هشدار درباره فرونشست ۳۰ سانتی‌متری تهران و راهکار جایگزینی سازه‌های فولادی

بحران آب و فرونشست زمین: تهدیدی جدی برای پایتخت

احمد کرمی‌راد، عضو انجمن سازه‌های فولادی، در نشستی خبری با اشاره به اینکه بیش از ۶۰ درصد آب مصرفی تهران از منابع زیرزمینی تأمین می‌شود، هشدار داد که این روند منجر به پدیده فرونشست زمین تا ۳۰ سانتی‌متر در پایتخت شده است. وی این پدیده را «فاجعه‌ای» خواند که کلان‌شهر تهران و سایر شهرهای بزرگ را به طور جدی تهدید می‌کند. بحران آب در تهران به دلیل اهمیت سیاسی، جمعیتی و اقتصادی این شهر، از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است.

مقایسه مصرف آب در سازه‌های بتنی و فولادی

کرمی‌راد در ادامه به مقایسه میزان مصرف آب در صنایع ساختمانی پرداخت و اظهار داشت که تولید فولاد و سیمان هر دو نیازمند مصرف بالای آب هستند؛ چه در مراحل تولید و چه در کنترل دما. وی تأکید کرد که تولید فولاد باید در کنار دریا و تولید سیمان در نزدیکی معادن انجام شود. پس از انتقال محصول به شهر، می‌توان مقایسه دقیقی از میزان مصرف آب در سازه‌های مختلف داشت:

• یک سازه بتنی به طور میانگین ۲.۵ تا ۳ برابر بیشتر از یک سازه فولادی آب مصرف می‌کند.
• آب مصرفی برای تولید بتن در تهران، که دسترسی به دریا ندارد، از منابعی تأمین می‌شود که با حداقل هزینه قابل تصفیه و تبدیل به آب آشامیدنی است.
• آب مصرف‌شده برای ساخت بتن نه تنها در فرآیند اختلاط، بلکه در فرآیند عمل‌آوری بتن نیز باید به طور مستمر تأمین و نگهداری شود تا مقاومت نهایی سازه تضمین گردد. این امر در پروژه‌های شهری تهران به شدت مشاهده می‌شود، در حالی که همین آب می‌توانست صرف تأمین نیازهای آشامیدنی شود.

چرا ترویج سازه‌های فلزی در ایران مغفول مانده است؟

با وجود بحران شدید آب در ایران، این سوال مطرح می‌شود که چرا نهادهای ذی‌ربط مانند شهرداری، وزارت راه و شهرسازی و نظام مهندسی به سمت ترویج استفاده از سازه‌های فلزی نمی‌روند؟ کرمی‌راد به این نکته اشاره کرد که سرمایه‌گذاری‌های بزرگی در صنایع فولاد کشور انجام شده و ظرفیت تولید بالایی در اختیار داریم که می‌تواند به راحتی جایگزین سازه‌های بتنی شود.

توجیه اقتصادی و زیست‌محیطی

برخی ممکن است از اختلاف قیمت میان سازه‌های بتنی و فلزی صحبت کنند. این اختلاف بین یک تا ۱.۵ میلیون تومان به ازای هر مترمربع است که با در نظر گرفتن مزایای مستقیم و غیرمستقیم، این هزینه جبران خواهد شد. در شرایطی که آپارتمان‌ها در تهران با قیمت‌های بالای ۱۰۰ میلیون تومان به ازای هر مترمربع معامله می‌شوند، این اختلاف اندک در هزینه ساخت، کاملاً توجیه‌پذیر است. علاوه بر این، سازه‌های فلزی امکان ساخت سازه‌هایی با روش‌های مهندسی پایدار، سازگار با محیط زیست و با قابلیت بازیافت بالا را فراهم می‌کنند.

«در جلساتی که با اعضای شورای شهر تهران و نظام مهندسی داشتم، تأکید کردم که محیط زیست و مسئله آب باید در کنار هم مورد توجه جدی قرار گیرند.»
- احمد کرمی‌راد

کرمی‌راد همچنین به فاجعه زیست‌محیطی ناشی از نخاله‌های ساختمانی سازه‌های بتنی اشاره کرد که ممکن است بیش از هزار سال در طبیعت باقی بمانند، در حالی که سازه‌های فلزی قابلیت بازیافت و استفاده مجدد دارند. وی افزود که در چهار تا پنج دهه گذشته، بستر بسیاری از رودخانه‌ها و منابع طبیعی اطراف تهران برای استخراج ماسه و مصالح بتنی تخریب شده‌اند که این امر اکوسیستم منطقه را با خطر جدی مواجه کرده است.

راهکارهای تشویقی و توسعه پایدار

عضو انجمن سازه‌های فولادی پیشنهاد داد که شهرداری، وزارت مسکن و نظام مهندسی می‌توانند با ایجاد مشوق‌هایی، مردم را به سمت استفاده از سازه‌های فلزی سوق دهند. این مشوق‌ها می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• اقساط بلندمدت
• تخفیف در صدور پروانه
• تشویق‌های ریالی

وی تأکید کرد که زلزله، بحران آب و انرژی، تهدیدات جدی آینده برای کشور هستند و لازم است طراحی سازه‌ها متناسب با این تهدیدات انجام شود. سازمان‌ها می‌توانند بخشی از هزینه‌های نظارت و محاسبه را بر عهده گرفته یا مشوق‌هایی به مردم اختصاص دهند تا مشارکت در ساخت‌وساز پایدار افزایش یابد.

کرمی‌راد در پایان خاطرنشان کرد که استفاده از سازه‌های فولادی می‌تواند عمر ساخت‌وساز در کشور را به یک‌سوم کاهش دهد، نظم شهری را بهبود بخشد و امکان ساخت ساختمان‌هایی با عمر بیش از ۱۰۰ سال را فراهم آورد. این رویکرد، راهکاری عملی، پایدار و زیست‌محور در توسعه شهرهای ایران خواهد بود، مشابه آنچه در کشورهای پیشرفته مشاهده می‌شود که ساختمان‌ها به ندرت زیر ۷۰ تا ۱۰۰ سال تخریب می‌شوند و در صورت نیاز فقط بازسازی صورت می‌گیرد.