پاسخ وزارت بهداشت به نیازهای سلامت روان در جنگ ۱۲ روزه: فعال‌سازی سامانه ۴۰۳۰

مقدمه: پاسخ وزارت بهداشت به نیازهای روان‌شناختی در بحران

در بحبوحه جنگ ۱۲ روزه، وزارت بهداشت با تمرکز ویژه بر سلامت روان، تلاش کرد تا به شکلی هدفمند به نیازهای روانی جامعه پاسخ دهد. با بهره‌گیری از ظرفیت‌های موجود و تجربیات حاصل از بحران‌های پیشین، نظام سلامت کشور وارد فاز واکنش سریع در حوزه سلامت روان شد. این رویکرد شامل حمایت تخصصی از روانشناسان و فراهم آوردن دسترسی عمومی به آموزش‌ها و مشاوره‌های روان‌شناختی از طریق سامانه‌های تلفنی بود تا همزمان با وقوع بحران، بستر مناسبی برای حمایت روانی فراهم آید.

سامانه ۴۰۳۰: خط مقدم مشاوره روان‌شناختی

محمدرضا شالبافان، مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت، در تشریح اقدامات انجام شده، به فعال‌سازی سامانه تلفنی ۴۰۳۰ اشاره کرد. وی توضیح داد که شرایط جنگ تفاوت‌های اساسی با سایر بحران‌ها نظیر زلزله و سیل دارد و از این رو، تجربیات دوران کرونا در راه‌اندازی این سامانه به کار گرفته شد.

• ۵۰۰ روانشناس از سراسر کشور در سامانه ۴۰۳۰ همکاری کردند.
• حدود ۷۰ تا ۸۰ هزار تماس تلفنی با این سامانه برقرار شد.

این سامانه به مردم امکان داد تا در طول جنگ، به مشاوره‌های تخصصی روان‌شناختی دسترسی داشته باشند.

به‌روزرسانی محتواهای آموزشی و آمادگی برای بحران‌های آتی

یکی از محورهای اصلی عملکرد وزارت بهداشت، به‌روزرسانی مداوم محتواهای آموزشی روان‌شناسی متناسب با ویژگی‌های خاص هر بحران بود. شالبافان تأکید کرد که اگرچه محتواهای آموزشی سلامت روان برای بحران‌ها از پیش آماده شده بودند، اما شرایط جنگ ایجاب می‌کرد که این محتواها بازنگری و به‌روز شوند. این به‌روزرسانی با همکاری سازمان‌ها و نهادهای مختلف صورت گرفت و از طریق رسانه‌ها در اختیار جامعه قرار گرفت.

«هرچند محتواهای آموزشی سلامت روان برای بحران‌ها از گذشته آماده شده بود اما شرایط این جنگ متفاوت‌ بود و این محتواها باید به‌روزرسانی می‌شد.»

مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت همچنین به اهمیت آمادگی حوزه سلامت روان برای مواجهه با بحران‌های آتی اشاره کرد و افزود که پس از پایان شرایط بحرانی، مداخلات سلامت روان برای افرادی که خود و خانواده‌شان آسیب روانی دیده‌اند یا عزیزی را از دست داده‌اند، ادامه خواهد یافت.

آموزش مداوم روانشناسان و تفاوت مداخلات

شالبافان در پاسخ به سوالی درباره آموزش‌های دوره‌ای روانشناسان شاغل در حوزه بهداشت، توضیح داد که مداخلات روان‌شناسی در بحران و بلایا جزو آموزش‌های ضروری برای روانشناسانی است که قصد فعالیت در شبکه بهداشت را دارند. وی افزود که حداقل ۲ تا ۴ مدرس برای ارائه این محتواها در هر استان وجود دارد.

سند مداخله روان‌شناسی در بحران سال‌ها پیش تهیه شده است، اما با وقوع هر بحران، محتواهای آموزشی روان‌شناسی باید بر اساس نوع، عمق، گروه‌های آسیب‌دیده و مدت زمان بحران، به‌روزرسانی شوند. شالبافان به تفاوت‌های ماهوی بحران‌هایی نظیر زلزله و جنگ اشاره کرد و گفت: «در بحران‌هایی مانند زلزله، این موضوع خیلی اهمیت دارد که به طور مثال، با کودکانی مواجه هستیم که آسیب جدی دیده و خانواده خود را از دست داده‌اند؛ جنس مداخله روان‌شناسی در زمان زلزله با بحرانی مانند جنگ تفاوت‌هایی دارد.» این تفاوت‌ها ایجاب می‌کند که نوع و عمق مداخلات روان‌شناختی متناسب با وضعیت، بازنگری و تنظیم شود.