تحول در تفکرات باغچلی یا استراتژی جدید ملی‌گرایان ترکیه؟

دولت باغچلی: از دشمنی تا ائتلاف

دولت باغچلی، سیاستمدار ۷۷ ساله و دارای دکترای اقتصاد، از خاندان مشهور ترکمن‌های فتح‌الله اوغلولاری در استان عثمانیه است. او که زندگی خود را وقف آرمان نژاد ترکی کرده، در سه دهه گذشته به عنوان مهم‌ترین قطب ملی‌گرایان راست افراطی و پدرخوانده پان‌ترکیست‌های ترکیه شناخته شده است. باغچلی پیش از این از دشمنان جدی اردوغان بود و در سال ۲۰۱۳، در جریان مذاکرات صلح دولت با پ.ک.ک، اردوغان را به خیانت و حمایت از تروریسم متهم کرد.

اما تنها یک سال بعد، در شرایطی که اردوغان و داوداوغلو برای تشکیل کابینه به حدنصاب آرا نرسیده بودند، باغچلی با یک شرط ساده با آن‌ها شریک شد و «ائتلاف جمهور» شکل گرفت. برخلاف سنت سیاسی ترکیه که احزاب ائتلافی وزارتخانه‌هایی را در اختیار می‌گیرند، باغچلی این بار سهم حزبی نخواست و تنها شرط او «ادامه جنگ با پ.ک.ک تا نابودی کامل قرارگاه مرکزی آن‌ها در کوهستان قندیل در شمال عراق» بود.

با این حال، اکنون باغچلی به سیاستمداری تبدیل شده که از برادری کردها و ترک‌ها سخن می‌گوید و خواهان گشوده شدن گره کور پرونده کُردی است.

آیا تفکرات باغچلی تغییر کرده است؟

باغچلی تنها سیاستمدار ملی‌گرای برجسته ترکیه نیست؛ چهره‌هایی چون مساوات درویش‌اوغلو (رهبر حزب خوب)، امید اوزداغ (رهبر حزب ظفر) و مصطفی دستیجی (رهبر حزب وحدت بزرگ) نیز از متنفذین این جریان هستند. اما سکان ملی‌گرایی ترکیه در دست باغچلی است.

بررسی توصیه‌ها و راهنمایی‌های او به معاونین و سران حزبش نشان می‌دهد که باغچلی ذره‌ای از مبانی تفکر ملی‌گرایی و پان‌ترکیسم عدول نکرده است. برای درک این موضوع، می‌توان به نقشه راه ۱۸ ماده‌ای او که در روزنامه حریت آنکارا منتشر شده، نگاهی انداخت. باغچلی در این سند از سران شاخه‌های استانی حزب خود خواسته است که بر اساس آن به فعالیت سیاسی و تبلیغاتی بپردازند:

• پذیرش مشروعیت پروژه «ترکیه عاری از ترور»: کمک به گسترش این ایده در میان لایه‌های اجتماعی و طیف‌های سیاسی.
• فراسیاسی بودن هدف: توضیح اینکه هدف «ترکیه‌ای عاری از ترور» با توسعه و سرنوشت ترکیه ارتباط دارد.
• اولویت منافع ملت: وادار کردن مردم به پذیرش اینکه جنبش ملی‌گرایان، «ترکیه‌ای عاری از ترور» و منفعت ملت را در اولویت قرار می‌دهد.
• اهمیت تاریخی اهداف: تأکید بر اینکه اهداف حزب حرکت ملی‌گرا برای ایجاد «ترکیه‌ای عاری از تروریسم» و «قرن ترک»، فراتر از دغدغه‌های سیاسی روزمره است.
• عدم امتیازدهی به پ.ک.ک: توضیح با مثال‌های مشخص که با گام برداشتن به سوی «ترکیه‌ای عاری از ترور»، هرگز امتیازات سیاسی به پ.ک.ک داده نشده است.
• حفظ دولت واحد: تثبیت این ایده که دست شستن از دولت واحد غیرممکن است.
• قانون اساسی: چهار ماده اول قانون اساسی غیرقابل اصلاح هستند.
• هویت ترکی: یکسان دانستن ترک بودن و استفاده از زبان ترکی، خط قرمز است (به معنی عدم تبدیل زبان کُردی به زبان رسمی دوم).
• حاکمیت ملت: توضیح اینکه هیچ گروهی نمی‌تواند حاکمیت ملت را تضعیف کند.
• صلح اجتماعی و سیاسی: توضیح نیاز دوره‌ای به صلح اجتماعی و سیاسی با ذکر وضعیت اقتصادی و تحولات منطقه و جهان.
• جامعه‌شناسی ترکیه: جامعه‌شناسی ترکیه مبتنی بر فرهنگ تنش و منازعه نیست.
• بقای ترکیه: توضیح اهمیت مسالمت اجتماعی و صلح برای بقای ترکیه.
• خنثی‌سازی تصویرسازی‌های منفی: گذار از دوران مهندسی اجتماعی.
• تقویت اثربخشی سیاسی: حمایت از تقویت اثربخشی و بهره‌وری سیاسی حزب حرکت ملی‌گرا.
• حزب غیرستیزه‌جو: حزب حرکت ملی‌گرا ستیزه‌جو نیست، بلکه قدرت پایان دادن به منازعات سیاسی را دارد.
• صلح و رفاه: کادرهای حزب حرکت ملی طرفدار خشونت نیستند و بر صلح اجتماعی، رفاه و آرامش تمرکز دارند.
• حزب حل مسئله: این حزب مشکل‌ساز نیست، بلکه حزب حل مسئله است.
• تحولات منطقه‌ای و جهانی: توضیح مفصل تحولات منطقه‌ای و جهانی که مستلزم تغییر الگوی سیاسی هستند.

