کشف احتمالی همراه پنهان ستاره ابط‌الجوزا پس از یک قرن انتظار

کشف یک همراه کم‌نور

تصاویر ثبت‌شده توسط ستاره‌شناسان، ستاره‌ی همراه ابط‌الجوزا را بسیار کم‌نور نشان می‌دهند. با وجود هیجان ناشی از این یافته، پژوهشگران تأکید دارند که این کشف هنوز قطعی نیست و نیاز به تأییدهای بیشتری دارد.

سارا بلانت، اخترشناس دانشگاه کالیفرنیا در سانتا کروز، که در این پژوهش مشارکت نداشته، می‌گوید: «فکر می‌کنم در حال حاضر واقعاً سخت است که بگوییم این کشف مطمئن است یا خیر. باید صبر کنیم و ببینیم آیا با ابزارهای بیشتری می‌توان وجود این همراه ستاره‌ای را تأیید کرد یا خیر.»

نام‌گذاری و ویژگی‌های همراه

اگر وجود این ستاره‌ی جدید تأیید شود، نام رسمی آن احتمالاً آلفای شکارچی بی (α Orionis B) خواهد بود. پیش‌تر به‌طور غیررسمی به آن «همدم ابط‌الجوزا» (Betelbuddy) گفته می‌شد. بااین‌حال، پژوهشگران پیشنهاد داده‌اند نام سیوارها (Siwarha) برای آن انتخاب شود؛ واژه‌ای به‌معنای «دستبند او» که به ابط‌الجوزا اشاره دارد. ابط‌الجوزا در عربی به‌معنای «دست غول» است.

این همراه آبی‌رنگ کوچک، در مداری به دور ابط‌الجوزا می‌چرخد که فاصله‌اش تنها چهار برابر فاصله‌ی زمین تا خورشید است. این نزدیکی به حدی است که ستاره‌ی همراه درون جو بیرونی عظیم ابط‌الجوزا قرار می‌گیرد که منطقه‌ای خطرناک برای یک ستاره‌ی کوچک به شمار می‌رود.

استیو هاول، یکی از نویسندگان پژوهش و اخترشناس مرکز تحقیقات ایمز ناسا، می‌گوید: «این ستاره‌ی همراه در مدارش نیروی درگ را تجربه می‌کند.»

در نتیجه، این ستاره با مرگی نجومی و قریب‌الوقوع مواجه است: ظرف مدت ۱۰ هزار سال آینده به سمت ابط‌الجوزا کشیده خواهد شد.

تکامل و نادر بودن

به گفته‌ی هاول، ستاره‌ی همراه احتمالاً همزمان با ابط‌الجوزا، حدود ۱۰ میلیون سال پیش شکل گرفته است. اما برخلاف این ابرغول که به‌سرعت پیر شده، جرم کم‌تر ستاره‌ی همراه (حدود ۱٫۶ برابر خورشید) باعث شده رشد آن کند شود و هنوز حتی همجوشی هیدروژن را آغاز نکرده باشد. هاول می‌گوید چنین جفتی از یک ابرغول و یک ستاره‌ی کوچک تاکنون مشاهده نشده و نمی‌توان گفت که چقدر رایج است.

ابط‌الجوزا: ستاره‌ای پر رمز و راز

ابط‌الجوزا در سال‌های اخیر به‌ویژه به‌دلیل تغییرات غیرمعمول در درخشندگی‌اش به موضوعی جذاب برای ستاره‌شناسان تبدیل شده است. رخدادی بین اواخر ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۰ که به «کم‌سو شدن بزرگ» معروف است، این تصور را به وجود آورد که این ستاره به‌زودی به‌عنوان ابرنواختر منفجر خواهد شد. اما بررسی‌های بعدی نشان داد که ابط‌الجوزا فقط ابر بزرگی از غبار منتشر کرده بود که مسدودشدن نورش را به‌دنبال داشت.

اما نوسان شش‌ساله‌ای دیگر در درخشندگی ابط‌الجوزا باعث شد بسیاری از اخترشناسان شک کنند که این ابرغول اسرار دیگری مثل یک همراه پنهان دارد. برخی دانشمندان، ویژگی‌های این همراه احتمالی را پیش‌بینی کرده بودند، اما با وجود تلاش‌های متعدد رصدی، تا پیش از این هیچ‌کس موفق به مشاهده‌اش نشده بود.

فناوری رصد و آینده‌ی مشاهدات

ستاره‌شناسان برای یافتن همدم ابط‌الجوزا از تلسکوپ ۸٫۱ متری جمنای شمالی در هاوایی استفاده کردند. آن‌ها توانستند با فناوری پیشرفته‌ی نوردهی فوق‌سریع که اثرات مخرب جو زمین را کاهش می‌دهد و وضوح بالاتر را ممکن می‌سازد، تصاویر ستاره را ثبت کنند.

فرصت بعدی برای مشاهده‌ی ستاره‌ی همراه، نوامبر ۲۰۲۷ خواهد بود؛ زمانی که در دورترین فاصله‌اش از ابط‌الجوزا از دید ناظر زمینی قرار می‌گیرد. یافته‌های پژوهشگران در قالب دو مقاله در ژورنال Astrophysical Journal منتشر شده است.