امتناع عربستان از ارسال سامانه موشکی به اسرائیل در بحبوحه درگیری با ایران

امتناع غیرمنتظره ریاض از کمک به اسرائیل

در ماه ژوئن، زمانی که موشک‌های بالستیک ایران به شهرهای اسرائیل اصابت کردند، اسرائیل با کمبود رهگیرهای سامانه دفاع موشکی تاد مواجه شد. ایالات متحده از عربستان سعودی خواست تا این رهگیرها را برای کمک به متحد خود تحویل دهد، اما دو مقام آمریکایی آشنا با مذاکرات تأیید کردند که پاسخ ریاض منفی بوده است.

ایالات متحده پیش از این سیستم‌های دفاع هوایی مذکور را در عربستان سعودی مستقر کرده بود. این کشور تا همین اواخر هدف حملات موشکی و پهپادی حوثی‌ها قرار می‌گرفت.

عربستان سعودی در حالی که ایران و اسرائیل درگیر جنگ بودند، در حال آماده‌سازی برای دریافت اولین باتری سامانه تاد بود که با بودجه مستقل خود خریداری کرده بود. این سامانه موشکی در تاریخ ۳ ژوئیه، تنها ۹ روز پس از دستیابی اسرائیل و ایران به آتش‌بس، توسط ارتش عربستان سعودی افتتاح شد. پیش از این افتتاح، مقامات آمریکایی نگران بودند که حمله گسترده موشک‌های بالستیک ایران به اسرائیل، ذخایر رهگیرهای ایالات متحده را به «سطح وحشتناکی» کاهش دهد.

ایالات متحده همچنین موشک‌های استاندارد-۳ (SM-۳) نصب شده بر روی ناوشکن‌های موشک هدایت‌شونده کلاس آرلی بورک را برای دفاع از اسرائیل شلیک کرده است. با وجود پشتیبانی قدرت آتش اضافی آمریکا از سیستم دفاع هوایی سه‌لایه اسرائیل، ایران توانست تا زمان دستیابی به آتش‌بس، موشک‌هایی را به شهرهای اسرائیل ارسال کند. گزارش‌ها حاکی از آن است که موشک‌های ایرانی مستقیماً به پنج تأسیسات نظامی اسرائیل اصابت کرده‌اند.

تحلیلگران معتقدند که سیستم‌های دفاع هوایی آمریکا و اسرائیل با توجه به مقیاس حملات ایران، بهتر از پیش‌بینی برخی برنامه‌ریزان نظامی عمل کردند، اما جمهوری اسلامی توانست از نقطه ضعف این سیستم، به ویژه با طولانی شدن درگیری، استفاده کند. داگلاس بیرکی، مدیر اجرایی موسسه مطالعات هوافضای میچل، پیش از این گفته بود: «نقطه ضعف آن‌ها این است که شما در معرض خطر اتمام ذخیره انبار خود هستید. ما فقط تعداد محدودی موشک رهگیر و توانایی تولید آنها را داریم.»

در بحبوحه این کمبود، گزارش شده است که برخی از مقامات آمریکایی حتی در مورد انتقال موشک‌های رهگیر تاد خریداری شده توسط عربستان سعودی و انتقال آنها به اسرائیل بحث کرده‌اند. یک مقام آمریکایی تأیید کرد که این مذاکرات پس از آن انجام شد که عربستان سعودی پیشنهادهای مودبانه و تلاش‌های آمریکا برای توافق را رد کرد. همچنین، ایالات متحده از امارات متحده عربی نیز خواسته بود تا رهگیرها را با اسرائیل به اشتراک بگذارد، اما تأییدی در مورد انجام این انتقال وجود ندارد. امارات متحده عربی اولین کشور غیرآمریکایی بود که سامانه تاد را خریداری و در سال ۲۰۱۶ فعال کرد.

چشم‌انداز «ناتوی خاورمیانه» و تغییر رویکرد ریاض

امتناع عربستان سعودی از کمک به اسرائیل، مقامات واشنگتن را به شدت نگران کرده است. پیش از حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳، ایالات متحده در تلاش بود تا سیستم دفاع هوایی اسرائیل را با متحدان خلیج فارس در بخشی از یک «ناتوی خاورمیانه» ادغام کند. اما تحلیلگران منطقه‌ای می‌گویند که کشورهای خلیج فارس در درگیری اسرائیل و ایران شرکت نکردند و احساس کردند که از احیای روابط با جمهوری اسلامی ایران «بهره» برده‌اند.

دولت ترامپ همچنان مدعی است که می‌خواهد برای عادی‌سازی روابط بین اسرائیل و عربستان سعودی میانجیگری کند. اما ریاض و دیگر کشورهای عربی به طور فزاینده‌ای اسرائیل را به عنوان یک قدرت نظامی توسعه‌طلب می‌بینند که باید آن را کنترل کنند، نه اینکه تنها در زمان نیاز یاری‌گرش باشند. به عنوان مثال، عربستان سعودی در این ماه با ایالات متحده لابی کرد تا سربازان سوری در جنوب سوریه مستقر شوند. ریاض از اینکه اسرائیل در بحبوحه درگیری‌های فرقه‌ای در این کشور به نیروهای دولتی سوریه حمله کرد، به شدت خشمگین بود.

یک دیپلمات عرب اظهار داشت: «از دیدگاه ما، جنگ به خوبی پایان یافت. اسرائیل هزینه رویارویی با یک دولت-ملت قوی را تجربه کرد.» ایران نیز در تلاش برای تجدید قوا، بیشتر به کشورهای خلیج فارس روی می‌آورد. فراس مقصد، مدیر گروه اوراسیا برای خاورمیانه و شمال آفریقا، اخیراً در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «موضع عربستان سعودی در قبال اسرائیل، با توجه به اقدامات مهار نشده اسرائیل در سوریه، لبنان، غزه و کرانه باختری، سخت‌تر شده است. با این اوصاف، این پادشاهی در حال نزدیک‌تر شدن به ترکیه است و حتی ممکن است همین کار را با ایران نیز انجام دهد.»