شمس‌الواعظین: سانسور، روایت رسمی را پای حقیقت دفن می‌کند

ماشاالله شمس‌الواعظین، روزنامه‌نگار پیشکسوت، با تاکید بر پیامدهای سانسور، به بررسی چگونگی شکل‌گیری دو روایت رسمی و غیررسمی در جامعه پرداخت. او معتقد است که سانسور، چه به صورت خودسانسوری و چه از طریق اعمال محدودیت‌های حکومتی، نه تنها به کنترل اطلاعات منجر نمی‌شود، بلکه باعث تقویت روایت‌های غیررسمی و افزایش شایعات در افکار عمومی می‌گردد.

سانسور: خلق دو روایت و بی‌اعتمادی عمومی

شمس‌الواعظین توضیح داد که هر نوع سانسور، خواه خودسانسوری در فضای مجازی یا اعمال سانسور توسط حکومت، به ایجاد دو روایت موازی منجر می‌شود: روایت رسمی که از سوی دولت و نهادهای زیرمجموعه آن ارائه می‌شود و روایت غیررسمی که توسط نهادهای مردمی و شخصیت‌ها شکل می‌گیرد. تاریخ نشان داده است که روایت‌های برخاسته از بدنه اجتماعی، به دلیل نزدیکی بیشتر به واقعیت و عدم لحاظ منافع حکومتی، معمولاً مورد پذیرش افکار عمومی قرار می‌گیرند.

او با ذکر مثالی از گزارش یک تظاهرات، بیان کرد که چگونه افکار عمومی به گزارش‌های غیررسمی که از شاهدان عینی نقل می‌شود (مثلاً «5 کشته و 12 زخمی»)، بیشتر اعتماد می‌کند تا روایت رسمی دولت (مثلاً «5 الی 6 زخمی سرپایی»). این امر نشان‌دهنده بی‌اعتمادی عمومی به روایت‌های رسمی و تمایل به پذیرش اطلاعاتی است که از قید و بندهای سیاسی و امنیتی رها هستند.

لایحه «مقابله با انتشار محتوای خبری خلاف واقع» و پیامدهای آن

این روزنامه‌نگار پیشکسوت به «لایحه مقابله با انتشار محتوای خبری خلاف واقع در فضای مجازی» اشاره کرد و پرسید که آیا تدوین‌کنندگان این لایحه قصد دارند روایت رسمی را پیش از اجرا، «پای حقیقت دفن کنند»؟ او تاکید کرد که حذف سانسور، امری علمی و مهم است و تنها با برداشتن «تور اعمال سلیقه» می‌توان به یک روایت واحد و مورد قبول افکار عمومی دست یافت.

شمس‌الواعظین با اشاره به تجربه چهار دهه اخیر، خاطرنشان کرد که هیچ‌یک از محدودیت‌ها در حوزه‌های فرهنگ، خبر، رسانه و فضای مجازی، منجر به کنترل و مهار مسائل از سوی دولت نشده است. بلکه نتیجه این محدودیت‌ها «صفر» بوده و بیشتر به خلق «روایت‌های عجیب و غریب، حاشیه و بزرگ‌نمایی‌شده» توسط افکار عمومی انجامیده است. این واقعه در طول چند دهه اخیر بارها تکرار شده است.

گردش آزاد اطلاعات و مقابله با شایعات

به گفته شمس‌الواعظین، هرگاه مانع گردش آزاد اطلاعات شده‌ایم و محدودیت‌هایی ناشی از اعمال سلیقه ایجاد کرده‌ایم، «خلق شایعات در صفوف مردم» افزایش یافته است. این رویه نه تنها به پیدایش روایت‌های غیررسمی، بلکه به افزایش شایعات نیز منجر می‌شود. او معتقد است که در چنین شرایطی، رسانه ملی به «قوی‌ترین رسانه» تبدیل می‌شود، زیرا در غیاب حقیقت، تنها رسانه باقی‌مانده است.

او افزود که در این شرایط، «شایعه‌سازی» به آلترناتیو و جایگزین تبدیل می‌شود و قدرت گردش شایعات دهان به دهان، بسیار بیشتر از رسانه‌ها است. این شایعات در «شکل‌گیری و مهندسی افکار عمومی» بسیار موثر هستند و به رسانه‌های «وطن‌گریز و مخالف سیستم سیاسی ایران» دستاویزهای قابل توجهی برای محکوم کردن رویکردهای ایران می‌دهند. شمس‌الواعظین تاکید کرد که این محدودیت‌ها باید هرچه زودتر رفع شود و دولت لایحه را از مجلس پس بگیرد، زیرا با وعده‌های دولت پزشکیان در تضاد است.

انتظار از دولت پزشکیان: لغو یا عدم اجرای لایحه

شمس‌الواعظین در پاسخ به این سوال که آیا دولت در ارسال لایحه به مجلس مجبور بوده است، گفت: «دولتی که توانسته لایحه را از 40 ماده به 20 ماده کاهش دهد، قادر است بقیه این لایحه را از بین ببرد.» او پیشنهاد کرد که اگر دولت نمی‌تواند این قانون را پس بگیرد یا از بین ببرد، حداقل از «تحت تکفل قرار دادن این قوانین ممانعت کند»، همانند قانونی که دولت اعلام کرد مربوط به «حجاب و عفاف» را اجرا نمی‌کند.

وی در پایان تاکید کرد که دولت باید به وعده‌های خود، که پزشکیان بر اساس آنها رای آورده است، بیشتر از توصیه‌های قوه‌قضائیه عمل کند. او معتقد است که دولت می‌تواند 20 ماده باقی‌مانده را نیز لغو کند یا از اجرای آن ممانعت نماید و پیش‌بینی کرد که این کار را انجام خواهد داد.