روایت محمد علایی از محرم در اردوگاه‌های اسارت عراق

آغاز اسارت و محرم تب‌دار

محمد علایی در اسفندماه سال ۱۳۶۴ به اسارت نیروهای عراقی درآمد و در تاریخ ۴ مرداد ۱۳۶۹ به وطن بازگشت. او نزدیک به پنج سال طعم تلخ اسارت را در اردوگاه‌های مختلف چشید. در ابتدای اسارت، واکسنی ناشناخته به اسرا تزریق شد که منجر به تب شدید و ضعف بدنی گسترده‌ای در میان آنان گردید. نخستین محرم در اسارت، در سکوت تب‌دار اردوگاه و در حالی که بیشتر اسرا زمین‌گیر شده بودند، سپری شد.

تغییر وضعیت و آغاز فعالیت‌های معنوی

پس از حدود ۱۰ ماه، وضعیت اسرا از «مفقودالاثر» به «ثبت‌شده نزد صلیب سرخ» تغییر یافت و شرایط اندکی بهبود پیدا کرد. این آرامش نسبی، فرصتی محدود برای خودسازی و معنویت در اردوگاه فراهم آورد. محمد علایی که به دلیل صدای خوش خود شناخته شد، مسئولیت مرثیه‌سرایی در مراسمات مذهبی اردوگاه را بر عهده گرفت.

«بیت‌الاحزان»؛ کانون مقاومت مذهبی

اردوگاه محل نگهداری اسرا دارای چهار قاطع و هر قاطع هشت آسایشگاه بود. در فضایی باریک و تقریباً هشت‌متری میان آسایشگاه‌ها، محلی مخفی به نام «بیت‌الاحزان» ایجاد شد. این مکان، سنگ‌بنای فعالیت‌های مذهبی پنهانی اسرا بود. در بیت‌الاحزان، زیارت عاشورا به‌صورت جمعی قرائت می‌شد و دو نفر در انتهای سالن به نگهبانی می‌ایستادند تا در صورت خطر، با درگیری نمایشی، دیگران را مطلع کرده و مراسم را متوقف کنند.

شور حسینی و سرکوب بعثی‌ها

شب‌های محرم، برنامه‌های عزاداری با حضور مداحان در آسایشگاه‌ها برگزار می‌شد. در یکی از شب‌های محرم، پس از مداحی محمد علایی، شور حسینی چنان فراگیر شد که صدای نوحه به آسایشگاه‌های مجاور رسید و در اندک زمانی، کل اردوگاه به یکپارچگی کم‌نظیری در سینه‌زنی و نوحه‌خوانی دست یافت.

این شور فراگیر، توجه مأموران بعثی را جلب کرد. نورافکن‌ها روشن شد و سربازان با فریادهای «ساکت، ساکت!» به اردوگاه یورش آوردند. در اقدامی بازدارنده، حدود ۳۰ سرباز مسلح با چماق وارد هر آسایشگاه شدند تا از برگزاری مراسم بیشتر جلوگیری کنند. عراقی‌ها همچنین دستور دادند اسرا پیراهن‌های خود را بالا بزنند و هر کس آثار قرمزی و کوفتگی ناشی از سینه‌زنی بر سینه‌اش دیده می‌شد، شناسایی و به بیرون از آسایشگاه منتقل شده و به شدیدترین وجه مورد ضرب و شتم قرار می‌گرفت.

ایمان پایدار

با وجود این سرکوب‌ها، عزاداری برای اباعبدالله الحسین (ع) در اردوگاه‌ها خاموش نشد. آنچه خاموش شد، تنها صدای بلند نوحه‌ها بود، اما عشق به اهل بیت (ع) در جان اسرا باقی ماند. محمد علایی، که پیش‌تر از مداحان فعال دوران اسارت بود، اکنون به دلیل مشکلات تنفسی دیگر قادر به مداحی نیست.