این نکات نشان می‌دهد که حزب حرکت ملی‌گرا به رهبری دولت باغچلی، نه تنها تغییری در بنیان‌های فکری و پان‌ترکیستی خود ایجاد نکرده، بلکه عملاً به ستونی مهم برای هدایت کل جریان سیاسی ترکیه تبدیل شده است.

نقشه راه پارلمان برای پرونده پ.ک.ک

همزمان با نقشه راه باغچلی، پارلمان ترکیه نیز نقشه‌ای ۱۰ ماده‌ای برای مدیریت کمیسیون مذاکره با پ.ک.ک تدوین کرده است. این کمیسیون اهداف زیر را دنبال می‌کند:

1. آیین‌نامه مجازات جدید: تدوین آیین‌نامه مجازات جدید برای اعضای پ.ک.ک در کوهستان‌ها و مجرمان تروریستی زندانی.
2. تعریف پ.ک.ک: پ.ک.ک به عنوان سازمانی که «خود را منحل کرده» یا «ویژگی تروریستی خود را از دست داده است» تعریف خواهد شد.
3. روند خلع سلاح: خلع سلاح تحت نظارت سازمان اطلاعات و امنیت ترکیه (MİT) با روش «پایان فعالیت، نظارت و تأیید» انجام می‌شود. پس از احراز این سه معیار، آزادی اعضا از زندان‌ها از طریق سیستمی مشابه «پشیمانی و توبه مؤثر» امکان‌پذیر خواهد شد.
4. بازگشت به زندان: کسانی که آزاد می‌شوند در صورت تکرار جرم به زندان باز می‌گردند و سه چهارم دوران محکومیت خود را سپری خواهند کرد.
5. قانون مبارزه با تروریسم: قانون مبارزه با تروریسم (TMK) پابرجا خواهد ماند. اما پس از تأیید رسمی کنار گذاشتن سلاح توسط سازمان‌های دولتی، جرایم مرتبط مانند «عضویت»، «تشویق» و «کمک و معاونت» برای این سازمان جرم محسوب نمی‌شوند.
6. جرایم جنایی: مجرمان تروریستی فقط از حکم ترور تبرئه شده و همچنان به دلیل هرگونه جرم جنایی دیگری محاکمه و مجازات خواهند شد.
7. کودکان قربانی: بیش از ۳۰۰ کودکی که توسط پ.ک.ک به کوهستان برده شده‌اند، به عنوان «قربانی» ارزیابی خواهند شد.
8. بازگشت رهبران: هیچ منع خاصی برای بازگشت رهبران عالی‌رتبه پ.ک.ک به ترکیه و حق مشارکت آن‌ها در سیاست وجود نخواهد داشت.
9. شرایط زندان اوجالان: هنوز تغییر اساسی در مورد شرایط زندان عبدالله اوجالان برنامه‌ریزی نشده است. اما برنامه‌هایی برای افزایش تعداد هم‌بندی‌ها و آسان شدن تردد خانواده، وکلا و رهبران احزاب به جزیره در دست اجرا است.
10. ادغام مجدد: برای «ادغام مجدد در جامعه» اعضای پ.ک.ک که از کوهستان بازمی‌گردند یا از زندان آزاد می‌شوند، برنامه‌ریزی خواهد شد. به اعضای سازمان که به دنبال آزادی هستند، اجازه داده می‌شود تحصیلات نیمه‌کاره خود را تکمیل کنند.

این نقشه راه ۱۰ ماده‌ای پارلمان نیز توسط باغچلی نوشته شده است. این اسناد نشان می‌دهند که نسخه کنونی ائتلاف جمهور، به عنوان ائتلافی عمل‌گرایانه بین دو جریان مهم محافظه‌کار و ملی‌گرا، مهم‌ترین جریان سیاسی تعیین‌کننده در ترکیه باقی خواهد ماند.