خبر کامل
توقف تولید برق از سد کرج؛ زنگ هشدار برای بحران آب و برق در ایران
تولید برق از ذخایر حیاتی پشت سدها در ایران، در حالی ادامه دارد که کشور با خشکسالی‌های پی‌درپی، افزایش تقاضای آب شرب و بحران در بخش کشاورزی دست و پنجه نرم می‌کند. این وضعیت، زیرساخت‌های برق‌آبی را یکی پس از دیگری از مدار خارج کرده و کارشناسان تخمین می‌زنند که میزان تولید برق‌آبی کشور از ۳ هزار مگاوات فراتر نرود. این موضوع نشان‌دهنده کاهش اثربخشی نیروگاه‌های برق‌آبی و ناتوانی آن‌ها در رفع ناترازی برق است.
پایان تولید برق‌آبی در سد کرج، نه تنها یک عدد در جدول نیروگاهی، بلکه نشانه‌ای روشن از یک فرآیند نادرست در مدیریت منابع طبیعی است. وقتی آب برای شرب نیست، تولید برق از سد دیگر معنایی ندارد و این سوال مطرح می‌شود که آیا زمان بازنگری کامل در سیاست‌های آبی کشور فرا نرسیده است؟
توقف تولید برق در سد کرج
محمدعلی معلم، مدیر سد کرج، روز گذشته اعلام کرد که احتمالاً تا دو هفته آینده ارتفاع آب به حدی می‌رسد که دیگر امکان تولید برق از نیروگاه برق‌آبی سد کرج وجود نخواهد داشت. وی توضیح داد که عملکرد توربین‌ها مستقیماً به ارتفاع آب در سد بستگی دارد و هر چه سطح آب بالاتر باشد، تولید برق نیز افزایش می‌یابد.
در پی این اعلام، عیسی بزرگ‌زاده، سخنگوی صنعت آب، وضعیت سدهای پنج‌گانه تهران را نگران‌کننده توصیف کرد و خواستار مدیریت فوری مصرف آب شد. وی اظهار داشت که مجموع پرشدگی پنج سد اصلی تهران به حدود ۲۱ درصد رسیده که بخش زیادی از آن شامل رسوب و حجم مرده و غیرقابل استفاده است. بزرگ‌زاده با تأکید بر ناچیز بودن ورودی سدها به دلیل کاهش بارش، از شهروندان تهرانی و کرجی خواست تا در مصرف آب صرفه‌جویی کنند تا تاب‌آوری سیستم تأمین آب تا زمستان افزایش یابد.
بزرگ‌زاده در پاسخ به این پرسش که توقف تولید برق از سد کرج چه مشکلاتی را ایجاد خواهد کرد، تصریح کرد: «تولید برق از سد کرج حجم قابل‌توجهی ندارد و نقش اصلی این سد در تأمین آب شرب است. بنابراین مهم‌ترین پیامد، تنزل سطح رفاه آبی شهروندان خواهد بود، نه اختلال در شبکه برق.» وی همچنین در خصوص گل‌آلود بودن مخزن سد کرج توضیح داد که پاک‌سازی این مخازن در هیچ جای دنیا رویه استاندارد نیست و حجم مرده در طراحی سدها لحاظ شده است.
لایروبی؛ مطالبه‌ای فراموش‌شده
علی‌اصغر صادقی‌مجرد، رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی البرز، دیدگاه متفاوتی در خصوص گل‌آلود بودن سدها دارد. او معتقد است که یکی از ریشه‌ای‌ترین مشکلات حوزه برق‌آبی، نه کمبود بارش، بلکه دهه‌ها کم‌توجهی به لایروبی مخازن سدها است. این کم‌توجهی امروز با کاهش عمق عملیاتی، افت ظرفیت ذخیره و اختلال در کارکرد پایدار توربین‌ها خود را نشان داده است.
صادقی‌مجرد با اشاره به ضعف تحلیل‌های رایج درباره ظرفیت تولید برق‌آبی کشور بیان کرد که توان تولید برق در نیروگاه‌های سدها مستقیماً به فشار و قدرت جریان سیال بستگی دارد و نمی‌توان صرفاً با نگاه حجمی درباره نیاز آبی توربین‌ها قضاوت کرد. وی افزود که لایه‌های رسوبی در مخازن سدها دیگر گل و لای سبک نیستند و بر اثر فشار مداوم آب حالتی سیمانی پیدا کرده‌اند، به طوری که در برخی سدها، حداقل ۳۵ درصد حجم مفید در اشغال این رسوبات سخت‌شده است.
او هشدار داد که روشن کردن توربین‌ها در بسیاری از موارد نیازمند کمک‌گرفتن از سوخت‌هایی مانند گاز یا گازوئیل است و کم‌توجهی به لایروبی، ظرفیت عملیاتی بسیاری از توربین‌ها را از بین برده است. صادقی‌مجرد پیشنهاد داد برای آغاز فرآیند لایروبی، به‌صورت موقت از منابع جایگزین برای آب‌رسانی به تهران استفاده شود تا سد کرج خالی شده و عملیات لایه‌برداری آغاز شود.
زنگ هشدار برای سیاست‌های آبی
با اعلام رسمی توقف تولید برق‌آبی از سد کرج، بار دیگر توجه‌ها به بحران منابع آبی کشور و نحوه بهره‌برداری از آن جلب شده است. حمیدرضا صالحی، نایب رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران، این موضوع را نتیجه تصمیمات گاه نادرست در اولویت‌بندی مصرف منابع آبی دانست.
