فلرینگ گاز: هدررفت ۱۵۱ میلیارد مترمکعب گاز و پیامدهای فاجعه‌بار آن

افزایش بی‌سابقه فلرینگ و پیامدهای زیست‌محیطی

در سال گذشته، ۱۵۱ میلیارد مترمکعب گاز طبیعی در میادین نفتی جهان سوزانده شد که این میزان، بالاترین رقم ثبت‌شده از سال ۲۰۰۷ به شمار می‌رود. این حجم عظیم گاز، معادل انتشار ۳۸۹ میلیون تُن دی‌اکسیدکربن (CO₂e) در جو زمین است که تقریباً برابر با کل انتشار کربن کشور فرانسه در یک سال کامل است. علاوه بر دی‌اکسیدکربن، مقادیر بالایی از گاز متان نیز در این فرآیند آزاد می‌شود؛ گازی که در بازه ۲۰ ساله، بیش از ۸۰ برابر دی‌اکسیدکربن در گرمایش کره زمین مؤثر است. افزایش این گازها در جو، روند گرمایش جهانی را شتاب می‌بخشد و تلاش‌های بین‌المللی برای گذار سبز و تحقق اهداف توافق پاریس را با چالش جدی روبه‌رو می‌کند.

این هدررفت نه تنها از نظر زیست‌محیطی فاجعه‌بار است، بلکه از منظر اقتصادی نیز معادل سوختن سرمایه‌ای عظیم و جبران‌ناپذیر به شمار می‌رود. این دومین سال پیاپی است که میزان فلرینگ جهانی روندی صعودی به خود گرفته است.

ضعف قوانین و نقش کشورهای عمده

با وجود ضرورت قطع مصرف گاز همراه نفت (گاز طبیعی که همزمان با استخراج نفت از زیر زمین خارج می‌شود)، ضعف قوانین و اجرای ضعیف آن باعث شده شرکت‌های نفتی بدون انگیزه لازم برای سرمایه‌گذاری در جمع‌آوری گاز، همچنان به این روند آلوده ادامه دهند. گزارش‌ها نشان می‌دهند که بیش از سه‌چهارم گاز سوزانده‌شده از سوی تنها ۹ کشور صورت گرفته است:

• روسیه
• ایران
• عراق
• ایالات متحده
• ونزوئلا
• الجزایر
• لیبی
• مکزیک
• نیجریه

در مقابل، کشورهایی مانند قزاقستان، مصر، آنگولا و اندونزی موفق شده‌اند با اعمال قوانین سخت‌گیرانه و مجازات مالی، میزان فلرینگ را به‌طور چشم‌گیری کاهش دهند. برای مثال، قزاقستان با اعمال جریمه‌های سنگین توانسته ۷۱ درصد از فلرینگ خود را کاهش دهد.

ابعاد اقتصادی اتلاف گاز

زوبین بامجی، مدیر پروژه مشارکت جهانی کاهش فلرینگ و متان در بانک جهانی، این رویه را مصداق روشن «اتلاف غیرضروری منابعی کلیدی» می‌داند. او تأکید می‌کند که این منابع می‌توانستند نقش مهمی در تقویت امنیت انرژی جهانی و بهبود دسترسی به برق پایدار، به‌ویژه در مناطق کم‌برخوردار، ایفا کنند. اگر قیمت گاز سوزانده‌شده در سال گذشته را با قیمت وارداتی بازار اروپا بسنجیم، ارزش این منابع هدررفته چیزی حدود ۶۳ میلیارد دلار برآورد می‌شود.

این رقم تنها یک عدد نیست؛ بلکه معادل بیش از نیمی از سرمایه‌گذاری اولیه است که برای توقف کامل فلرینگ تا سال ۲۰۳۰ تخمین زده شده است.

این حجم از گاز که به‌راحتی در آسمان سوزانده شده، معادل میزان انتشارات کربنی است که توسط حدود ۳۹ میلیارد خودرو در یک سال تولید می‌شود؛ عددی باورنکردنی که عمق بحران را بیش از پیش نمایان می‌سازد.

پیامدهای اقلیمی و انسانی فلرینگ

آلودگی ناشی از فلرینگ تنها شامل گازهای گلخانه‌ای نیست، بلکه انتشار ذرات ریز آلاینده همراه با ترکیبات سمی مانند بنزن، دی‌اکسین، گوگرد و نیتروژن اکساید نیز سلامت جوامع محلی را به خطر می‌اندازد. در مناطقی مانند دلتای نیجریه، این آلودگی‌ها منجر به بیماری‌های ریوی، مشکلات زایمانی و حتی سرطان شده‌اند. متان که به‌صورت ناقص سوزانده می‌شود، تأثیرات گرمایشی بسیار بیشتری نسبت به دی‌اکسیدکربن دارد.

مقاومت در برابر حذف فلر و چشم‌انداز آینده

ابتکار جهانی «Zero Routine Flaring by 2030» که در سال ۲۰۱۵ آغاز شده، هدف خود را حذف کامل فلرینگ تا سال ۲۰۳۰ تعیین کرده و تاکنون ۳۶ دولت و بیش از ۶۰ شرکت نفتی به آن پیوسته‌اند. با این حال، حجم کلی فلرینگ کاهش نیافته و میزان گاز سوزانده‌شده نسبت به هر بشکه نفت در ۱۵ سال گذشته همچنان بالا مانده است. این وضعیت نشان می‌دهد بیشتر بر سر اجرای واقعی قوانین ضعف وجود دارد، نه فقدان اعلام تعهد.

تولید جهانی LNG تا سال ۲۰۲۶ روی موجی تازه از عرضه خواهد نشست، با چشم‌اندازی برای رشد ۷ درصد (۴۰ میلیارد مترمکعب سالانه). اگر این حجم افزایشی به بازار راه پیدا کند، پتانسیل دارد فشار بر کشورهای پرآلاینده را کاهش دهد. اما خطر اصلی در سال ۲۰۲۵ این است که هرگونه تعلل در راه‌اندازی پروژه‌ها یا ضعف قوانین می‌تواند تعادل شکننده‌ای که بین عرضه و تقاضا وجود دارد را برهم بزند.

سوزاندن میلیاردها مترمکعب گاز بدون هیچ بهره‌برداری اقتصادی، فنی یا اجتماعی، در زمانی که جهان برای تأمین انرژی پایدار و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای می‌جنگد، نمادی آشکار از نابرابری، بی‌کفایتی و نبود اراده سیاسی در مقابله با بحران اقلیمی است. تجربه کشورهایی مانند قزاقستان و مصر نشان می‌دهد که تغییر نه‌تنها ممکن، بلکه مقرون‌به‌صرفه و دست‌یافتنی است. این گاز می‌تواند به نیروی برق برای جوامع روستایی، خوراک صنایع کوچک، یا منبع درآمدی پایدار برای دولت‌ها تبدیل شود.

کارشناسان تأکید می‌کنند که زمان وعده‌ها گذشته است و تصمیم امروز، سرنوشت نسل‌های آینده را رقم خواهد زد. آینده، در گرو خاموش کردن این شعله‌های بی‌منطق است.