مشخصی برای دستگاه‌های مختلف از جمله شرکت آب و فاضلاب، شرکت آب منطقه‌ای، سازمان جهاد کشاورزی و بخش‌های مرتبط تعریف شده است. بخشی از پساب برای حفظ منابع آب تجدیدپذیر به سفره‌های زیرزمینی تزریق می‌شود و بخش دیگر در حوزه‌های کشاورزی و صنعت به کار گرفته خواهد شد. در حوزه کشاورزی، پساب در اختیار بسیج کشاورزی، بسیج مهندسی کشاورزی و سازمان نظام مهندسی کشاورزی قرار می‌گیرد تا با طرح‌های علمی، بهره‌وری آب افزایش یافته و اشتغال‌زایی فراهم شود. شهرک‌های صنعتی بیرجند و خوسف نیز می‌توانند از این منبع آبی تغذیه کنند تا جایگزین آب چاهی شوند. همچنین، برنامه‌ریزی‌هایی برای جایگزینی آب متعارف با پساب در حوزه معدن و صنایع آب‌بر شهرستان بیرجند در دست انجام است.

فرهادی بر سرعت عمل دستگاه‌های متولی از جمله صنعت، معدن و تجارت و شرکت‌های تولیدی در اجرای پروژه‌های مرتبط تأکید کرد و از پیگیری ایجاد کنسرسیوم در حوزه معدن و مدل‌های پیشنهادی فروش و واگذاری پساب خبر داد.

پساب: راهکار تأمین مالی و نوسازی شبکه آب

حسین توکلی، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب خراسان جنوبی، اعلام کرد که سالانه ۹.۳ میلیون مترمکعب پساب از تصفیه‌خانه فاضلاب بیرجند جمع‌آوری می‌شود. در حال حاضر، حدود ۲.۲ میلیون لیتر در روز از طریق قرارداد با شرکت علوفه بیرجند و مرکز تحقیقات کشاورزی استان به فروش می‌رسد.

بر اساس دستورالعمل وزیر نیرو در شهریور ۱۴۰۱، سرمایه‌گذاری در حوزه پساب فاضلاب به شرکت‌های آب و فاضلاب و آب منطقه‌ای واگذار شده است. سهم شرکت آب و فاضلاب خراسان جنوبی از پساب تصفیه‌خانه بیرجند ۷۰ درصد و سهم شرکت آب منطقه‌ای ۳۰ درصد تعیین شده است. طبق بند «ب» قانون برنامه هفتم توسعه (لازم‌الاجرا از ۱۴۰۳)، تأمین آب مورد نیاز صنایع آب‌بر (به‌جز صنایع غذایی، بهداشتی و آشامیدنی) باید از منابع آب‌های نامتعارف از جمله پساب تصفیه‌خانه‌ها صورت گیرد.

توکلی اشاره کرد که با وجود فراخوان‌ها و جلسات متعدد، به دلیل درآمد پایین برخی صنایع و استفاده سنتی آن‌ها از آب ارزان، تمایلی برای سرمایه‌گذاری یا خرید پساب وجود نداشته است. وی افزود که تصفیه‌خانه فاضلاب بیرجند با استفاده از روش لجن فعال و سیستم هوادهی، از جمله تصفیه‌خانه‌های نادر کشور محسوب می‌شود.

مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب خراسان جنوبی به هشدارهای دانشگاه علوم پزشکی بیرجند در مورد استفاده کشاورزی از پساب اشاره کرد و توضیح داد که طبق استاندارد، استفاده از پساب تا سطح کیفی ۱۰۰ برای کشاورزی مجاز است و اکنون سطح پساب بیرجند ۲۵ است. آزمایش‌ها روی محصولات کشاورزی مانند درخت عناب، آلودگی صفر را گزارش کرده‌اند و مشکلات مدول قبلی نیز برطرف شده است. تنها مشکل باقی‌مانده، بوی ناشی از فاضلاب است که طبیعی بوده و راهکار عملی برای رفع آن وجود ندارد.

