فال‌گیری و سحر در اسلام: بررسی دیدگاه‌های فقهی و تفاوت‌ها

حرمت سحر و جادو در اسلام

اکثر علمای اسلام بر حرمت مطلق سحر و جادو اتفاق نظر دارند. این حرمت شامل تمامی جنبه‌های سحر، از جمله آموزش، یادگیری، استفاده و حتی پرداخت پول در قبال آن می‌شود. سحر و جادو در اسلام عملی خلاف عقل و شرع محسوب شده و از گناهان کبیره به شمار می‌رود.

برخی فقها سحر را به دو دسته تقسیم می‌کنند:

• سحر باطل‌کننده سحر دیگر: در صورتی که برای رفع سحر و جادو به فردی مراجعه شود و این مراجعه مستلزم اعمال حرام یا خلاف شرع نباشد، برخی مراجع اجازه رجوع داده‌اند.
• سحر برای ضرر رساندن: این نوع سحر مطلقاً حرام است.

با این حال، گروهی دیگر از فقها، حتی در موارد رفع سحر نیز مراجعه به ساحران و فال‌گیران را مطلقاً حرام می‌دانند.

فال‌گیری و دیدگاه‌های فقهی

فال‌گیری به تلاش برای اطلاع از آینده یا امور پنهان از طریق روش‌های غیرعلمی و غیرمتعارف مانند طالع‌بینی، کف‌بینی، فال قهوه و فال تاروت اطلاق می‌شود. در مورد فال‌گیری، فقها نظرات متفاوتی دارند:

حرمت مطلق فال‌گیری

برخی از فقها، مراجعه به فال‌گیران را به هر دلیلی حرام می‌دانند. این دیدگاه بر این اساس استوار است که فال‌گیری نوعی سحر و کهانت محسوب می‌شود و حتی اگر فال‌گیر ادعای اطلاع از غیب نداشته باشد، جنبه فریب و کلاهبرداری در آن نهفته است.

جواز مشروط فال‌گیری

در مقابل، برخی دیگر از فقها، مراجعه به فال‌گیران را در صورتی جایز می‌دانند که:

• فرد مراجعه‌کننده، حرف‌های فال‌گیر را معتبر نداند.
• پولی که پرداخت می‌شود، صرفاً به عنوان هدیه باشد، نه اجرت برای اطلاع از آینده.

با این حال، این دسته از فقها نیز کسب درآمد از طریق فال‌گیری را حرام می‌دانند، چرا که آن را نوعی فریب و سوءاستفاده از جهل مردم تلقی می‌کنند.

تفاوت فال‌گیری با تفأل و سرگرمی

نکته مهم، تفاوت میان فال‌گیری به معنای پیش‌گویی آینده و امور پنهان، با تفأل و سرگرمی است.

تفأل

تفأل به دیوان حافظ یا مشابه آن، که صرفاً به قصد استخاره یا گشودن باب امید و توکل بر خداوند صورت می‌گیرد و به هیچ وجه ادعای اطلاع از آینده را ندارد، در اسلام حرام نیست. این عمل بیشتر جنبه روحی و معنوی دارد و با باور به علم غیب خداوند منافاتی ندارد.

فال‌گیری تفننی و سرگرمی

فال‌گیری به صورت تفننی و صرفاً برای سرگرمی، مانند فال قهوه، در صورتی که فرد هیچ‌گونه اعتقادی به اطلاع از آینده نداشته باشد و این کار به هیچ امر حرامی (مانند ترویج خرافات یا سوءظن به دیگران) منجر نشود، از سوی برخی مراجع اشکالی ندارد.

مهم‌ترین نکته در تمام این موارد، پرهیز از هرگونه عملی است که به حرام دیگری منجر شود. این شامل موارد زیر است:

• فال‌گیری که باعث نسبت دادن اتهام یا ایجاد بدبینی نسبت به دیگران شود.
• دامن زدن به باورهای غیرعلمی و غیرمنطقی در جامعه.
• ادعای دانستن قطعی حوادث آینده که مختص خداوند است.

هرگاه یکی از این موارد در فال‌گیری یا اعمال مشابه رخ دهد، آن عمل به هیچ وجه جایز نخواهد بود. اسلام همواره بر عقلانیت، توکل به خداوند، و پرهیز از هرگونه انحراف فکری و عملی تأکید دارد. در نتیجه، هر عملی که این اصول را زیر پا بگذارد، از منظر شرع مردود است.

استفتائات مراجع تقلید

آیت‌الله سیستانی

پرسش: افرادی با دیدن کف و یا فال فنجان پیشگویی می‌کنند و می‌گویند که برای شخص در حال و آینده چه پیش خواهد آمد؟ آیا چنین کاری جایز است به ویژه اگر صاحب فنجان به آنچه گفته می‌شود ترتیب اثر بدهد؟

پاسخ: چنان پیشگویی‌هایی اعتبار ندارد و او هم نباید به طور جزم و یقین سخنی بگوید، همچنان که دیگران هم در مواردی که وجود حجت شرعی و عقلی لازم است نباید بر آن پیشگویی‌ها اثر بار کنند.

آیت‌الله مکارم شیرازی

پرسش: بعضی از اشخاص در خارج با فال‌گیری از جامع الدعوات و یا دوازده برج، از آینده و گذشته و مرض مراجعین خبر می‌دهند و می‌گویند: فلان گرفتاری داری یا خواهی داشت، فلان مقدار باید بدهی تا دعای حسابی بنویسم و دعای محبت مابین دخترها و پسرها و زوج‌ها و برای دیوانه‌ها و جن‌زده‌ها می‌نویسند و پول‌های زیادی دریافت می‌کنند و در ضمن نماز جمعه و نماز جماعت می‌روند، بفرمائید پول گرفتن در مقابل این کارها چه حکمی دارد؟

پاسخ: پول گرفتن در برابر این کارها جایز نیست.

پرسش: آیا رجوع به فالگیرها و جادوگران برای معالجه جایز است در حالی که گاهی از اوقات امراض سختی را معالجه می‌کنند؟

پاسخ: رجوع به آنها حرام است.

پرسش: آیا دعانویسی و پول گرفتن در مقابل آن به عنوان کسب یا هدیه جایز است؟

پاسخ: اگر دعاهای مشروعه مأثوره باشد مانعی ندارد ولی دعانویسی خرافی حرفه‌ای جایز نیست.