بحران آب در مشهد: چهارمین سال متوالی و چالش‌های پیش‌رو

وضعیت بحرانی منابع آبی مشهد

حسین اسماعیلیان، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب مشهد، در نشست خبری اخیر خود به ابعاد گسترده بحران آب در این شهر اشاره کرد. وی تأکید کرد که سدهای تأمین آب مشهد، که از سال ۱۳۸۴ به بهره‌برداری رسیده‌اند، در حال حاضر کمترین حجم ذخیره آب را در ماه مرداد تجربه می‌کنند. این کاهش چشمگیر، نتیجه مستقیم کاهش بارش‌ها و افزایش مصرف آب است.

اسماعیلیان افزود: «در چهار سال گذشته، علاوه بر محدودیت‌های طبیعی، مشکلات جدیدی در زیرساخت‌ها به وجود آمده که مدیریت منابع آب را سخت‌تر کرده است.» با این حال، مشهد با میانگین سرانه مصرف آب خانگی حدود ۷۰ لیتر در روز، به عنوان شهری با کمترین سرانه مصرف آب در کشور شناخته شده است که نشان‌دهنده موفقیت نسبی در فرهنگ‌سازی و مدیریت مصرف است.

«کاهش مصرف آب نباید بهبود وضعیت آبی مشهد تلقی شود. شدت بحران آب در مشهد بسیار بالاتر از بسیاری دیگر از مناطق کشور است.»

وی هشدار داد که تغییرات اقلیمی و افزایش دمای هوا، شرایط مدیریت منابع آبی را پیچیده‌تر کرده است. متوسط دمای هوای مشهد در سال جاری بالاتر از سال‌های گذشته بوده و این موضوع تأثیر مستقیمی بر کاهش ذخایر آبی داشته است. پیش‌بینی می‌شود طی دهه آینده، نیاز به تأمین آب در پیک مصرف به بیش از ۱۳ هزار لیتر در ثانیه برسد.

پروژه‌های تأمین و مدیریت آب

برای مقابله با این بحران، ۱۴ پروژه تأمین آب برای مشهد تعریف شده است که هفت پروژه در حوزه شرکت آب و فاضلاب و هفت پروژه دیگر در حوزه شرکت آب منطقه‌ای قرار دارد. این پروژه‌ها شامل:

• حفر و جابه‌جایی چاه‌ها
• توسعه شبکه آبرسانی
• احداث مدهای انتقال آب

بخش قابل توجهی از این پروژه‌ها به دلیل محدودیت‌های مالی هنوز به بهره‌برداری نرسیده‌اند. با این حال، امیدواری برای تخصیص اعتبار و اتمام پروژه‌های باقی‌مانده وجود دارد.

در حوزه پروژه‌های میان‌مدت و بلندمدت، برنامه‌هایی مانند احداث سد شوریجه، انتقال پساب و جایگزینی آب کشاورزی در دست اجراست. همچنین مطالعات اولیه انتقال آب از دریای خزر آغاز شده و در صورت نیاز، اجرای این پروژه‌ها در دستور کار قرار خواهد گرفت.

الگوی مصرف و چالش‌های آن

حدود ۸۳ درصد از مصرف آب در مشهد مربوط به بخش خانگی است. آمارها نشان می‌دهد که:

• ۶۳ درصد از مردم مشهد بیشترین سهم مصرف را دارند.
• ۴۱ درصد از این میزان متعلق به ۳۳ درصد از مشترکین پرمصرف است.
• ۴۸ درصد از آب مصرفی مشهد توسط مشترکینی مصرف می‌شود که بیش از دو برابر الگوی مصرف آب را دارند.
• حدود ۴ درصد از مشترکین، بیش از ۱۱ درصد کل مصرف آب را به خود اختصاص داده‌اند.

اسماعیلیان تأکید کرد که میانگین پرداخت ماهانه مشترکین مشهد حدود ۱۷ هزار و ۸۰۰ تومان است که با احتساب هزینه فاضلاب به ۳۲ هزار تومان می‌رسد. با وجود این هزینه‌ها، هنوز مصرف بی‌رویه در بخش‌هایی از جامعه وجود دارد که نیازمند فرهنگ‌سازی بیشتر است.

مقابله با هدررفت و انشعابات غیرمجاز

مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب مشهد با قاطعیت اعلام کرد که جیره‌بندی آب راهکار مناسبی نیست و تنها در شرایط اضطراری به عنوان آخرین گزینه اجرا خواهد شد. وی بر لزوم کاهش هدررفت و مقابله با انشعابات غیرمجاز تأکید کرد.

با اجرای پروژه‌های گسترده، از جمله تبدیل شبکه آبرسانی ۶ هزار کیلومتری و استفاده از فناوری‌های پیشرفته، هدررفت آب به طور چشمگیری کاهش یافته و به حدود ۸.۵ درصد رسیده است. این رقم، مشهد را در میان مناطق کشور با کمترین سرانه هدررفت آب قرار می‌دهد.

در دو سال اخیر، با هماهنگی نهادهای انتظامی و امنیتی، نزدیک به ۱۴ هزار مورد انشعاب غیرمجاز شناسایی و با آن‌ها برخورد شده است. همچنین، سامانه تلفنی ۱۲۲ برای دریافت گزارشات مردمی راه‌اندازی شده که منجر به ثبت بیش از ۷ هزار گزارش و تسریع در اقدامات قانونی شده است.