توکلی بیان کرد که بیش از ۹۰ درصد تصفیه‌خانه جدید فاضلاب بیرجند تکمیل شده و تصفیه‌خانه قدیم نیز در حال ارتقاء و نصب سیستم هوادهی برای رفع مشکل بی‌هوازی و بوی نامطبوع است. وی تأکید کرد که تخریب تصفیه‌خانه قدیم از نظر پدافند غیرعامل امکان‌پذیر نیست.

جلساتی با شرکت ایمپاسکو برای تشکیل کنسرسیوم بهره‌برداری از پساب برگزار شده و قرار است هفته جاری با حضور استاندار، نماینده مجلس و نماینده وزارت صنعت، معدن و تجارت، وضعیت واگذاری پساب تعیین تکلیف شود. شرکت مپنا نیز برای سرمایه‌گذاری در اجرای خط انتقال پساب اعلام آمادگی کرده است. فاصله بین تصفیه‌خانه بیرجند تا دورترین معدن (قلعه زری) حدود ۱۸۰ کیلومتر است و اجرای این خط انتقال ممکن است فراتر از توان مالی معادن باشد، لذا استفاده از ظرفیت بخش خصوصی بهترین راهکار است.

توکلی تأکید کرد که پساب تصفیه‌خانه بیرجند اولویت نخست شرکت آب و فاضلاب استان است. طرح‌های فاضلاب انتفاعی محسوب می‌شوند و دولت بودجه‌ای برای آن‌ها اختصاص نمی‌دهد، بنابراین درآمد حاصل از فروش پساب صرف سرمایه‌گذاری در طرح‌های جدید فاضلاب و کاهش هدررفت آب خواهد شد. وی افزود که سه هزار میلیارد تومان (سه همت) برای بازسازی و نوسازی ۶۰۰ کیلومتر از شبکه فرسوده آب شرب استان نیاز است که ۱۰۰ کیلومتر آن مربوط به شهر بیرجند است و نیاز فوری به تعویض دارد.

مدیریت پایدار منابع آب با تأکید بر جایگزینی پساب

عباس سارانی، مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای خراسان جنوبی، با اشاره به وضعیت بحرانی منابع آب استان و خشکسالی‌های شدید، بر ضرورت اتخاذ رویکردهای نوین برای تأمین و توسعه منابع آب تأکید کرد. وی بیان کرد که خراسان جنوبی به دلیل شرایط اقلیمی، وابستگی بیش از ۹۵ درصدی به منابع آب زیرزمینی دارد و سالانه حدود ۲۲ سانتی‌متر (معادل ۱۲۶ میلیون مترمکعب) از سطح آب سفره‌های زیرزمینی کاهش می‌یابد.

سارانی افزود که جایگزینی منابع آب زیرزمینی به آسانی امکان‌پذیر نیست و باید مصرف آب مدیریت شده و به سمت استفاده از منابع آب نامتعارف مانند پساب تصفیه‌خانه‌ها حرکت کنیم. یکی از مهم‌ترین اقدامات، بازگرداندن پساب به سفره‌های زیرزمینی از طریق تغذیه مستقیم و همچنین رهاسازی کنترل شده پساب در بستر رودخانه‌ها است.

با افزایش جمعیت، توسعه صنایع و نیاز به اشتغال، استفاده بهینه از منابع آب موجود و جایگزینی آب‌های متعارف با آب نامتعارف یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر است.

وی تصریح کرد که بر اساس قانون برنامه هفتم توسعه، صنایع بزرگ با مصرف بیش از ۳۰۰ هزار مترمکعب آب باید به سمت استفاده از منابع آب نامتعارف از جمله پساب حرکت کنند. بیش از ۱۰ کیلومتر خط انتقال پساب تصفیه‌خانه‌ها به مناطق پایین‌دست اجرا شده است تا منابع آب متعارف با پساب در صنایع و کشاورزی جایگزین شوند. تأمین آب شهرک صنعتی بیرجند و صنایع خارج از دشت نیز از طریق پساب و منابع آب نامتعارف در حال پیگیری است.

