ایران و بیدو: پایان وابستگی به جی‌پی‌اس و پیامدهای جهانی آن

تصمیم اخیر ایران برای جایگزینی سامانه موقعیت‌یاب جهانی (GPS) با سامانه ناوبری چینی «بیدو» (BeiDou)، نه تنها یک تغییر تکنولوژیک، بلکه حامل پیامی عمیق‌تر در عرصه ژئوپلیتیک جهانی است. این اقدام که در پی اختلالات سیگنالی در منطقه خلیج فارس و نگرانی مقامات ایرانی صورت گرفته، نشان‌دهنده پایان دوران وابستگی بی‌قید و شرط به زیرساخت‌های فناوری تحت کنترل آمریکا است.

ریشه‌های یک تصمیم استراتژیک

درگیری‌های اخیر در اوکراین و خاورمیانه، میدان نبرد آینده را نه تنها از منظر تسلیحات، بلکه از حیث فناوری‌ها و تاکتیک‌های به‌کارگرفته شده، به نمایش گذاشته است. حمله اخیر آمریکا و اسرائیل به ایران، علاوه بر آشکار ساختن راهبردهای نفوذ پهپادی، آسیب‌پذیری‌های جدیدی را نیز نمایان کرد. در طول «جنگ ۱۲ روزه»، ایران و کشتی‌های حاضر در آب‌های خلیج فارس، اختلالاتی در سیگنال‌های جی‌پی‌اس تجربه کردند که این مسئله، مقامات ایرانی را به شدت نگران ساخت و آن‌ها را به سمت یافتن جایگزین سوق داد.

«احسان چیت‌ساز»، معاون وزیر ارتباطات ایران، در نیمه ماه ژوئیه اظهار داشت: «برخی اوقات برخی اختلالات بر روی «جی‌پی‌اس» به‌وسیله سامانه‌های داخلی ایجاد می‌شود و همین مسأله نیز ما را سوق داده تا به سمت گزینه‌های جایگزینی مانند بیدو (BeiDou) برویم.»

وی افزود که دولت در حال توسعه طرحی برای انتقال بخش‌های حمل و نقل، کشاورزی و اینترنت از سیستم جی‌پی‌اس به بیدو است.

بیدو: فراتر از یک جایگزین تاکتیکی

پذیرش سامانه ماهواره‌ای ناوبری چین، در نگاه نخست ممکن است صرفاً یک مانور تاکتیکی به نظر برسد، اما تأثیرات آن بسیار عمیق‌تر خواهد بود. این حرکت، نشانه‌ای دیگر از یک صف‌آرایی بزرگ جهانی است. برای دهه‌ها، غرب و به ویژه آمریکا، بر زیرساخت‌های فناوری جهان، از سیستم‌عامل‌های کامپیوتری گرفته تا اینترنت، ارتباطات از راه دور و شبکه‌های ماهواره‌ای، تسلط داشته‌اند. این تسلط، بسیاری از نقاط جهان را به زیرساختی وابسته کرده که قادر به رقابت یا حتی به چالش کشیدن آن نبوده‌اند.

این وابستگی، به سادگی به آسیب‌پذیری منجر شده است. از سال ۲۰۱۳، افشاگری‌ها و تحقیقات رسانه‌ای متعددی نشان داده‌اند که چگونه فناوری‌ها و طرح‌های غربی، نظارت‌های غیرقانونی و جمع‌آوری اطلاعات در سطح جهانی را فعال کرده‌اند؛ مسئله‌ای که نگرانی‌های جدی را در میان دولت‌های سراسر جهان برانگیخته است.

پیام ایران به جهان

اقدام ایران در تغییر احتمالی از سامانه جی‌پی‌اس به بیدو، پیامی روشن برای دیگر ملت‌هایی دارد که با مسئله ایجاد توازن میان فناوری‌های در دسترس و راهبرد دفاع از خود دست و پنجه نرم می‌کنند. این پیام این است که: دوره وابستگی کورکورانه و ساده‌لوحانه به زیرساخت‌هایی که از سوی آمریکا کنترل می‌شود، به سرعت در حال پایان است.

ملت‌ها دیگر نمی‌توانند تحمل کنند که توانایی‌های نظامی و حاکمیت دیجیتال حیاتی‌شان به شبکه ماهواره‌ای ابرقدرتی مرتبط باشد که به آن اعتماد ندارند. این تغییر، نه تنها یک گام در جهت استقلال تکنولوژیک ایران است، بلکه می‌تواند الهام‌بخش سایر کشورها برای بازنگری در وابستگی‌های فناورانه خود باشد و به شکل‌گیری نظم نوین جهانی در حوزه فناوری کمک کند.