چالش‌های مشاغل سخت و زیان‌آور: نگرانی کارگران از تغییر قوانین بازنشستگی

نگاهی به گزارش وزارت کار: چالش‌ها و راهکارها

گزارش وزارت کار، مشاغل سخت و زیان‌آور را «مشاغلی مشقت‌بار، پُرفشار و طاقت‌فرسا» تعریف می‌کند که شاغلان آن باید زودتر به نقطه استراحت روزانه و بازنشستگی برسند. این گزارش بر «مسئولیت‌پذیری اکوسیستم اشتغال و بازنشستگی ایران» و قوانین به اصطلاح «دست و دل‌بازانه» در این حوزه تأکید دارد.

بر اساس سالنامه آماری سازمان تأمین اجتماعی در سال ۹۹، بیش از ۱.۱ میلیون نفر از بازنشستگان فعلی، پیش از موعد بازنشسته شده‌اند که این رقم تقریباً نیمی از کل ۲.۲ میلیون نفر بازنشسته سازمان را شامل می‌شود. با استناد به این آمار، وزارت کار بر لزوم تغییر قوانین مشاغل سخت و زیان‌آور تأکید کرده، اما در عین حال به حفظ حقوق کارگران این مشاغل نیز اشاره دارد.

راهکارهای پیشنهادی وزارت کار:

• تعیین شرط سنی حداقلی برای بازنشستگی مشاغل سخت و زیان‌آور.
• بازنگری در ساختار کمیته‌های بدوی و تجدید نظر استانی.
• اصلاح محیط کار با هدف خارج کردن کارگران از شمول قوانین مشاغل سخت و زیان‌آور.
• اعمال سقف برای سابقه ارفاقی همراه با راستی‌آزمایی سوابق شغلی.
• تقویت بازرسی منظم و استاندارد.
• افزایش نرخ حق بیمه سهم کارفرما برای مشاغل سخت و زیان‌آور.

انتقاد فعالان کارگری: عدالت روی کاغذ، تغییرات علیه کارگران

فعالان کارگری معتقدند که تأکید گزارش بر حفظ حقوق کارگران، صرفاً «روی کاغذ» است و در عمل، تغییرات پیشنهادی به ضرر کارگران، به ویژه ضعیف‌ترین آن‌ها، تمام خواهد شد. این نگرانی‌ها با توجه به تلاش‌های چندین ساله اتاق بازرگانی ایران برای کاهش استحقاقات قانونی کارگران، تشدید شده است.

محسن باقری، عضو کانون عالی شوراهای اسلامی کار کشور، در این باره می‌گوید: «حتی در همین گزارش، مسائلی مطرح شده که نگران‌کننده است. وقتی به این موارد، اقدامات چند ساله اتاق بازرگانی را گره می‌زنیم، نگرانی ما بیشتر می‌شود. ضمن اینکه ما فکر می‌کنیم این گزارش هم زیر نظر اتاق بازرگانی نوشته شده است. اگرچه در بخش‌هایی از گزارش به حق و حقوق کارگران اشاره شده اما واقعیت این است که خط گزارش، همان خط اتاق بازرگانی است.»

باقری به مقایسه ایران با کشورهایی مانند آلمان و فرانسه در این گزارش اشاره می‌کند و تأکید دارد که شرایط معیشتی و استانداردهای محیط کار در ایران قابل مقایسه با این کشورها نیست. او همچنین به سختگیری‌های سازمان تأمین اجتماعی اشاره می‌کند که سال‌هاست مانع بازنشستگی کارگران مستحق مشاغل سخت و زیان‌آور شده، در حالی که برخی افراد غیرمستحق از این ارفاقات بهره‌مند شده‌اند.

چالش‌های بهسازی محیط کار و شرط سنی:

باقری در پاسخ به پیشنهاد بهسازی محیط کار برای خارج کردن مشاغل از شمول سخت و زیان‌آور بودن، این پرسش را مطرح می‌کند که چگونه می‌توان محیطی مانند معدن را بهسازی کرد تا از حالت زیان‌آور خارج شود؟ او تأکید می‌کند که اراده‌ای برای استانداردسازی محیط کارگاه‌ها، مانند کفاشی‌ها که کارگران در معرض مواد سمی هستند، وجود ندارد.

در خصوص پیشنهاد تعیین شرط سنی حداقلی برای بازنشستگی مشاغل سخت و زیان‌آور، باقری معتقد است که سن فرد نباید ملاک باشد، بلکه آسیب‌دیدگی ناشی از کار در محیط زیان‌آور باید مورد توجه قرار گیرد. او همچنین اشاره می‌کند که اجبار کارگران بازنشسته به کار مجدد، نشان‌دهنده وخامت اوضاع معیشتی است.

لزوم اصلاح ساختارها به جای تغییر قوانین

بسیاری از کارگران مشاغل سخت و زیان‌آور به دلیل مشکلات کارفرما و سختگیری‌های تأمین اجتماعی، نمی‌توانند از حق قانونی خود برای بازنشستگی پیش از موعد استفاده کنند. باقری تأکید می‌کند که به جای تغییر قوانین به ضرر کارگران، باید با فساد و سوءاستفاده‌هایی که برخی کارفرمایان و شرکت‌ها از این قوانین می‌کنند، مقابله شود.

عضو کانون عالی شوراهای اسلامی کار کشور می‌افزاید: «سازمان باید ضعف خود را اصلاح کند و به شکل ساختاری به دنبال رفع مشکل ناترازی باشد. نیاز به قانون جدیدی نیست؛ با ساختار فعلی، هر کاری هم که انجام دهند باز حق کارگران مشاغل سخت و زیان‌آور ضایع می‌شود و ناترازی حل نخواهد شد.»

او هشدار می‌دهد که تغییر قوانین به شکلی که مطرح است، تماماً به ضرر کارگران ضعیف و بی‌صدا خواهد بود.