هشدار جدی: خطرات گوشی هوشمند برای سلامت روان کودکان زیر ۱۳ سال

خطرات استفاده زودهنگام از گوشی هوشمند

این مطالعه که در نشریه علمی «توسعه انسانی و قابلیت‌ها» منتشر شده، نشان می‌دهد کودکانی که پیش از سن ۱۳ سالگی به گوشی‌های هوشمند دسترسی پیدا می‌کنند، بیشتر در معرض افکار خودکشی، اختلال در تنظیم هیجانات، کاهش عزت نفس و گسست از واقعیت هستند. این اثرات به‌ویژه در میان دختران بیشتر مشاهده شده است.

پژوهشگران این نتایج را با بررسی داده‌های به‌دست‌آمده از نظرسنجی از حدود ۲ میلیون نفر در ۱۶۳ کشور جهان به دست آورده‌اند. یافته‌ها حاکی از آن است که استفاده زودهنگام از گوشی، به‌ویژه به‌دلیل دسترسی به شبکه‌های اجتماعی، می‌تواند منجر به:

• اختلال در خواب
• تجربه آزار و اذیت‌های مجازی (cyberbullying)
• تضعیف روابط خانوادگی

تارا تیاگاراجان، نویسنده اصلی این مطالعه، بر لزوم اقدام فوری برای محدود کردن دسترسی کودکان زیر ۱۳ سال به گوشی‌های هوشمند و تدوین قوانین دقیق‌تر در مورد فضای دیجیتالی که کودکان در معرض آن قرار می‌گیرند، تاکید می‌کند.

تفاوت این پژوهش با مطالعات پیشین

در حالی‌که مطالعات قبلی عمدتاً بر ارتباط گوشی‌های هوشمند با اضطراب و افسردگی تمرکز داشتند، این پژوهش جنبه‌هایی کمتر بررسی‌شده مانند تنظیم هیجانات و عزت نفس را مورد بررسی قرار داده و نتایج مهمی به‌دست آورده است. با این حال، تیاگاراجان اشاره می‌کند که این پژوهش بر مبنای گزارش‌های خوداظهاری شرکت‌کنندگان انجام شده و اطلاعات آن به‌صورت مستقل راستی‌آزمایی نشده است. همچنین نمی‌توان دقیقاً نوع استفاده از گوشی که منجر به این نتایج شده را مشخص کرد.

پیشنهادات متخصصان و راهکارهای اجتماعی

برخی از روان‌شناسان اجتماعی و نویسندگان حوزه تربیت کودک، از جمله جاناتان هایت، پیشنهاد می‌کنند کودکان تا ۱۶ سالگی نباید از شبکه‌های اجتماعی استفاده کنند. هایت در کتاب پرفروش خود با عنوان «نسل مضطرب: چگونه بازسیم‌کشی دوران کودکی باعث همه‌گیری بیماری‌های روانی شده است»، بر ارتباط میان شبکه‌های اجتماعی و اختلالات روانی تاکید می‌کند.

حل این مسئله تنها به تصمیم یک والد محدود نمی‌شود؛ حتی اگر والدینی تصمیم بگیرند که تا سن خاصی به فرزند خود گوشی ندهند، فرزندشان ممکن است در محیط‌های اجتماعی با این تکنولوژی‌ها مواجه شود. بنابراین، پژوهشگران تاکید می‌کنند که حل این مسئله نیازمند راه‌حل‌های اجتماعی و سیاست‌گذاری عمومی است. والدین می‌توانند:

• در انتخاب مدارسی که سیاست‌های سخت‌گیرانه‌تری نسبت به استفاده از گوشی دارند، دقت کنند.
• از مدارس فرزندان خود بخواهند سیاست‌های موثرتری در این زمینه اتخاذ کنند.

تیاگاراجان هشدار می‌دهد: «والدین به‌تنهایی نمی‌توانند بار این مشکل را به دوش بکشند و باید صدای خود را در مباحث مربوط به قانون‌گذاری دیجیتال بلندتر کنند.»

راهنمایی برای والدین: اگر فرزندتان قبلاً گوشی هوشمند دارد

اگر قبلاً به فرزند خود اجازه داده‌اید که قبل از ۱۳ سالگی از گوشی استفاده کند، نگران نباشید. گرینبرگ، متخصص سلامت روان، می‌گوید:

• اگر نگران هستید اما هیچ نشانه‌ای از علائم اضطراب، کاهش عزت نفس یا بی‌ثباتی هیجانی در فرزندتان نمی‌بینید، می‌توانید با او گفت‌وگو کنید و توضیح دهید که برخی افراد با این مسائل دست‌وپنجه نرم می‌کنند.
• مهم است که به آن‌ها اطمینان دهید در صورت نیاز، منابع حمایتی وجود دارد و می‌توانند همیشه به شما مراجعه کنند.

اگر متوجه این علائم در فرزند خود شدید، توصیه می‌شود با یک متخصص سلامت روان دارای مجوز تماس بگیرید. والدینی که احساس می‌کنند دادن گوشی به فرزندشان تصمیم مناسبی نبوده، نباید از تغییر مسیر بترسند. گرینبرگ تاکید می‌کند: «نگران نباشید که دیگر نمی‌شود به عقب برگشت. اگر فکر می‌کنید تصمیم قبلی برای کودک یا خانواده‌تان مناسب نبوده، تغییر مسیر اشکالی ندارد.»

روش‌های تغییر مسیر و گفتگو با فرزند

گرینبرگ پیشنهاد می‌کند والدین به گزینه‌هایی مانند:

• استفاده از ابزارهای نظارتی
• جایگزینی گوشی هوشمند با گوشی ساده
• حذف اپلیکیشن‌ها و ویژگی‌های خاص

فکر کنند. گرچه ممکن است کودکان واکنش مثبتی به این تغییر نشان ندهند، اما اگر والدین معتقدند این کار به نفع فرزندشان است، باید آن را انجام دهند. یکی از روش‌های موثر برای گفتگو با فرزند در این زمینه، استفاده از زبان همدلانه است. به‌عنوان مثال، والدین می‌توانند بگویند:

«وقتی گوشی هوشمند را برایت خریدیم، اطلاعات زیادی درباره تاثیر آن روی نوجوانان نداشتیم. حالا تحقیقات بیشتری انجام شده و دانشمندان و پزشکان هشدار می‌دهند که ممکن است برای سلامت روانی‌ات مضر باشد. ما تصمیم داریم تغییراتی ایجاد کنیم چون می‌خواهیم بهترین شرایط را برایت فراهم کنیم.»

گرینبرگ تاکید می‌کند که والدین باید در برابر ناراحتی یا مقاومت فرزندشان همدل باشند و بدانند که حتی بزرگسالان هم همیشه با تغییر عادت‌ها به‌راحتی کنار نمی‌آیند. او توصیه می‌کند والدین از تجربیات شخصی خود درباره تلاش برای کاهش استفاده از گوشی‌های هوشمند صحبت کنند تا پیوندی انسانی‌تر ایجاد شود و کودک احساس کند تنها نیست.

تصمیم خردمندانه برای آینده

در نهایت، اگر فرزند شما هنوز گوشی هوشمند ندارد، بهترین فرصت برای گفتگو با سایر والدین و ایجاد توافق جمعی برای به تعویق انداختن آن است. تصمیم به دور نگه‌داشتن کودکان از گوشی‌های هوشمند در سنین پایین، می‌تواند یکی از خردمندانه‌ترین تصمیمات والدین در دنیای دیجیتال امروز باشد.