سارانی به وضعیت تخصیص پساب اشاره کرد و گفت: از مجموع حدود ۹ میلیون مترمکعب پساب تصفیه شده، حدود ۳.۸ میلیون مترمکعب به صنایع (۲.۱ میلیون مترمکعب برای شهرک صنعتی بیرجند و ۱.۷ میلیون مترمکعب برای سایر صنایع) و حدود ۱.۵ میلیون مترمکعب به کشاورزی اختصاص یافته است. همچنین، حدود ۰.۵ میلیون مترمکعب به شکل تغذیه آبخوان و ۲ میلیون مترمکعب به صورت رهاسازی کنترل شده در بستر رودخانه‌ها استفاده می‌شود.

وی افزود که مشکلاتی همچون هزینه‌های بالای انتقال آب پساب، نیاز به خطوط انتقال طولانی و مشارکت فعال بخش خصوصی و دولتی از جمله چالش‌های پیش روی اجرای این طرح‌ها است. مطالعات نشان می‌دهد که در افق سال ۱۴۲۵، حدود ۱۹۸ میلیون مترمکعب آب باید از منابع جایگزین تأمین شود که سهم عمده آن به صنعت اختصاص دارد. سارانی تأکید کرد که عدم سرمایه‌گذاری و برنامه‌ریزی امروز، بحران‌های جبران‌ناپذیری در آینده به دنبال خواهد داشت.

معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار خراسان جنوبی بر استفاده از سیستم‌های لوکال در برخی مناطق تأکید کرد و افزود که این سیستم‌ها می‌توانند از نظر اقتصادی توجیه داشته باشند و به شادابی و توسعه فضای سبز کمک کنند. مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب خراسان جنوبی نیز اعلام کرد که مطالعات استفاده از سیستم‌های لوکال برای نخستین بار در استان در شهرستان طبس انجام شده و برای اراضی زعفرانیه بیرجند نیز در دستور کار قرار دارد.

مهدی پارسا، مدیرکل صنعت، معدن و تجارت خراسان جنوبی، از برگزاری جلساتی در تهران برای تعیین تکلیف نهایی پساب مورد نیاز واحدها و تشکیل کنسرسیوم خبر داد.

تأخیر در اجرای انتقال پساب و چالش‌های مالی

علیرضا جلالیان، مدیرعامل مجتمع معدنی خراسان جنوبی، ضمن قدردانی از برگزارکنندگان نشست، اظهار داشت که موضوع واگذاری پساب فاضلاب بیرجند به صنایع از سال ۱۳۹۹ مطرح شده، اما تاکنون نتیجه ملموسی نداشته است. وی افزود که اختصاص پساب به شرکت تهیه و تولید مواد معدنی به طور کامل پیگیری نشده و درخواست رسمی برای اختصاص کامل این پساب به ایمیدرو ارسال شده است.

جلالیان بیان کرد که مسئولان وقت در ابتدا با شرط پرداخت ۱۰۰ میلیارد تومان اعتبار موافقت کرده بودند، در حالی که هزینه اجرا و انتقال پساب به واحدها نیز بسیار بالا بود. وی تصریح کرد که اگر این موضوع به موقع پیگیری می‌شد، امروز مشکل تأمین آب با جایگزینی آب‌های غیرمتعارف رفع شده بود. از سال گذشته تلاش مجددی برای پیشبرد پروژه انتقال پساب به صورت کنسرسیومی با حضور سرمایه‌گذاران بخش خصوصی و نمایندگان دولت آغاز شده است.

وی عنوان کرد که برای شروع پروژه، نیاز به اطلاعات کامل و دقیق از سوی مشاوران بود که باید توسط شرکت آب و فاضلاب استان در اختیار قرار می‌گرفت، اما مطالعات جامع لازم انجام نشده بود. جلالیان یادآور شد که پیش از آغاز جنگ خرداد امسال، جلسه‌ای برگزار شد و شرکت پارت‌گوال مکلف به تشکیل کنسرسیوم شد، اما این روند با کندی پیش رفته است.

درباره مسائل مالی، جلالیان گفت که تا پیش از سال گذشته، شرکت‌ها می‌توانستند از محل درآمدهای داخلی خود برای توسعه زیرساخت‌ها هزینه کنند، اما اکنون طبق قانون، تمامی درآمدها مستقیم به خزانه واریز می‌شود و تأمین منابع برای پروژه‌های عمرانی تنها از طریق بودجه‌های مصوب و تخصیص‌یافته امکان‌پذیر است. این موضوع روند اجرایی پروژه‌هایی مانند انتقال پساب را با چالش‌هایی مواجه کرده است.

