جزئیات خرید نفت ایران توسط چین: نقش پالایشگاه‌های خصوصی و موضع پکن

چرا شرکت‌های دولتی چین از ایران نفت نمی‌خرند؟

از سال ۲۰۱۸ و پس از تشدید تحریم‌های نفتی توسط دونالد ترامپ، شرکت‌های بزرگ دولتی نفتی چین مانند سینوپک، از خرید نفت ایران خودداری کرده‌اند. این تصمیم به دلایل متعدد سیاسی، اقتصادی و حقوقی اتخاذ شده است:

• تحریم‌های ثانویه آمریکا: مهم‌ترین مانع، تحریم‌های ثانویه وزارت خزانه‌داری آمریکا است که هر شرکت همکار با بخش انرژی ایران را از دسترسی به سیستم مالی بین‌المللی و بازارهای جهانی محروم می‌کند.
• منابع متنوع و پایدار: شرکت‌های دولتی چین منابع متنوعی از کشورهای مانند عربستان سعودی، عراق، روسیه و برزیل دارند که تامین نفت از آنها پایدارتر، رسمی‌تر و از نظر حقوقی و لجستیکی کم‌هزینه‌تر است.
• ریسک‌های لجستیکی و سیاسی: واردات نفت از ایران نیازمند استفاده از کشتی‌های فاقد پرچم رسمی، پرداخت‌های غیردلاری و ریسک‌های بالای سیاسی است.
• سیاست دوگانه پکن: دولت چین تمایلی به تضعیف روابط با ایران ندارد، اما نمی‌خواهد در مواجهه مستقیم با ایالات متحده قرار گیرد. بنابراین، واردات نفت ایران به صورت غیررسمی به پالایشگاه‌های کوچک‌تر واگذار شده است.
• پیچیدگی‌های پرداخت: تجارت رسمی با ایران نیازمند استفاده از روش‌های پرداخت غیردلاری مانند یوان یا تهاتر است، در حالی که شرکت‌های بزرگ چینی ترجیح می‌دهند از سیستم‌های استاندارد بانکی بین‌المللی مانند سوئیفت و دلار آمریکا استفاده کنند.

نحوه خرید نفت ایران توسط پالایشگاه‌های خصوصی چین

پالایشگاه‌های مستقل چین، معروف به «تی‌پات‌ها» که عمدتاً در استان شاندونگ مستقر هستند، اصلی‌ترین خریداران نفت ایران هستند. این پالایشگاه‌ها به دلیل قیمت پایین‌تر نفت ایران نسبت به نفت‌های غیرتحریمی، به خرید آن تمایل دارند.

بر اساس گزارش رویترز در ۲۰ ژوئن، نفت سبک ایران برای تحویل در ماه ژوئیه با قیمتی بین ۳.۳۰ تا ۳.۵۰ دلار کمتر از شاخص برنت معامله شده است. این در حالی است که تخفیف در ماه ژوئن حدود ۲.۵۰ دلار بوده است.

این پالایشگاه‌ها حدود یک‌چهارم ظرفیت پالایشی چین را تشکیل می‌دهند و با حاشیه سود پایین فعالیت می‌کنند. انتقال نفت از طریق روش‌هایی مانند تعویض پرچم کشتی‌ها، انتقال کشتی به کشتی و خاموش‌کردن ردیاب کشتی‌ها انجام می‌شود.

در دوره دوم ریاست جمهوری ترامپ، سه پالایشگاه از این تی‌پات‌ها به طور مستقیم تحریم شدند که شامل Shandong Shengxing Chemical، Hebei Xinhai Chemical Group و Shandong Shouguang Luqing Petrochemical هستند. این موضوع باعث کاهش خرید نفت ایران از سوی برخی پالایشگاه‌های متوسط چین شده است.

پالایشگاه‌های خریدار نفت ایران

فهرستی از پالایشگاه‌هایی که نفت تحریمی ایران را خریداری می‌کنند، بر اساس داده‌های وب‌سایت‌های ردیابی کشتی مانند کپلر، ورتکسا، دفتر کنترل دارایی‌های خارجی آمریکا و وال‌استریت ژورنال به دست آمده است:

• پالایشگاه‌های تحریم‌شده:
  • Shandong Shengxing Chemical
  • Hebei Xinhai Chemical Group
  • Shandong Shouguang Luqing Petrochemical
• پالایشگاه‌های مظنون به خرید:
  • Donguing Yatong Petrochemical
  • Haike Chemical Group
  • Shandong Hongrun Group
  • Lihuayi Group
  • Qingyuan Group
  • Tianhong Chemical

تخمین زده می‌شود بیش از ۱۰۰ پالایشگاه و پتروشیمی مستقل چینی (تی‌پات‌ها) نفت ایران را خریداری می‌کنند که نام بسیاری از آنها در دسترس نیست.

موضع پکن در قبال تجارت نفت با ایران

چین تحریم‌های یک‌جانبه را نمی‌پذیرد و از تجارت خود با ایران به عنوان مبادله‌ای مشروع دفاع می‌کند. نفت ایران معمولاً توسط معامله‌گران با منشأ کشورهای ثالثی نظیر مالزی ثبت می‌شود و داده‌های گمرکی چین از ژوئیه ۲۰۲۲ به بعد، هیچ محموله نفتی با منشأ ایران را نشان نمی‌دهد.

با این حال، گزارش‌های موسسات ردیابی کشتی‌ها مانند کپلر و ورتکسا، حاکی از افزایش خرید نفت ایران توسط این پالایشگاه‌هاست. طبق داده‌های ورتکسا، در بازه اول تا بیستم ژوئن، واردات نفت ایران توسط چین به بیش از ۱.۸ میلیون بشکه در روز رسید که رکوردی در سطح ماهانه محسوب می‌شود. این روند رو به افزایش، به‌ویژه پس از جنگ ۱۲ روزه میان ایران و اسرائیل، از تداوم خریداری نفت ایران توسط این پالایشگاه‌ها نشان دارد.