آیکون خبر

خبر کامل

بحران شوری آب در خوزستان: نابودی نخلستان‌ها و تهدید معیشت مردم

بحران شوری آب در خوزستان: نابودی نخلستان‌ها و تهدید معیشت مردم

خوزستان، سرزمین رودهای پرشمار و نخلستان‌های سرسبز، این روزها با بحران بی‌سابقه شوری آب دست و پنجه نرم می‌کند. این پدیده که ریشه در سدسازی‌های افراطی و تغییرات اقلیمی دارد، حیات نخلستان‌ها و معیشت هزاران نفر از مردم جنوب این استان را به شدت تهدید می‌کند و زنگ خطر نابودی کشاورزی منطقه را به صدا درآورده است.

نابودی نخلستان‌ها؛ فاجعه‌ای زیست‌محیطی و معیشتی

بحران بی‌آبی و پیشروی آب شور خلیج فارس، نخلستان‌های خوزستان را به شوره زارهایی وسیع تبدیل کرده است. باغداران خانه‌نشین شده‌اند و نخل‌های پرثمرشان که تمام دارایی مردم جنوب این استان بود، خشک و بی‌بار شده‌اند؛ گویی ایستاده مرده‌اند.

  • کاهش چشمگیر نخل‌ها: از ۶ میلیون نخل آبادان در دهه ۶۰، تنها ۲ میلیون نخل باقی مانده که این تعداد نیز در معرض نابودی است.
  • شوری آب: در برخی مناطق، شوری آب به دو برابر آب خلیج فارس رسیده است.
  • خرمشهر: از ۳۷۰۰ هکتار نخلستان خرمشهر، تنها ۱.۵ میلیون نخل بارور از زمان جنگ تحمیلی باقی مانده بود که اکنون وضعیت آن نگران‌کننده است.
  • آبادان و خرمشهر: ۳۵ هزار هکتار از نخلستان‌های این دو شهر جنوبی در خطر نابودی قرار دارند.

ریشه‌های بحران: سدسازی‌های افراطی و تغییر اقلیم

کارشناسان، تکرار متناوب بحران شوری آب در خوزستان را ناشی از سیاست‌های غلط در حکمرانی منابع آب می‌دانند. محمد درویش، فعال محیط زیست، مهمترین عامل را سدسازی‌های افراطی در بالادست استان عنوان می‌کند.

«نخلستان‌های خوزستان زمانی از مد خلیج فارس مشروب می‌شدند، چرا که در زمان مد، آب شیرین و با کیفیت از رودهای کارون و بهمنشیر وارد نخلستان‌ها می‌شد و به این طریق آبیاری می‌شدند، اما در حال حاضر از آن آب شیرین و با کیفیت در کارون، دز و بهمنشیر خبری نیست و فاضلاب زیادی وارد این رودها می‌شود.»

وی همچنین به عوامل دیگری چون افزایش بارگذاری‌ها در بالادست و داخل خوزستان، احداث سدهای زیاد، اجرای پرشمار طرح‌های انتقال آب و پدیده تغییر اقلیم (کاهش بارش و افزایش دما) اشاره می‌کند. دبی کارون در مقطع اهواز به کمتر از ۱۴۰ متر مکعب در ثانیه رسیده که این کاهش شدید منابع آبی، زمینه را برای پیشروی آب شور خلیج فارس فراهم کرده است.

وضعیت فاجعه‌بار در شادگان و آبادان

تراژدی نابودی نخلستان‌ها در شادگان نیز ادامه دارد؛ بیش از یک میلیون نخل در این شهرستان از بین رفته و تعداد نخیلات شادگان به کمتر از ۳ میلیون نخل رسیده است.

محمد ناصری، نماینده خوزستان در شورای عالی استان‌ها، بر جدی بودن این بحران تأکید می‌کند:

«۲۵ درصد نخیلات شادگان و در حدود دو سوم نخیلات آبادان در چند سال گذشته از بین رفته است.»

وی خواستار ورود فوری وزارت نیرو و وزارت جهاد کشاورزی برای جلوگیری از به خطر افتادن معیشت مردم خوزستان شده و هشدار می‌دهد که آسیب به کشاورزی جنوب خوزستان، منجر به بیکاری و افزایش پدیده ریزگرد و گرد و غبار خواهد شد.

راهکارها و چالش‌ها

سیروس زارع، دبیر تشکل احیاءکنندگان تالاب بین‌المللی کمجان، معتقد است سدسازی‌های افراطی جز ویرانی سرزمین و سرمایه‌های ملی رهاوردی نداشته است. او تأکید می‌کند که تا زمانی که متولیان، خطای دستکاری طبیعت و قطع جریان‌های آبی پایدار را نپذیرند و سدهای مخرب از چرخه هیدرولوژی آب خارج نشوند، فجایع دردناک بیشتری در خوزستان رخ خواهد داد.

مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان خوزستان، محمد حسنی‌نسب، اعلام کرده که خوزستان دارای ۴۱ هزار هکتار نخیلات (۳۶ هزار هکتار بارور و ۵ هزار هکتار جوان) است و سالیانه ۳۷۰ هزار تن خرما از آنها برداشت می‌شود. وی دلیل اصلی زوال نخلستان‌ها را کاهش آورد آب رودخانه‌ها و تأمین نشدن نیاز آبی نخیلات انتهای حوضه‌های آبریز می‌داند و راهکار نجات را تأمین حق‌آبه کامل و قانونی آنها می‌داند.

خوزستان با بیش از ۷۵ رقم خرما، از جمله استعمران، برحی، بریم و کبکاب، یکی از مراکز مهم ذخایر ژنتیکی خرما در کشور است. خرمای صادراتی این استان به کشورهای مختلفی نظیر روسیه، هند، چین، ژاپن و کانادا صادر می‌شود. این استان با ۲۲۵۰۰ بهره‌بردار در رسته نخلداری و ۲۰ شهرستان دارای سطح زیرکشت نخیلات، رتبه دوم سطح و تولید خرمای کشور را داراست.

با این حال، آمار دقیقی از درصد خسارت شوری آب به نخلستان‌ها در دست نیست و ارزیابی خسارت وارده به نخیلات شهرهای جنوبی استان در حال انجام است.

شناسنامه خبر:

درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:

تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.

دسترسی رایگان به هوشنگ ↗