وی با اشاره به جلسات متعدد با حضور مسئولان استانداری، سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی، شرکت آب منطقه‌ای و سرمایه‌گذاران، بیان کرد که بر اساس توافقات، مقرر شد مسیر انتقال پساب از تصفیه‌خانه بیرجند به محدوده معادن خوسف طراحی و اجرا شود. شرکت‌های فعال در این کنسرسیوم شامل آبادان پارس، توسعه و اکتشافات خونیک (مربوط به وزارت دفاع)، گسترش گودکان و شادان و چند شرکت سرمایه‌گذاری وابسته به برخی بانک‌ها هستند.

جلالیان گفت که برآورد اولیه نشان می‌دهد طراحی و مطالعات مسیر حداقل دو ماه زمان خواهد برد و سه تا چهار همت اعتبار نیاز است.

برای موفقیت انتقال پساب به معادن، نیازمند همکاری تنگاتنگ تمامی نهادها، تسهیل فرآیند ثبت و تصویب اساسنامه شرکت‌ها و نیز تأمین مالی هماهنگ‌شده از سوی دستگاه‌های مربوطه هستیم.

بازنگری در تخصیص پساب به صنایع

جلالیان با تأکید بر لزوم شفاف‌سازی در روند واگذاری پساب فاضلاب بیرجند به صنایع، اعلام کرد که میزان تخصیص فعلی با نیاز واقعی واحدهای صنعتی و معدنی هم‌خوانی ندارد و باید مورد بازنگری جدی قرار گیرد. وی اظهار داشت که میزان پسابی که برای بخش معدن در نظر گرفته شده، بسیار کمتر از نیاز واقعی این بخش است و چالش‌هایی را ایجاد خواهد کرد.

مدیرعامل مجتمع معدنی خراسان جنوبی گفت که پیش‌تر تخصیص حدود ۲۰۰ لیتر بر ثانیه پساب برای صنایع، عدد پایه‌ای بود که بر اساس آن نیازسنجی و برنامه‌ریزی شده بود، اما در جلسه اخیر صحبت از عددی حدود ۶۰ تا ۷۰ لیتر بر ثانیه شده که به هیچ وجه پاسخگوی نیاز فعلی و آینده‌نگر بخش معدن نیست.

مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب خراسان جنوبی در پاسخ اظهار کرد که در گذشته مجوز ۲۵۰ لیتر بر ثانیه وجود داشت، اما حجم خروجی فاضلاب با افزایش تعداد مشترکین قابل افزایش است و نیاز قطعی صنایع باید بر اساس افق‌های پیش رو مشخص و اعلام شود. وی بیان کرد که حجم خروجی فعلی پساب ۳۲۰ لیتر بر ثانیه است، اما قرار نیست مجموع این حجم در اختیار شرکت تهیه و تولید مواد معدنی قرار بگیرد.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای خراسان جنوبی نیز بیان کرد که تاکنون پنج شرکت معدنی با اخذ مجوز، نسبت به دریافت بخشی از این منابع اقدام کرده‌اند و جمع نیاز آن‌ها به مراتب بیش از رقم تخصیص‌یافته کنونی است. عباس سارانی تصریح کرد که شرکت تهیه و تولید مواد معدنی باید نیاز پساب واحدها و شرکت‌ها را بر اساس افق طرح اعلام کند تا در آینده دچار مشکل نشوند. مقرر شده است شرکت‌هایی که مجوز یا تفاهم‌نامه برداشت پساب دارند، اطلاعات مربوط به افق توسعه، ظرفیت برداشت و میزان مصرف فعلی را شفاف اعلام کنند تا بازنگری در تخصیص‌ها صورت گیرد.

