خبر کامل
نقش محوری ملاعبدالله بهابادی یزدی در شکوفایی علمی اصفهان صفوی
اصفهان در قرن دهم هجری، با تثبیت حکومت صفویان و تبدیل شدن به پایتخت، به یکی از مهم‌ترین مراکز علمی جهان اسلام تبدیل شد. در این دوران طلایی، بسیاری از علمای برجسته از سراسر ایران و دیگر ممالک اسلامی برای تحصیل و تدریس به این شهر مهاجرت کردند. در میان این بزرگان، ملاعبدالله بهابادی یزدی، فقیه و فیلسوف نامدار، نقش محوری در شکوفایی علمی اصفهان ایفا کرد.
مهاجرت و تحصیل در اصفهان
اکثر منابع رجالی و دایرة‌المعارف‌ها بر مهاجرت ملاعبدالله از بهاباد به اصفهان تأکید دارند. این مهاجرت نشان‌دهنده اهمیت اصفهان به عنوان مقصد نهایی علمی او پس از یزد و شیراز است.
«ثم ذهب إلی أصفهان و اقام بها برهة یتلقی العلوم علی جمال الدین محمود الشیرازی…»
این نقل قول از «روضات الجنات» به صراحت بیان می‌کند که اصفهان محل تحصیل و تلمذ او بوده است. همچنین، «اعیان‌الشیعه» و «دائرةالمعارف بزرگ اسلامی» نیز اصفهان را نه تنها محل اقامت، بلکه مرکز تدریس و فراگیری دانش ملاعبدالله یزدی نزد مشایخ بزرگ، به‌ویژه جمال‌الدین محمود شیرازی، معرفی می‌کنند.
جایگاه استاد: جمال‌الدین محمود شیرازی
جمال‌الدین محمود شیرازی، از مشاهیر حکمت و کلام آن دوره و از شاگردان برجسته علامه دوانی بود. او در اصفهان به تدریس فقه، اصول، منطق و حکمت می‌پرداخت و ملاعبدالله یزدی از نزدیک‌ترین شاگردان وی محسوب می‌شد.
«وکان فی أوان اشتغاله فی أصفهان عند الشیخ الجلیل جمال الدین محمود شیرازی، وحضر علیه فی المعقول والمنقول»
این عبارت از «روضات الجنات» نشان می‌دهد که ملاعبدالله یزدی هم مباحث معقول (فلسفه، کلام، منطق) و هم منقول (فقه، اصول) را نزد این استاد در اصفهان فراگرفته است.
ارتباط با دیگر علمای اصفهان و هم‌درس‌ها
اصفهان در آن دوره بستری برای حضور همزمان بزرگان علمی فراهم آورده بود. منابعی چون «دانشنامه اسلامی»، «حواشی روضات الجنات» و «اعیان الشیعه» تأکید دارند که ملاعبدالله یزدی علاوه بر ملازمت استاد خود، با مقدس اردبیلی نیز در یک درس حاضر می‌شده است.
«… و بالجملة أن المولى عبدالله الیزدی، و المولى أحمد الأردبیلی و المولى میرزا جان الباغنوی کانوا شرکاء فی الدرس عند الشیخ الجلیل، المحقق النبیل، جمال الدین محمود الشیرازی—قدس سره…»
این نقل قول از «ریاض العلماء» به وضوح بیان می‌کند که ملاعبدالله یزدی، ملااحمد اردبیلی و میرزاجان باغنوی، هر سه در درس جمال‌الدین محمود شیرازی همدرس بوده‌اند.
شاگردپروری و فضای حوزه علمیه اصفهان
مهم‌ترین آثار تربیتی و علمی ملاعبدالله یزدی مربوط به دوران اقامت او در اصفهان است. پایه‌گذاری نظام درسی، تربیت شاگردان برجسته و تألیف آثار مهمی همچون «شرح تهذیب المنطق» و «حاشیه بر حکمت اشراق»، همگی در اصفهان و در سایه فضای علمی این شهر شکل گرفتند.
- علامه جلال‌الدین محمد قزوینی
- شیخ حسن بن شهید ثانی (صاحب معالم)
- سید اجل محمد بن علی عاملی (صاحب مدارک)
این بزرگان از جمله شاگردان ملاعبدالله یزدی بودند که در اصفهان در درس او حاضر شده و علوم عقلی و نقلی را از وی فراگرفتند.
نقش محوری در گسترش علوم
دستاوردهای ملاعبدالله بهابادی در توسعه علمی تشیع، متأثر از فضای هم‌افزایی اصفهان و ارتباط وثیق او با اساتید و شاگردانش بود.
- شیخ بهایی در اصفهان نزد وی منطق، اصول و فقه را فراگرفته است.
- صاحب معالم و صاحب مدارک نیز از دروس او در همین شهر بهره برده‌اند.
حلقه درسی ملاعبدالله یزدی به عنوان یکی از معتبرترین محافل علمی اصفهان شناخته می‌شد. منابعی چون «ریاض العلماء» او را از «مدرسین بزرگ اصفهان» می‌دانند و «دائرةالمعارف اسلامی» بر وابستگی علمی او به مکتب اصفهان و تأثیرش بر جریان فکری قرن دهم تأکید مضاعف دارد.
نتیجه پژوهش
پژوهش‌های انجام شده نشان می‌دهد که:
- ملاعبدالله بهابادی یزدی با مهاجرت به اصفهان، در عالی‌ترین سطح علمی آن روزگار فعالیت کرد و خدمات ماندگاری به حوزه تشیع ارائه داد.
- عمده اساتید و شاگردان برجسته او و آثار شاخصش در همین شهر شکل گرفته است.
- هیچ منبع معتبر رجالی یا تراجم، محل تدریس و شاگردپروری عمده او را جایی جز اصفهان نمی‌داند.
- اصفهان در دوران صفویه به عنوان کانون تحول اندیشه اسلامی و خاستگاه نسل تازه‌ای از دانشوران، اهمیت تاریخی ویژه‌ای یافت؛ و در این میان، ملاعبدالله بهابادی یزدی نقشی محوری و تأثیرگذار در شکوفایی فضای علمی آن دوره ایفا نمود.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
