هشدار جدی درباره وضعیت بحرانی سدهای کرج و طالقان؛ ذخایر ۶۲ درصد کاهش یافت

وضعیت بحرانی سدهای کرج و طالقان

داوود نجفیان، مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای استان البرز، با اشاره به کاهش حدود ۴۰ درصدی بارش‌ها نسبت به متوسط بلندمدت، وضعیت منابع آبی در سدهای کرج و طالقان را نگران‌کننده توصیف کرد. این دو سد، بخش عمده‌ای از آب شرب استان‌های البرز و تهران را تأمین می‌کنند و کاهش بارندگی مستقیماً بر حجم ورودی به مخازن آن‌ها تأثیر گذاشته است.

کاهش چشمگیر ذخایر سدها

• سد کرج: از ظرفیت ۱۸۰ میلیون مترمکعبی، تنها حدود ۶۰ میلیون مترمکعب آب ذخیره شده است. این در حالی است که سال گذشته در همین زمان، حجم ذخیره‌شده حدود ۱۵۷ میلیون مترمکعب بود. این یعنی ذخایر سد کرج نسبت به سال گذشته، ۶۲ درصد کاهش یافته است.
• سد طالقان: از مجموع ظرفیت ۴۲۰ میلیون مترمکعبی، امسال تنها ۲۱۲ میلیون مترمکعب آب ذخیره شده است، درحالی‌که در سال گذشته این رقم ۳۱۴ میلیون مترمکعب بود. این یعنی ذخایر سد طالقان ۳۲ درصد کاهش یافته است.

افزایش مصرف و چالش‌های پیش‌رو

نجفیان خاطرنشان کرد که هم‌زمان با کاهش منابع، مصرف نیز افزایش یافته و این موضوع تأمین آب شرب را با چالش جدی مواجه کرده است. با گذشت تنها یک ماه از تابستان و باقی ماندن دو ماه پیک مصرف، و با توجه به احتمال نبود بارش، روند کاهش حجم ذخایر سدهای کرج و طالقان ادامه‌دار خواهد بود. سایر سدهای تأمین‌کننده آب شرب تهران نیز همین شرایط را دارند.

اگر کاهش مصرف و صرفه‌جویی جدی صورت گیرد، در پایان تابستان با سدهایی تقریباً خالی وارد سال آبی جدید خواهیم شد. این وضعیت تنش آبی، افت فشار و کم‌آبی را از تابستان به پاییز منتقل خواهد کرد و بحران را ادامه‌دار می‌کند.

با توجه به احتمال تکرار کاهش بارش در پاییز امسال، همانند سال گذشته و شرایط بحرانی سدهای کرج و طالقان، انتظار می‌رود با مشارکت مردم، حداقل ۲۰ درصد صرفه‌جویی در مصرف آب شرب در دستور کار قرار گیرد. در صورت صرفه‌جویی مؤثر، امکان ذخیره‌سازی حجم قابل توجهی آب تا پایان تابستان وجود دارد.

مصرف آب در البرز: دو برابر میانگین جهانی

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای استان البرز تأکید کرد که برای دستیابی به پایداری منابع آبی در سال جاری و سال‌های آینده، راهکاری جز صرفه‌جویی در مصرف آب وجود ندارد. وی افزود:

این در شرایطی است که ایران، به‌عنوان کشوری خشک و نیمه‌خشک، تنها حدود یک‌سوم متوسط جهانی ذخایر و منابع آبی تجدیدپذیر دارد. منابع زیرزمینی نیز به‌دلیل کاهش بارش‌ها و برداشت‌های بی‌رویه، به‌ویژه از طریق چاه‌های غیرمجاز، با افت کمی و کیفی مواجه شده‌اند و حتی چاه‌های شرب مجاز نیز سال‌به‌سال با کاهش آبدهی روبه‌رو هستند.

مقایسه وضعیت ذخایر آبی

نجفیان برای مقایسه وضعیت حجم ذخایر سدها، سال ۱۳۹۸ را به‌عنوان مرجع مورد استفاده قرار داد که سدها در حالت سرریز قرار داشتند. وی افزود: در سال گذشته نیز شرایط خشک‌سالی حاکم بود، اما سد کرج در همین زمان حدود ۱۶۰ میلیون مترمکعب آب ذخیره داشت که تقریباً دو و نیم برابر میزان امسال یعنی ۶۰ میلیون مترمکعب است.

از سال ۱۳۹۹ تاکنون، وضعیت منابع آبی و سدها روندی کاهشی همراه با خشک‌سالی مداوم داشته است. امسال با وجود گذشت چهار سال خشک‌سالی، شرایط بسیار حادتر شده و فشار بر منابع آبی چند برابر شده است.

بازچرخانی آب: راهکار نجات صنایع

نجفیان بیان کرد که ادامه روند فعلی مصرف، سرمایه‌ای را که متعلق به نسل‌های آینده است، با چالش جدی مواجه خواهد کرد. وی افزود: تأمین، تصفیه و توزیع آب با هزینه‌های بسیار بالا انجام می‌شود و ارزش این منابع آبی بسیار قابل توجه است.

با توجه به محدودیت‌های موجود و کاهش ذخایر استراتژیک و تجدیدپذیر آب از حدود ۱۳۰ به ۹۵ میلیارد مترمکعب در سال، صرفه‌جویی اساسی در مصرف آب (شرب و کشاورزی) ضروری است. مصرف آب شرب در البرز حدود ۳۰ تا ۳۱ درصد است، درحالی‌که متوسط مصرف کل کشور حدود ۶ درصد است.

صرفه‌جویی در تمامی بخش‌ها، به‌ویژه صنعت، ضرورت دارد. در بخش صنایع باید بازچرخانی آب صورت گیرد و از آب به‌صورت چندباره استفاده شود تا فشار بر منابع آب و آبخوان‌ها کاهش یابد و به پایداری نسبی در تأمین و توزیع آب برسیم.