جلالیان افزود که بر اساس برآوردهای مجتمع معدنی، مجموع نیاز بخش صنعت و معدن در این منطقه در افق حداقل ۱۵ تا ۲۰ سال آینده، به بیش از ۱۵ هزار متر مکعب در روز می‌رسد، در حالی که تخصیص‌های فعلی حتی ۳۰ درصد این نیاز را نیز پوشش نمی‌دهد. وی اظهار امیدواری کرد که با هماهنگی بیشتر میان دستگاه‌های اجرایی، تخصیص پساب فاضلاب بیرجند به گونه‌ای صورت گیرد که توسعه پایدار صنایع و معادن منطقه تضمین شود.

سعید سیستانی‌زاده، معاون مالی و اداری مجتمع معدنی خراسان جنوبی، نیز بر ضرورت بازبینی در میزان تخصیص‌ها تأکید کرد و گفت که توسعه پایدار نیازمند تخصیص منابع بر اساس مطالعات دقیق و آینده‌نگرانه است. وی اشاره کرد که دو شرکت زیرمجموعه و پنج شرکت بخش خصوصی در این طرح مشارکت داشته‌اند و هر یک نیاز آبی متفاوتی دارند؛ به عنوان مثال، معدن قلعه‌زری خوسف ۴۰ لیتر بر ثانیه، چدن کویر ۳۰ لیتر، معدن هیرد ۱۲ لیتر، کودکان و شادان هر کدام ۲۰ لیتر بر ثانیه اعلام نیاز کرده‌اند.

جلالیان تأکید کرد که در طرح‌های توسعه‌ای معدن، مصرف سالانه آب تا دو برابر میزان فعلی پیش‌بینی شده و در برخی موارد، تنها برای یک واحد معدنی، مصرف آب تا چهار برابر مقدار فعلی پیش‌بینی شده است. وی ادامه داد که چنانچه راه‌اندازی طرح‌ها در افق ۱۴۰۶ محقق شود، مصرف آب در برخی مناطق به طور چشمگیری افزایش خواهد یافت.

مطالعات همه‌جانبه و دقیق پروژه

معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار خراسان جنوبی، محمد فرهادی، گفت که جلساتی با حضور مدیرکل ثبت اسناد، مدیران شرکت‌ها و نمایندگان دستگاه‌های اجرایی برگزار می‌شود تا همه جوانب سنجیده شود. وی تأکید کرد:

اگر می‌خواهیم طرحی بزرگ و مؤثر اجرا شود، نباید از زمان‌بر بودن مراحل مطالعاتی هراس داشته باشیم؛ مطالعات باید همه‌جانبه و دقیق باشد تا در مرحله اجرا با کمترین اتلاف زمان و منابع مواجه شویم.

سید علی هاشم‌آبادی، معاون بهره‌برداری شرکت آب و فاضلاب خراسان جنوبی، نیز گفت که صنایع هر میزان نیاز آبی داشته باشند، تأمین خواهد شد. وی افزود که میزان ۱۹.۸ میلیون لیتر بر ثانیه در افق پیش رو، تنها مربوط به محدوده شهر بیرجند است و اگر قراردادی منعقد و آورده اقتصادی داشته باشیم، شهرک‌های اقماری اطراف بیرجند نیز به حجم پساب حدود ۶ میلیون مترمکعب افزوده می‌شوند. وی اظهار کرد که پساب مورد نیاز همه شرکت‌هایی که با شرکت آب منطقه‌ای استان قرارداد منعقد کرده‌اند، تأمین خواهد شد.

استفاده از پساب در کشاورزی: نظارت علمی و توسعه مهندسی

محمدرضا اکبری، معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی، بر ضرورت رعایت ملاحظات فنی و زیست‌محیطی در استفاده از پساب فاضلاب شهری در بخش کشاورزی تأکید کرد. وی گفت که این اقدام باید در قالب برنامه‌های مهندسی، تحقیقاتی و با نظارت دقیق اجرا شود تا امنیت غذایی و سلامت مردم حفظ شود. سازمان جهاد کشاورزی به طور جدی موضوع استفاده از پساب را دنبال می‌کند و مکاتبات و مطالعات علمی متعددی انجام شده است.

