لباس فرم مدارس: دغدغه‌ای از کیفیت پایین تا قیمت‌های نامعقول

کیفیت پایین و قیمت بالا: گلایه مشترک والدین

مشاهدات میدانی و گفت‌وگو با خانواده‌ها نشان می‌دهد که قیمت بالا و کیفیت پایین لباس فرم دانش‌آموزان، محور اصلی گلایه‌های والدین است. به عنوان مثال، پدری در مرکز تهران برای لباس فرم دخترش در یک مدرسه دولتی، مبلغ یک میلیون و 400 هزار تومان پرداخت کرده، در حالی که از کیفیت و طرح لباس ناراضی است.

یکی از معلمان در منطقه خانی‌آباد نو نیز از کیفیت نامناسب لباس‌ها گلایه دارد و می‌گوید دانش‌آموزان به دلیل پارگی یا گرمای زیاد، بدون لباس فرم به مدرسه می‌آیند. همچنین، اجباری نبودن تعویض سالانه لباس فرم، منجر به بی‌نظمی در مدارس شده است؛ به طوری که نیمی از دانش‌آموزان با لباس‌های سال گذشته خود در مدرسه حاضر می‌شوند.

تولیدکنندگان و مدیران مدارس، افزایش نرخ تورم، بالا رفتن قیمت پارچه، دستمزد تولیدکنندگان و هزینه حمل و نقل را دلایل افزایش قیمت‌ها عنوان می‌کنند. با این حال، مشکل تنها قیمت نیست و اغلب خانواده‌ها از کیفیت پایین دوخت و پارچه نیز ناراضی هستند، در حالی که به ندرت اجازه انتخاب یا خرید لباس فرم از منابع دیگر را دارند.

سامانه یکپارچه لباس فرم: راهکاری در دست بررسی

در راستای ساماندهی این وضعیت، سامانه یکپارچه لباس فرم مدارس با هدف ساده‌سازی فرآیند سفارش، توزیع و مدیریت لباس فرم دانش‌آموزان راه‌اندازی شده است. عاطفه‌سادات مدبرنژاد، مدیرکل انجمن اولیا و مربیان وزارت آموزش و پرورش، اعلام کرده که در این سامانه، اسامی تولیدی‌های مجاز و نرخ‌نامه مصوب لباس دانش‌آموزان قرار گرفته است.

با این حال، هنوز پرسش‌هایی درباره کارایی، اجرا و عادلانه بودن این سامانه در سطح کشور وجود دارد. بسیاری از والدین نگرانند که نرخ‌های معقولی در نظر گرفته نشود، به ویژه آنکه برخی مدارس، شرکت‌های خاصی را برای تهیه لباس فرم انتخاب می‌کنند و خانواده‌ها مجبور به خرید از همین مسیر و با هر قیمتی هستند. این انحصار، نظارت بر قیمت و کیفیت را تضعیف کرده و قدرت چانه‌زنی خانواده‌ها را از بین برده است.

نظارت: حلقه مفقوده در فرآیند تهیه لباس فرم

در سال 1396، تفاهم‌نامه‌ای با اتحادیه تولیدکنندگان و عرضه‌کنندگان پوشاک امضا شد تا روند تهیه لباس فرم دانش‌آموزان به شکلی شفاف و با مناسب‌ترین قیمت انجام شود. با این حال، به گفته مدیرکل انجمن اولیا و مربیان وزارت آموزش و پرورش، هنوز هزینه لباس فرم دانش‌آموزان برای سال جاری تعیین نشده است.

ماده 85 آیین‌نامه اجرایی مدارس، مسئولیت تعیین نوع و رنگ لباس دانش‌آموزی را با مشارکت شورای دانش‌آموزی بر عهده شورای مدرسه و اقدام برای تهیه آن را با مشارکت شورای مدرسه بر عهده انجمن اولیا و مربیان مدرسه می‌داند. اما با وجود این قوانین، استفاده از پارچه‌های بی‌کیفیت توسط تولیدکنندگانی که مدارس با آنها قرارداد می‌بندند، همچنان موضوع گلایه مشترک والدین است.

لباس فرم: ابزار عدالت یا بی‌عدالتی؟

سیاست‌گذاران آموزشی بر این باورند که یکدست بودن لباس‌ها مانع از بروز فاصله طبقاتی در مدارس می‌شود. اما شواهد میدانی نشان می‌دهد که دانش‌آموزان راه‌های دیگری برای نمایش تمایز پیدا می‌کنند، از جمله گوشی تلفن همراه و لوازم‌التحریر. به نظر می‌رسد یکسان‌سازی ظاهری، بدون رسیدگی به ریشه‌های نابرابری، بیشتر یک مسکن موقتی است تا راه‌حلی پایدار.

تغییر سالانه لباس فرم نیز در شرایط اقتصادی کنونی، برای خانواده‌ها مقرون به صرفه نیست. اگرچه وزارت آموزش و پرورش به مدارس تأکید کرده است که حتی‌المقدور طرح و رنگ را تا چند سال تغییر ندهند، اما دانش‌آموزان ورودی در هر دوره تحصیلی جدید باید لباس فرم را بر اساس طرح و رنگ مدرسه جدید خود تهیه کنند.

لباس فرم، اگرچه در نگاه نخست نماد نظم و همسان‌سازی است، اما امروز به چالشی اقتصادی، اجتماعی و حتی روانی برای خانواده‌ها تبدیل شده است. تا زمانی که مدارس بدون مشارکت واقعی اولیا، تولیدکننده‌های خاص را با قراردادهای یک‌طرفه تعیین می‌کنند، نظارت رنگ می‌بازد و خانواده‌ها ناچار به پذیرش قیمت‌هایی می‌شوند که مناسب نیست. لباس فرم تنها زمانی می‌تواند ابزار عدالت آموزشی باشد که انتخاب در آن معنا داشته باشد، کیفیت بر ظاهرسازی غلبه کند و نظارت از مقام شعار فراتر برود.