آیا سگ‌ها واقعاً می‌توانند شخصیت انسان‌ها را تشخیص دهند؟ نتایج یک پژوهش جدید

توانایی ارزیابی اجتماعی در حیوانات

در جوامع گروهی، توانایی تشخیص افراد قابل اتکا یک مهارت حیاتی است. حیوانات اجتماعی با بهره‌گیری از این توانایی می‌توانند همکاران واقعی را از سودجویان تمییز دهند. مطالعات پیشین نشان داده‌اند که گونه‌های دارای توانایی شناختی بالا، نظیر شامپانزه‌ها، قادرند از طریق تجربیات مستقیم و مشاهده تعاملات دیگران، اعتبار سایر حیوانات را ارزیابی کرده و برای آن‌ها «شهرت ذهنی» ایجاد کنند.

این پدیده که به «استراق سمع اجتماعی» معروف است، به حیوان امکان می‌دهد بدون قرار گرفتن در موقعیت‌های پرخطر، از تعاملات دیگران درس بگیرد. برای مثال، یک حیوان می‌تواند با مشاهده رفتار یک شریک خودخواه یا پرخاشگر با دیگری، از تعامل مستقیم با او پرهیز کند. البته این فرایند پیچیده است و نیازمند درک صحیح رفتار و به خاطر سپردن عامل آن است.

سگ‌ها و قضاوت درباره انسان‌ها: نتایج متناقض

شامپانزه‌ها در مهارت شناخت رفتارها تا حدی توانمند هستند که حتی درباره انسان‌ها نیز قضاوت می‌کنند. اما پژوهش‌هایی که این توانایی را در سگ‌ها بررسی کرده‌اند، به دلیل سابقه طولانی هم‌زیستی آن‌ها با انسان، به نتایج ضد و نقیضی دست یافته‌اند.

سگ‌ها و گرگ‌ها حتی پس از مشاهده رفتار انسان‌ها، قضاوت مشخصی درباره‌ی آن‌ها ندارند.

به‌عنوان نمونه، پژوهشی در مرکز علمی گرگ‌ها در اتریش نشان داد که سگ‌ها و گرگ‌هایی که به صورت گروهی زندگی می‌کنند، حتی پس از تجربه مستقیم یا مشاهده رفتار انسان‌ها، قضاوت مشخصی درباره آن‌ها ندارند. این یافته، پرسش‌هایی را درباره ناتوانی ذاتی آن‌ها در داوری یا تأثیر تعامل اندک با انسان‌ها مطرح کرد. پژوهشگران دانشگاه کیوتو برای بررسی دقیق‌تر این مسئله، مطالعه جدیدی را آغاز کردند.

مطالعه دانشگاه کیوتو و نتایج غیرمنتظره

پژوهشگران دانشگاه کیوتو در مطالعه اخیر خود، رفتار ۴۰ سگ خانگی را مورد بررسی قرار دادند تا تأثیر سن یا میزان رشد بر توانایی قضاوت اجتماعی آن‌ها را مشخص کنند. در این آزمایش، سگ‌ها ابتدا شاهد تعامل دو انسان با سگ‌های دیگر بودند؛ یکی از انسان‌ها بخشنده بود و غذا می‌داد، در حالی که دیگری چنین نمی‌کرد.

سگ‌ها هیچ ترجیح خاصی نسبت به انسان بخشنده نشان نمی‌دهند.

پس از مرحله مشاهده، سگ‌ها با دو انسان بخشنده و غیربخشنده روبه‌رو شدند. پژوهشگران با دقت رفتار سگ‌ها را زیر نظر گرفتند تا ببینند به چه کسی ابتدا نزدیک می‌شوند، چه رفتاری نشان می‌دهند و چقدر به هر فرد اعتماد می‌کنند. نتیجه این آزمایش غیرمنتظره بود: سگ‌ها هیچ ترجیح خاصی نسبت به انسان بخشنده نشان ندادند.

این الگو در تمام گروه‌های سنی سگ‌ها یکسان بود و پژوهشگران را به این نتیجه رساند که فرایند شکل‌گیری شهرت ذهنی پیچیده‌تر از تصورات قبلی است، حتی در مورد سگ‌هایی که ارتباط نزدیکی با انسان‌ها دارند و با آن‌ها زندگی می‌کنند.

هوی‌لام جیم، نویسنده اصلی مقاله و عضو هیئت علمی دانشگاه کیوتو، می‌گوید: «به‌نظر می‌رسد درک و تحلیل رفتار انسان‌ها توسط سگ‌ها پیچیدگی‌های بسیاری دارد و به‌راحتی نمی‌توان آن را با آزمایش‌های رایج سنجید.»

چالش‌ها و پیشنهادات برای آینده

تیم پژوهش معتقد است که فقدان نشانه‌های واضح از قضاوت اجتماعی در سگ‌ها، ممکن است نه به دلیل ناتوانی آن‌ها، بلکه به خاطر طراحی آزمون باشد. برای مثال، مدل دوگزینه‌ای به کار رفته در این مطالعه، شاید دقت کافی را نداشته باشد.

پژوهشگران پیشنهاد می‌دهند که در آینده، از طیف گسترده‌تری از سگ‌ها در مطالعات استفاده شود؛ از سگ‌های خدماتی و پلیس گرفته تا سگ‌های آزاد و بی‌سرپرست. چنین تنوعی می‌تواند به وضوح نشان دهد که آیا تجربه زیستی و محیطی بر توانایی ارزیابی اجتماعی در سگ‌ها تأثیر دارد یا خیر.

در نهایت، اگرچه بسیاری از سرپرستان سگ احساس می‌کنند حیوان خانگی‌شان می‌تواند درباره اطرافیان قضاوت کند، به نظر می‌رسد که این باور بیشتر با یک تصویر ذهنی سروکار دارد تا یک حقیقت علمی. نتایج این پژوهش در نشریه Animal Cognition منتشر شده است.