اکبری یادآور شد که اکنون در بذرهایی مانند گندم، جو و برخی محصولات زراعی دیگر، طرح‌های تحقیقاتی و پایلوت اجرایی در استان با استفاده از پساب در حال اجرا بوده و نتایج اولیه امیدوارکننده بوده است. همچنین، استفاده از پساب فاضلاب در زمینه نوغان‌داری نیز در حال اجرا است. برنامه‌ریزی‌های گسترده‌ای با همکاری سازمان نظام مهندسی کشاورزی و مراکز تحقیقاتی در دست انجام است تا اطمینان حاصل شود که این طرح‌ها ضمن بهره‌وری بالا، از لحاظ بهداشتی و محیط‌زیستی مشکلی ایجاد نکنند.

اکبری با تأکید بر اینکه نظارت و کنترل کیفیت آب مورد استفاده در بخش کشاورزی، از دغدغه‌های اصلی است، عنوان کرد که استفاده از پساب فاضلاب بدون نظارت و چارچوب علمی صحیح می‌تواند منجر به بروز مشکلاتی شود. به همین دلیل، سازمان همکاری نزدیک با مراکز تحقیقاتی و تخصصی دارد تا الگوهای کشت و مصرف آب بهینه شده و تناسب لازم میان نیازهای کشاورزی و منابع آب فراهم شود.

کوروش کیانفرد، یکی دیگر از نمایندگان سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی، گفت که با توجه به محدودیت‌های منابع آبی استان و نیازهای رو به رشد بخش کشاورزی، باید این منابع به صورت هوشمندانه مدیریت شوند. برآوردهای اولیه نشان می‌دهد که حداقل نیاز سالانه کشاورزی از پساب فاضلاب حدود ۴.۵ میلیون متر مکعب آب است. از این میزان، ۱.۵ میلیون مترمکعب مربوط به شرکت علوفه‌کاران (با ۱۹۰ کشاورز بهره‌بردار)، ۱.۵ میلیون مترمکعب مرکز تحقیقات کشاورزی و ۱.۵ میلیون مترمکعب درخواست اولیه سازمان نظام مهندسی کشاورزی برای کشت زراعت چوب و نوغان‌داری بوده است.

کیانفرد عنوان کرد که بر اساس آخرین بازدید از پساب، بنا شد شرکت آبفا بحث فلزات سنگین پساب و ۵۲ آیتم برای آزمایشات آب را ابلاغ کند تا مجدد بررسی لازم در خصوص پایین آمدن گرید پساب انجام شود. در آینده نزدیک نیز بررسی‌های تکمیلی و آزمایش‌های بیشتری انجام خواهد شد تا اطمینان حاصل شود که سلامت خاک و محصولات کشاورزی حفظ و سطح کشت افزایش یابد.

معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار خراسان جنوبی تأکید کرد که انتظار می‌رود سازمان جهاد کشاورزی با توجه به اقلیم و مشکلات استان، تمرکز بیشتری بر تخصیص پساب فاضلاب داشته باشد. فرهادی با تأکید بر اهمیت اصلاح الگوی کشت و توسعه سیستم‌های نوین آبیاری گفت که جهاد کشاورزی باید با انرژی مضاعف و در اولویت ویژه، این موضوعات را پیگیری کند تا هم منابع آبی استان حفظ شده و هم معیشت کشاورزان تأمین شود. وی اظهار کرد که حفظ توازن میان مصرف آب و معیشت مردم یک چالش بزرگ است که باید با تدابیر دقیق و برنامه‌ریزی هدفمند مدیریت شود.

فرهادی افزود که در جلسات مختلف بر کاهش برداشت از چاه‌ها به میزان پنج تا هفت درصد تأکید شده، اما در عین حال باید مشکلات و دغدغه‌های کشاورزان نیز دیده شود. وی عنوان کرد که اصلاح الگوی کشت و توسعه سیستم‌های نوین آبیاری نقش کلیدی در صرفه‌جویی مصرف آب دارد و باید به صورت جدی اجرایی شود. فرهادی با تأکید بر تنوع در کشت محصولات گلخانه‌ای، تصریح کرد که ظرفیت تولید انواع محصولات کشاورزی در فضای گلخانه‌ای استان وجود دارد که می‌تواند به بهبود بهره‌وری و درآمد کشاورزان کمک کند.