صالحی اظهار کرد: «بر اساس اعلام رسمی، تنها تا دو هفته دیگر می‌توان از سد کرج برای تولید برق‌آبی استفاده کرد و بعد از آن امکان برداشت برای این منظور وجود نخواهد داشت. این موضوع به این معناست که در حال حاضر، میان مصرف آب برای شرب و تولید برق باید انتخاب صورت گیرد؛ انتخابی دشوار اما اجتناب‌ناپذیر.»
وی با اشاره به آمارهای موجود، بیان کرد که در برخی سال‌ها، تولید برق‌آبی سهم قابل‌توجهی از برق کشور را تأمین می‌کرد، اما این موضوع منجر به کاهش شدید منابع آبی در پشت سدها شد. بسیاری از کارشناسان تأکید دارند که استفاده از آب ذخیره‌شده در سدها برای تولید برق در فصول گرم، توجیهی ندارد و باید این آب برای دوره‌های خشک و نیازهای اساسی مانند شرب و کشاورزی ذخیره شود.
صالحی به سیاست‌های متناقض در حوزه انرژی و منابع آبی کشور اشاره کرد و گفت: «در سال‌هایی که پیش‌بینی کمبود برق صورت می‌گیرد، تصمیم‌گیران ترجیح می‌دهند از آب سدها برای تولید برق استفاده کنند، اما نتیجه این اقدام، کاهش منابع آبی برای سال‌های بعد و تشدید بحران در بخش‌هایی مانند کشاورزی و تأمین آب شرب است. در واقع، این تصمیمات کوتاه‌مدت می‌تواند تبعات بلندمدتی برای کشور داشته باشد.»
نایب رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران با استناد به آمارها افزود: «در زمان اوج، ظرفیت تولید برق‌آبی کشور می‌تواند به حدود ۷ تا ۸ هزار مگاوات برسد، اما به طور میانگین، ظرفیت عملی در سال گذشته حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ مگاوات بوده است. امسال هم پیش‌بینی می‌شود این عدد از ۳ هزار مگاوات فراتر نرود. این در حالی است که پتانسیل نامی نیروگاه‌های برق‌آبی کشور تا حدود ۱۲ هزار مگاوات است، اما به دلیل کاهش ذخیره آب، این ظرفیت به‌طور کامل قابل استفاده نیست.»
به گفته وی، سیاست غالب کنونی، جلوگیری از برداشت آب از سدهایی است که نقش مهمی در تأمین آب شرب دارند، از جمله سد کرج. به همین دلیل، احتمالاً تصمیم بر آن شده که تولید برق از این سد متوقف شود تا آب باقی‌مانده صرف نیازهای حیاتی‌تری مانند آب شرب شود.
صالحی همچنین به برخی اقدامات وزارت نیرو و شرکت‌های آب منطقه‌ای اشاره کرد و افزود که پروژه‌هایی مانند سد طالقان و سد لار برای تأمین آب تهران در نظر گرفته شده‌اند، اما این تلاش‌ها کافی نیستند و نیاز به یک سیاست‌گذاری جامع و منسجم وجود دارد.
آینده نیروگاه‌های برق‌آبی
صالحی در پاسخ به سوالی درباره آینده نیروگاه‌های برق‌آبی در ایران و جایگاه آن در سیاست‌های کلان انرژی کشور توضیح داد: «آب در کشور ما به یک منبع بسیار ارزشمند تبدیل شده است، و این ارزش باید در سیاست‌گذاری‌ها به رسمیت شناخته شود. در بسیاری از کشورهای دنیا، استفاده از آب برای تولید برق تنها در صورتی صورت می‌گیرد که تأثیری بر منابع شرب یا کشاورزی نداشته باشد. درحالی‌که در ایران، همچنان شاهد اولویت‌دادن به تولید برق حتی به قیمت خالی‌شدن پشت سدها هستیم.»
او در ادامه به مسئله ناکارآمدی سیاست‌های کشاورزی در کشور پرداخت و گفت: «حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد آب مصرفی کشور در بخش کشاورزی مصرف می‌شود، بدون آنکه الگوی کشت مشخص و مؤثری در کشور اعمال شده باشد.» وی با اشاره به اینکه فشارهای اصلی اغلب متوجه وزارت نیرو و نهادهای متولی آب است، اظهار کرد: «وقتی منابع آب کاهش می‌یابد، همه نگاه‌ها به سمت وزارت نیرو می‌رود، اما کسی از وزارت کشاورزی نمی‌پرسد که برای کاهش مصرف آب در این بخش چه کرده‌اند. آیا توانسته‌اند مصرف ۹۰ درصدی بخش کشاورزی را کاهش دهند؟»
در پایان، این کارشناس تأکید کرد: «پایان زودهنگام برق‌آبی در سد کرج تنها یک نشانه از بحرانی عمیق‌تر است که باید به‌صورت ریشه‌ای و با اصلاح سیاست‌های آبی و کشاورزی به آن پاسخ داده شود. در غیر این صورت، نه تنها تولید برق، بلکه تأمین آب شرب و کشاورزی نیز با چالش‌های جدی‌تری مواجه خواهد شد.»
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
