آرتروز زانو در زنان: عوامل، پیشگیری و درمان‌های نوین

آرتروز زانو، یکی از شایع‌ترین بیماری‌های مفصلی در میان زنان است که عوامل متعددی از جمله کاهش هورمون استروژن، اضافه وزن، ضعف عضلانی، ژنتیک و سبک زندگی کم‌تحرک در بروز آن نقش دارند. با این حال، به گفته فوق تخصصان، با مداخله به موقع و اصلاح سبک زندگی می‌توان از پیشرفت این بیماری جلوگیری کرد و کیفیت زندگی بیماران را بهبود بخشید.

نقش هورمون استروژن و عوامل دیگر در آرتروز زنان

دکتر حسین اکبری اقدم، فوق تخصص ارتوپدی و فلوشیپ جراحی زانو، به نقش محافظتی هورمون استروژن در زنان اشاره کرد. وی توضیح داد که این هورمون تا حدود سن ۵۰ سالگی از مفاصل زنان محافظت می‌کند، اما با کاهش آن پس از یائسگی، غضروف مفصل زانو آسیب‌پذیرتر می‌شود.

نسبت عضله به چربی: در زنان، نسبت عضله به چربی پایین‌تر است که منجر به وارد آمدن فشار مستقیم به مفاصل می‌شود.
اضافه وزن: بسیاری از زنان دچار اضافه وزن هستند که این موضوع هم از نظر مکانیکی فشار را افزایش می‌دهد و هم از نظر بیوشیمیایی با ترشح هورمون‌های التهابی از بافت چربی، آسیب به غضروف را تسریع می‌کند.
آستانه تحمل درد: درد مفاصل در زنان معمولاً شدیدتر از مردان احساس می‌شود، زیرا زنان آستانه تحمل درد پایین‌تری دارند و به همین دلیل آرتروز برایشان از نظر عملکردی آزاردهنده‌تر است.

پیشگیری و کنترل آرتروز با اصلاح سبک زندگی

دکتر اکبری اقدم، مهم‌ترین راه کنترل آرتروز را کاهش وزن و فعالیت ورزشی منظم و سبک زندگی سالم عنوان کرد. وی تأکید کرد که پیاده‌روی روزانه، حتی به میزان کم، می‌تواند عضلات اطراف زانو را تقویت کند و عضلات قوی، مانع پیشرفت ساییدگی مفصل می‌شوند.

توصیه‌های ورزشی برای بیماران آرتروز

خانم‌هایی که دچار آرتروز هستند، باید با احتیاط و طبق برنامه منظم ورزش کنند.
اگر درد پس از پیاده‌روی تشدید شد، نشان می‌دهد که زمان پیاده‌روی زیاد بوده و باید کاهش یابد.
در مواردی که پیاده‌روی عادی دردناک است، راه رفتن در آب توصیه می‌شود تا فشار روی مفصل کم شود.

نکات مهم برای زنان کارمند

زنان کارمند که بیشتر روز را نشسته‌اند، مستعد کوتاهی عضلات پشت زانو هستند که این موضوع تعادل مفصل را به هم می‌زند. این گروه باید:

هر ۲ یا ۳ ساعت از جای خود بلند شوند.
حرکات کششی انجام دهند.
روی پاشنه یا پنجه پا راه بروند.
عضلات خود را فعال نگه دارند.

ورزش در باشگاه و درمان‌های موجود

دکتر اکبری اقدم درباره زنانی که در سنین میانسالی به باشگاه می‌روند و دچار دردهای زانو یا کمر می‌شوند، هشدار داد که این مساله مرتبط با آرتروز است. وی تأکید کرد که مربیان باشگاه‌ها باید آموزش دیده باشند و بدانند که برای یک زن ۵۰ ساله نمی‌توان همان برنامه تمرینی یک جوان ۲۰ ساله را در نظر گرفت. ورزش‌های شدید بدون آمادگی، نه‌تنها آرتروز را بدتر می‌کند، بلکه به مفاصل دیگر مانند لگن، مچ پا و ستون فقرات نیز آسیب می‌زند.

روش‌های درمانی آرتروز

وی با اشاره به اینکه درمان قطعی برای آرتروز وجود ندارد، گفت:

در موارد متوسط، دارو، فیزیوتراپی و گاهی تزریق‌های داخل مفصلی مانند ژل یا پی‌آرپی کمک‌کننده است. این تزریق‌ها ممکن است درد را برای چند ماه یا حتی یکی دو سال کاهش دهند، اما آرتروز را درمان نمی‌کنند.
تزریق سلول‌های بنیادی: در حال حاضر، تزریق سلول‌های بنیادی برای آرتروز در ایران به صورت رسمی و گسترده انجام نمی‌شود و نتایج پژوهش‌ها نیز نشان داده‌اند که اثربخشی آن قطعی و ماندگار نیست.
جراحی تعویض مفصل زانو: اگر درد دائمی و اختلال در زندگی روزمره بیمار وجود داشته باشد، جراحی تعویض مفصل زانو توصیه می‌شود. خوشبختانه امروزه حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد بیماران پس از عمل از نتیجه راضی هستند.

وضعیت پروتزهای داخلی و خارجی

این متخصص ارتوپدی درباره وضعیت پروتزهای مورد استفاده در کشور گفت: پروتزهای خارجی باکیفیت از سال ۱۳۹۷ به بعد به سختی وارد می‌شوند و محدود به مراکز خاصی در تهران و اصفهان هستند. وی افزود که تولیدات داخلی نیز باید با همکاری جراحان زانو و انجمن‌های ارتوپدی به‌گونه‌ای طراحی و تولید شوند که پاسخگوی نیاز بیماران باشند.

توصیه نهایی

دکتر اکبری اقدم توصیه کرد: آرتروز ممکن است برای هر کسی اتفاق بیفتد، اما با تغذیه سالم، کنترل وزن، فعالیت بدنی منظم و مراجعه به موقع به پزشک می‌توان آن را کنترل کرد. اگر هم نیاز به جراحی باشد، نباید ترسید، زیرا عمل تعویض مفصل یکی از موفق‌ترین جراحی‌ها در ایران است.