وی در بخش دیگری از سخنان خود به اهمیت ارتقای جایگاه سازمان نظام مهندسی کشاورزی اشاره کرد و گفت که انتظار می‌رود این سازمان در حوزه طراحی، اصلاح الگوی کشت، توسعه سیستم‌های آبیاری نوین و نظارت بر اجرای طرح‌ها نقش برجسته‌تری ایفا کند.

نقش کلیدی نظام مهندسی در توسعه کشاورزی تخصصی

داوود هراتی، رئیس سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی خراسان جنوبی، با تأکید بر اهمیت مشارکت تخصصی در مدیریت منابع آب و کشاورزی گفت که این سازمان بزرگ‌ترین مجموعه تخصصی بخش کشاورزی استان است که با حضور کارشناسان ارشد و متخصصان توانمند می‌تواند نقش محوری در توسعه کشاورزی علمی و پایدار ایفا کند. وی با اشاره به عضویت سه هزار نفر در سازمان نظام مهندسی کشاورزی استان، بیان کرد که این سازمان آمادگی کامل دارد تا در پروژه‌های مهم استان همکاری کند و نقش نظارتی و علمی خود را به نحو احسن ایفا کند.

هراتی افزود که با وجود ظرفیت بالای تخصصی و فنی، در برخی پروژه‌ها به دلایل مختلف، همکاری لازم شکل نگرفته است، اما از زمانی که پیگیری‌ها با جدیت آغاز شده، اقدامات مؤثری انجام شده است؛ به عنوان مثال، در اردیبهشت ماه با حضور نمایندگان سازمان، پیگیری تخصیص پساب فاضلاب از سوی جهاد کشاورزی به طور جدی دنبال شد.

واگذاری منابع به بخش‌های متعدد و پراکنده کارآمد نیست و این امور باید به دست مجموعه‌های تخصصی سپرده شود تا ضمن علمی بودن، نظارت دقیق و مؤثر نیز انجام گیرد.

رئیس سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی خراسان جنوبی تأکید کرد که واگذاری مدیریت منابع آب و کشاورزی به بخش‌های متعدد و پراکنده کارآمد نیست و این امور باید به دست مجموعه‌های تخصصی و متولی مانند سازمان جهاد کشاورزی و نظام مهندسی سپرده شود. وی با اشاره به اهمیت حفاظت از سفره‌های آب زیرزمینی استان، افزود که منابع آب زیرزمینی استان به دلیل بافت سبک خاک، حساسیت بالایی دارد و باید با تدابیر مهندسی و تخصصی از آن حفاظت شود.

هراتی از همه کارشناسان و فعالان حوزه کشاورزی خواست که با حضور پررنگ‌تر در عرصه‌های مختلف و با استفاده از تخصص‌های خود، ضمن افزایش بهره‌وری، به توسعه پایدار کشاورزی استان کمک کنند. وی همچنین به تفاوت تعرفه‌های بخش کشاورزی و صنعت اشاره کرد و گفت که مطالعات اولیه با همکاری سازمان نظام مهندسی نتایج خوبی داشته و ظرفیت‌های خوبی برای توسعه محصولات کشاورزی فراهم شده است.

معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار خراسان جنوبی در پایان از خبرگزاری جمهوری اسلامی برای برگزاری این نشست تخصصی قدردانی کرد و افزود که برنامه‌های ارائه شده نشان از برنامه‌ریزی برای واگذاری پساب فاضلاب بیرجند دارد و بدون شک روزهای بهتری در آینده نزدیک شاهد خواهیم بود.

در نهایت، روشن است که پساب تصفیه‌شده نه تنها یک راهکار موقت، بلکه فرصتی پایدار برای مقابله با بحران کم‌آبی در خراسان جنوبی است. مسئولان و فعالان اقتصادی با تأکید بر ضرورت برنامه‌ریزی دقیق و بهره‌برداری بهینه، چشم‌انداز روشنی برای توسعه صنعت و کشاورزی در این استان مرزی ترسیم کرده‌اند. تداوم این همکاری و توجه به فناوری‌های نوین، می‌تواند تضمین‌کننده مدیریت بهتر منابع آبی و رونق اقتصادی منطقه باشد.