دولتی‌سازی کارخانه‌ها؛ آیا وضعیت کارگران بهتر شد؟

نقد دیدگاه چپ‌گرایانه در اقتصاد

علی سرزعیم، اقتصاددان برجسته، در گفت‌وگویی تفصیلی به نقد دیدگاه رایج در زمان انقلاب اسلامی می‌پردازد که سرمایه‌داران را «زالوصفت» می‌دانست و معتقد بود با دولتی کردن کارخانجات، مشکلات کارگران حل خواهد شد. او تأکید می‌کند که تجربه عملی این دیدگاه را تأیید نکرده است.

«این آموزه که سرمایه‌دار زالوصفت، حاصل زحمت کارگران را برمی‌دارد و اگر کارخانجات را دولتی کنیم مشکل حل می‌شود، بنا به تجربه محقق نشد.»

سرزعیم با اشاره به کتاب «قدرت و پیشرفت» اثر دارون عجم اوغلو، به بررسی این موضوع می‌پردازد که پیشرفت تکنولوژی چه زمانی به بهبود درآمد کارگران منجر شده و چه زمانی تنها سهم کارفرما افزایش یافته است. او معتقد است که در بسیاری از کارگاه‌های صنعتی، افزایش درآمد بنگاه‌ها معمولاً با افزایش حقوق و مزایای کارگران همراه بوده تا از جابه‌جایی آن‌ها جلوگیری شود.

عملکرد بنگاه‌های دولتی در مقایسه با بخش خصوصی

به گفته سرزعیم، هیچ‌یک از بنگاه‌های دولتی، حتی با وجود برخورداری از رانت‌های مختلف، نتوانستند به سودآوری گذشته خود بازگردند. او این وضعیت را در تضاد با عملکرد نیروهای کارآفرین می‌داند که با انگیزه رشد و توسعه بنگاه خود، توجه بیشتری به کارگرانشان دارند.

چرا بنگاه‌های دولتی زیان‌ده می‌شوند؟

سرزعیم توضیح می‌دهد که وقتی مدیریت بنگاه‌ها به دست دولت می‌افتد، مدیران دولتی به دلیل ملاحظات سیاسی و با هدف حفظ موقعیت خود، ممکن است به هزینه جامعه، منافع کارگران را رعایت کنند. این رویکرد منجر به پرداخت دستمزدهای بالا و در عین حال زیان‌دهی بنگال می‌شود. او کارخانه ایران خودرو را نمونه‌ای از این وضعیت می‌داند که با وجود دستمزدهای بالا، زیان بزرگی را به سهامداران و جامعه تحمیل می‌کند.

• مدیر کارآفرین: نگاه بلندمدت، تمایل به توسعه کسب‌وکار، دلسوزی برای سرمایه شخصی.
• مدیر سیاسی: نگاه کوتاه‌مدت، عدم ماندگاری، رعایت منافع کارگران به هزینه جامعه.

پیامدهای دولتی‌سازی بر اقتصاد ایران

این اقتصاددان تأکید می‌کند که عملکرد ضعیف بنگاه‌های دولتی، در نهایت به رشد پایین اقتصاد و کاهش رفاه شهروندان منجر شده است. او معتقد است که رشد اقتصادی از عملکرد بهینه بنگاه‌ها نشأت می‌گیرد و ضعف در این بخش، رفاه عمومی را تحت تأثیر قرار می‌دهد.